بازگشت
۱۸ مرداد ۱۳۹۶
محسن عبدالوهاب از ساخت دو مستند «طبرستانی‌ها» و «بنیان‌گذار محک» می‌گوید:
ایده کارستان شورانگیز است/ این مستندها محصول یک توافق سه نفره بود
اخبار و رویدادها

هنروتجربه-کامبیز حضرتی: قرار بود محمدرضا مقدسیان مستند «طبرستانی‌ها» را در مجموعه کارستان بسازد اما با درگذشت او این وظیفه به دوش محسن عبدالوهاب افتاد. او همزمان در پروژه کارستان دو مستند «طبرستانی‌ها» و «بنیان‌گذار محک» را ساخت. فیلم‌هایی که در حال حاضر در یک سانس در سینماهای هنروتجربه اکران می‌شوند. با محسن عبدالوهاب کارگردان، فیلمنامه‌نویس و تدوین‌گر سینما درباره محمدرضا مقدسیان، پروژه کارستان و دو فیلم مستندش گفت‌وگو کرده‌ایم.

شما در آخرین ساخته محمدرضا مقدسیان «خیلی، خیلی محرمانه» همکاری داشتید و در پروژه کارستان نیز مستند «طبرستانی‌ها» را ساختید. مستندی که در ابتدا قرار بود زنده‌یاد مقدسیان آن را بسازد. درباره این همکاری و نزدیکی با آقای مقدسیان بگویید. چه شد که شما این مستند را ساختید؟
من سال‌های زیادی در محضر آقای مقدسیان شاگردی کردم و برخی از فیلم هایشان را هم تدوین کرده‌ام، ایشان سمت استادی بر گردن من داشتند. در مستند «خیلی، خیلی محرمانه» من  با محمدرضا مقدسیان همکاری نداشتم. به این معنا که در طول کار نقشی نداشتم ولی بعد از درگذشت و رفتن ایشان، با اجازه مرکز گسترش سینمای مستند و تجربی که  تهیه‌کننده  فیلم است، با همکاری صداگذار فیلم  ـ آقای حسن شبانکاره ـ  صداگذاری  و خرده‌کارهای دیگر فیلم را  تمام کردیم و فیلم آماده نمایش شد. در مورد «طبرستانی‌ها» هم قرار بود آقای مقدسیان آن را بسازد و تحقیقاتی هم در این زمینه انجام داد اما به دلیل بیماری کار نیمه تمام ماند. بعد از این اتفاق بود که من از خانم بنی‌اعتماد و آقای میرتهماسب اجازه خواستم تا این مستند را به سرانجام برسانم .

پس به این دلیل از شما در مجموعه  کارستان دومستند می‌بینیم؟
بله؛ «بنیانگذار محک» را از ابتدا قرار بود من بسازم اما بعد از درگذشت مقدسیان «طبرستانی‌ها» هم اضافه شد. دلیل آن که من در ۶ فیلم فاز اول  کارستان ۲ مستند کار کردم همین است. مقداری از پژوهش «طبرستانی‌ها» توسط مقدسیان و بنیادکار آفرینی زنان و جوانان انجام شده بود و پس از درگذشت ایشان من این پژوهش را ادامه دادم و طرح فیلم بر اساس مجموع این تحقیقات شکل گرفت.

درمورد زمان فیلم چه طور به نتیجه رسیدید؟ چون به نظر می‌رسد مستندی مانند «طبرستانی‌ها» جای مانور بیشتری دارد و می‌تواند یک سانس سینمای اکران شود. این طور نیست؟
هدف ما این بود تا این گروه که در سال‌های سخت دهه ۶۰ و با فرازونشیب اقتصادی دست به ساخت کارخانه قطعات فولادی زده‌اند را معرفی کنیم، قرار هم بر این بود که زمان تقریبی فیلم‌ها حدود ۵۰ دقیقه باشد. به گمان من این زمان برای معرفی گروه «طبرستانی‌ها» کافی بود و هنوز هم بر این عقیده هستم. البته اگر زمان فیلم بیشتر می‌شد مشکلی نداشتیم مثلا دو مستند «شاعران زندگی» و «پازلی‌ها» مدت زمان طولانی‌تری دارد که در یک سانس سینمایی قابل اکران است.

