بازگشت
۱۲ مهر ۱۳۹۵
نقد و بررسی مستند «آی آدم‎ها» در خانه هنرمندان
بنی اعتماد: «به‌طور مطلق» در مستند مصداق ندارد/ هنروتجربه همکاری خوبی با فیلم داشته‌است
اخبار و رویدادها

هنروتجربه: نشست نقد و بررسی  مستند «آی آدم‎ها» یکشنبه ۱۱ شهریور در خانه هنرمندان برگزار شد.

این نشست با حضور رخشان بنی اعتماد کارگردان، شیرین برق‌نورد (پژوهش‎گر و تدوین‌گر)،انسیه ملکی (صداگذار)، مریم مرعشی (مدیرعامل موسس خیریه زنجیره امید ) و هم‎چنین کیوان کثیریان به عنوان منتقد جلسه انجام شد.

در این نشست بنی اعتماد  مهمترين رویکرد یک فیلم‎ساز را هرچه بیشتر دیده شدن فیلمش دانست : « ديده شدن این فیلم هم خیلی برايم مهم است. ابایی ندارم از این‎که می‌گویم سینما برای من وسیله است ، هدف نیست. در جوامعی مثل ما نه فقط سینما ،بلکه به صورت كلي هنر فقط برای هنر معنا ندارد. حتی در مورد فیلم‌های داستانی هم هم‎چنان به اثرگذاری و کاربرد فیلم‌ها فکر می‎کنم، البته بدون اینکه بخش هنری کار از نظر من کم اهمیت باشد . ولی اثرگذاری و نتیجه‌ای که از دیدن فیلم حاصل می‎شود، برایم اهميت بسیاري دارد. این اهميت در مورد مستند، خیلی بیشتر است، چون استقلال عمل بيشتري دارم .»

بني‌اعتماد: ابایی ندارم از این‎که می‌گویم سینما برای من وسیله است ، هدف نیست. در جوامعی مثل ما نه فقط سینما ،بلکه به صورت كلي هنر فقط برای هنر معنا ندارد

کارگردان مستند تاثیرگذار «آی آدم‎ها»، با بیان این‌که فيلم سفارش هیچ کجا به من نبوده و خودش به خودش سفارش داده است ، ادامه داد: «ما یک کلیشه‎هایی ساختیم و آن را تبدیل به تابوهایی برای خودمان کردیم، مانند فیلم سفارشی.  سفارشی بودن اگر به معنای، امربری از یک تفکر و یک نگاه غیرقابل قبول برای یک فیلم‎ساز باشد، اسم این دیگر نه هنرمندی است نه سینما، بلکه تکنیکی است که می‌تواند عمل کند و به نتیجه‌ای برسد. ولی حتی با این مفهوم متفاوتی که از سفارش دارم، واقعا این کار سفارشی نبوده‌است. واقعیت آن این است که ساخت این فیلم به پیشنهاد من بوده و زنجیره امید کوچک‎ترین دخالتی در آن نداشت.»

او در ادامه پیرامون انگیزه خود در ساخت این فیلم یادآورشد:« آن چه انگیزه اصلی من در ساخت این فیلم شد، هدفی ورای معرفی زنجیره امید بود. بدون هیچ تعارفی در فضای پرخشونت، پر خشم و غیرانسانی که در جهان حاکم است و در جامعه ما هم وجود دارد ، یک چنین حرکت‌هایی کم نیستند و احساس کردم که باید این‎ فعاليت‌هاي داوطلبانه دیده شود. وقتی کسانی در تهران یا شهرستان این فیلم را می‌بینند و از سالن بیرون می‌آیند و می‎گویند که نگاه دیگری به جهان پیدا کردیم و طور دیگری اطراف‎مان را نگاه می‌کنیم ، خوشحال می‎شوم، از این‎که هنوز انسانیت وجود دارد. می‌خواستم زنجیره امید در استقلال کامل معرفی شود. من از خلاء صحبت نمی‌کردم، از یک کار عظیم  صحبت می‎کردم.  در این مملکت قرار است یک طرح بیمارستان ۵۴۰ تخت خوابی فوق تخصصی جراحی اطفال ساخته شود، خیلی خوشحالم که این فیلم باعث شده که مردم این مساله را  بدانند و در ساخت آن مشارکت کنند. درجایی گفته بودم، کودکان ما فقط آن‎هایی نیستند که ما به دنیا آوردیم. همان کودکان محرومی هستند که  یک وعده غذایی گرم زنجیره امید را که با احترام جلوی‌شان گذاشته می‎شود، برایشان یک موهبت است. ما در این فاصله طبقاتی وحشتناک زندگی می‌کنیم.البته اگر  در برابر این همه خوبی‎، گفته شود که فيلم سفارشی کار کرده‌ام، اصلا مشکلی نیست.»