بنی اعتماد-عبداوهاب-میرطهماسب-آیین دیدار طبرستانیها محک

این همکاری مشترک و با سوژه مشخص کارآفرینی چه محدویت‌هایی برای شما داشت؟ اصلا اگر پای کارستان درمیان نبود شما این مستندها را می‌ساختید؟
نه، همچین قصدی نداشتم، ولی وقتی آقای میرتهماسب و خانم بنی‌اعتماد پیشنهاد همکاری به من دادند و دیدم جمعی درکنار هم قرار است مجموعه فیلمی با این منظور بسازیم، استقبال کردم. این فیلم‌ها بر اساس یک ایده ساخته شده‌اند، ایده اصلی معرفی کارآفرینان در عرصه‌های مختلف اجتماعی و اقتصادی شور انگيز است. من وقتی پذیرفتم که به جمع دوستان بپیوندم در حقیقت پذیرفتم که این ایده را محور فیلم قرار دهم. به اعتقاد من مجموعه این مستندها در کنار هم است که می‌تواند فضای امیدواری و حرکت را در بیننده ایجاد ‌کند، یک اثر به تنهایی آن قدرت را ندارد. برای همین پیشنهاد می‌کنم علاقمندان به یک یا دوفیلم بسنده نکنند و تمامی فیلم های این مجموعه را ببینند.

وقتی آقای میرتهماسب و خانم بنی‌اعتماد پیشنهاد همکاری به من دادند و دیدم جمعی درکنار هم قرار است مجموعه فیلمی با این منظور بسازیم، استقبال کردم. این فیلم‌ها بر اساس یک ایده ساخته شده‌اند، ایده اصلی معرفی کارآفرینان در عرصه‌های مختلف اجتماعی و اقتصادی است

به نظر می‌آید در «بنیانگذار محک» شما در فواصل درگیری‌ها و مشغله‌های خانم قدس فرصت فیلم‌برداری پیدا کردید. چقدر این ویژگی‌ها به مستندسازی و غیرقابل پیش‌بینی بودن برمی‌گردد چقدر به تصمیم شما به عنوان فیلمساز؟
کار مستند همیشه با تغییراتی مواجه می‌شود. شما نمی‌توانید طرح فیلمنامه خودتان را موبه‌مو اجرا کنید. خانم قدس معمولا سرشان شلوغ است و ما هم می‌خواستیم از او فیلم بسازیم. بنابراین همین ویژگی ایشان را مبنا قرار دادیم و دوربینمان را روشن کردیم.

با وجود طرح فیلمنامه و تحقیقات مفصل کار ، بداهه هم در این دو مستند پیش می‌آمد؟
بله پیش آمد، به‌خصوص در فیلم «بنیان گذار محک» چون ما در بیشتر مواقع تابع شرایط کاری وموقعیت‌های پیش آمده خانم قدس بودیم، ما فقط از این موقعیت‌ها آن‌هایی را که حدس می‌زدیم به کارمان می‌آید انتخاب و فیلمبرداری می‌کردیم.

اصلا ساخت و پیشنهاد «بنیانگذار محک» از کجا شروع شد؟
اتاق فکر«کارستان» در طول تحقیق و نشست‌هایشان، کارآفرینانی را برای  ساخت فیلم برگزیدند که خانم سعیده قدس یکی از این بزرگواران بودند. احتمالا انتخاب من برای ساخت این مستند به این خاطر است که چند سال پیش من به همراه خانم بنی‌اعتماد و آقایان مجتبی میرتهماسب و امیر اثباتی و دوستان دیگری، برای محک یک فیلم بسیار کوتاه تبلیغاتی ـ مستند ساختیم. در این کار جمعی، من وظیفه پژوهش و طرح فیلمنامه را برعهده داشتم. بنابراین با محک از نزدیک آشنا شدم. نا گفته نماند که با آقای نادرشریفی(همسر خانم قدس) هم پیش‌تر آشنایی داشتم.