در ادامه نشست  کیوان کثیریان درباره نقاط قوت فیلم صحبت کرد:« در فیلم  یک خط دراماتیک درست می‎شود که بیش از آن اندازه‎ای که فکر می‎کنیم ما را درگیر می‌کند. فیلم عملا قهرمان دارد. در چارچوب فیلم دکتر مزدا یا فتحی را کاملا به شکل قهرمان می‎بینیم.»

مريم مرعشيبني‌اعتماد

شیرین برق نورد هم در بخش دیگری از این نشست از تجربه کاری در این پروژه گفت:« رخشان  بنی اعتماد از من خواست که پژوهش کار را برعهده بگیرم و جلسات اول را با او می‎رفتم. ما هرچه جلوتر می‎رفتیم و پژوهش‎مان گسترده‌تر می‎شد، درهای جدیدتری به روی ما باز می‎شد. اتفاقی که در آن موسسه می‌افتاد، برای ما همه غریب بود. کار آن‌ها برای من تبدیل به یک حماسه شده بود و این خیلی تحسین برانگیز بود. مصاحبه های زیادی با مریم  مرعشی و عوامل موسسه انجام دادم . زمان‌هایی را با آن خانواده ها گذراندم، در حالی که آن موقع هنوز نمی‌دانستیم چه کسانی می خواهند کاراکترهای فیلم شوند. افرادی مانند بهروز و خانم بنی فخر با آن دو کودکش، نظر ما را جلب کرد. چون هرکدام از آن‎ها خاص بودند. آدم‎های زیادی را دیدیم و در حین فیلم‌برداری هم از افراد مختلفی فیلم‎برداری شد.»

او با بیان این‎که خیلی اوقات خانم بنی اعتماد سر صحنه تحت تاثیر قرارمی‎گرفت،درباره روند کار توضیح داد:«دو نکته  توجه من را جلب کرد، موقعیت شناسی و فرصت شناسی. اول باید دنبال سوژه می‌گشتیم و این میزان تحرک و پویایی سخت بود. ولی رخشان بنی اعتماد  اصلا فرصت ها را ازدست نمی‌داد. او خیلی سریع  تشخیص می‌داد که الان چه موقعیتی پراز پتانسیل است. دوم این‎که  تحت تاثیر قرار می‎گرفت اما تلاش می‌کرد این تحت تاثیر قرار گرفتن مانع از کارگردانی‎اش نشود.»

در ادامه نشست بنی اعتماد در پاسخ به سوال کثیریان  که ساختار این کار، چقدر از قبل در ذهن‌شان  ساخته شده و چقدر آن همزمان با فیلم‌برداری اتفاق افتاده و تغییر کرده‎است،توضیح داد:«طبیعتا کار مستند مشخصه خاص خودش را دارد.هیچ وقت از یک حجم بسیارضعیف و سرگردان نمی‌شود، یک مستند خوب ساخت. هیچ وقت هم نمی‌شود ادعا کرد یک مستند را دقیقا براساس فیلم‎نامه ای از پیش نوشته ،ساخته شده‌است. به خصوص درکارهایی که با انسان ، شخصیت و موقعیت  طرف هستید. اصلا به‌طور مطلق در مورد مستند مصداق ندارد . ولی برای کار ما پژوهش انجام شد و فیلم‎نامه هم نوشته شد. فیلم‌نامه‌ای که می‌شود گفت سمت‌گیری و رویکرد ما نسبت به موقعیت بود. ما شخصیت‌هایی را به عنوان بیمار پیش‌بینی کرده بودیم که هر کدام از آن‌ها باید در موقعیتی بودند که ما را در مسیر کلی به انتها می‎رساندند. فیلم‎برداری در طول چهارما ه انجام شد. در این فاصله‎ها بیمارها عوض می‌شدند و مرتبا و هرروز با موقعیت جدیدی روبه رو بودیم. مواردی انتخاب می‌شدند؛ می‌دانستیم می‌خواهیم تعدادی بیمار را دنبال کنیم و پروسه درمان را نه به عنوان گزارش ، بلکه از طریق کاراکتر پیش ببریم. این کارکترها هم باید  مشخصه‎هایی می‌داشتند . تا حدودی جغرافیای بیمارانی که می‌آمدند را می‌توانستیم، رعایت کنیم. از این بیشتر دلمان می‌خواست ولی نشد، دلیل آن تصمیم‌هايي بود که باید در لحظه می‌گرفتیم ؛ نمی‌خواستیم  به طرف بسیار احساسی شدن برویم و لایه های سطحی عاطفه  تماشاگر را تحت تاثیر قرار دهیم، چون یرخی اتفاق‌ها واقعا تکان دهنده بود.قصد اشک گرفتن از تماشاگر را نداشتیم.»