شما گفته بودید که علاقمند هستید دوباره به محک برگردید. چرا و بعد از ساختن این فیلم‌ها همچنان دوست دارید در آن محیط کار کنید؟
باید به محک رفته باشید تا متوجه منظور من بشوید. محک فضایی است سرشار از احساسات تلخ و شیرین انسان‌ها. برای همین می‌توان موضوعاتی را در آن جا پیدا و دستمایه ساخت فیلم کرد. جدا از این، بودن در محک و دیدن تلاش کارکنان آن جا برای نجات و کمک به همنوعانشان همیشه برایم آموزنده است.

درباره فیلم‌های مجموعه کارستان، به نظر من بحث دیدن  چند فیلم جالب و یا سرگرم کننده تنها مطرح نیست، بلکه  صحبت از دیدن فیلم‌هایی است که به شدت به درد زندگی همه، از نوجوانان و جوانان گرفته تا افراد پا به سن گذاشته می‌خورد

نحوه کار، فیلمبرداری و تدوین این دو مستند به چه نحوی پیش رفت؟
هم «طبرستانی‌ها» و هم «بنیانگذار محک» در طول چندماه فیلمبرداری و تدوین شد. این طور نبود  که مثلا ما دوهفته رفته باشیم سرفیلمبرداری و بعد بنشینیم و آن را تدوین کنیم بلکه منتظر فرصت‌ها می‌شدیم و در طول زمان صحنه‌هایی را که به کارمان می‌آمد را فیلمبرداری می‌کردیم. ما حدود یک سال و به طور همزمان درگیر تدوین و فیلمبرداری  دو فیلم «طبرستانی‌ها» و «بنیانگذار محک» بودیم.

به نظر می‌رسد پرداختن به محیط خانوادگی خانم قدس چندان مدنظر شما نبوده است؟
ایده ساخت موسسه محک از بیماری  کیانا  دختر خانم قدس آغاز شد. آقای شریفی هم سال‌هاست که از داوطلبین محک هستند.  کیانا هم که خارج از کشور درس می‌خواند و کار می‌کند هر بار که به ایران می‌آید به سراغ محک می‌رود و به آن‌جا سر می‌زند. بهتر است بگویم تقریبا همه اعضای خانواده قدس و بستگان نزدیکشان از فعالان محک هستند. مادر خانم قدس هم که ما در یک بخش از فیلم وارد خانه ایشان  شدیم تا زمانی که سرپا بودند از محک حمایت می‌کردند. بنابراین ما چه می‌خواستیم و چه نمی‌خواستیم از این منظر  در عمل وارد فضای خانوادگی خانم قدس شده بودیم. با این همه سعی کردیم وارد فضای زندگی شخصی ایشان نشویم. تنها درمورد مادرشان به دلیل کهولت سن این حریم را شکستیم.

سخن پایانی؟
درباره فیلم‌های مجموعه کارستان، به نظر من بحث دیدن  چند فیلم جالب و یا سرگرم کننده تنها مطرح نیست، بلکه  صحبت از دیدن فیلم‌هایی است که به شدت به درد زندگی همه، از نوجوانان و جوانان گرفته تا افراد پا به سن گذاشته می‌خورد. این فیلم‌ها در این برهه زمانی برای جامعه ما که با فرار مغزها و سیل مهاجرت و همچنین روحیه نگرانی و نا امیدی از آینده خودمان و سرزمینمان به چشم می‌خورد، بسیار بسیارمفید است. خوب است که دیگران را تشویق کنیم تا به دیدن این فیلم‌ها بروند.

 

دیــدگاه ها و نــظرات

دیدگاه شما

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>

*