 

در بخش دیگری از این نشست انسیه ملکی با یادی از زنده‌یاد یدالله نجفی، از تجربه کاری در این پروژه گفت: «برای من تجربه بسیارجالبی بود، هم از لحاظ کار کردن با خانم بنی اعتماد و هم اشنایی با این موسسه. چون معمولا موسساتی که خیریه دارند، بیشتر در همان حد خیریه هستند. اما ارتباط بین پزشکان ایرانی و خارجی در این موسسه خیلی برايم جالب بود.  تاکید کنم که همان کسی که اجازه نداد زمان فیلم‌برداری آن حس ترحم ایجاد شود، در فضای صداگذاری هم چنین  اجازه‎ای را  نداد. چون می‌گفت فضا به‌خودی خود تاثیرگذار است، و اگر کسی بخواهد متوجه آن شود واقعا می‎تواند بفهمد و نیازی نیست ما آن را قوی یا ضعیف کنیم. چون روی خط باریکی حرکت می‎کردیم.»

بني‌اعتماد:هیچ وقت از یک حجم بسیارضعیف و سرگردان نمی‌شود، مستند خوبي ساخت. هیچ وقت هم نمی‌شود ادعا کرد یک مستند را دقیقا براساس فیلم‎نامه‌ای از پیش نوشته ،ساخته شده‌است. به خصوص درکارهایی که با انسان، شخصیت و موقعیت  طرف هستید. اصلا به‌طور مطلق در مورد مستند مصداق ندارد

بنی اعتماد درباره اميدي كه در فيلم وجود دارد با وجود اين‌كه دکتر مزدا  می‌گوید «ما بعضی وقتها این بازی را می بازیم » عنوان داشت :«دکتر مزدا فقط همين چهار جمله را برای فیلم  نگفت.  مدت طولانی را با او صحبت کردیم و بخش‌هايي كه در فيلم هست انتخاب ما از صحبت‌های ايشان بود . در واقع ما در عين اميدي كه در فيلم واضح است و شما هم به آن اشاره كرديد ما قصد نداشتيم مخاطب را فریب دهیم که همه چیز خوب است.»

كارگردان درباره سرنوشت «آي آدم‌ها» اگر براي كودكاني كه جراحي مي‌شوند سرانجام ناخوشايندي رخ مي‌داد، گفت :«واقعا اين سوالی است که بعد از اتمام  فیلم از خودم پرسیدم . فکر می‌کنم فيلم را حتما تمام  و از آن تصاوير هم استفاده مي‌كردم . البته خدا را شکر می‌کنم که اتفاق ناخوشايندي نیافتاد چون واقعا در طول فیلم بخصوص آن چندروز آخر در بیمارستان نورافشار بسیار موقعیت پراسترسی بود. هر سه  بچه شرایط  پرخطری داشتند.من لحظات سخت در طول فعاليت حرفه‌اي فیلم‌سازی‌ام  كم داشتم ولی به جرات میتوانم بگویم  روزهای بیمارستان نورافشار  از پرفشارترین روزهای همه‌ی دوران کاريم بود. خدا به ما و خانواده آن کودکان رحم کرد که اتفاق ناخوشایندی نیافتاد.»

آي آدم‌هاآي آدم‌ها

كارگردان «قصه‌ها»  درباره این‌که «آيا آي آدم‌ها می‌تواند راه سینمای مستند را به سمت تجربیاتی که توسط سازمان‌های غیردولتی به صورت داوطلبانه انجام می‌شود ، باز کند تا سینمای ایران مسئولیت اجتماعی خودش را بيش از پیش نشان دهد؟» به ديدگاه فيلم‌سازان اشاره كرد مسئولیت سینما را هر سینماگری از زاویه نگاه خودش تعریف می‌کند.سینما برای من یک تعریفی دارد براي همه‌ی کارهایم چه داستانی و چه مستند . برای من اهمیت کار داوطلبی در ۱۰، ۱۲ سال گذشته خیلی جدی شده است . شاید هرچه از نهادهای دولتی ناميد‌تر مي‌شويم ، نقش نهادهای مردمی و رویکردشان اهمیت بيشتري پیدا می‌کند. البته این مسئله عمومیت ندارد و در مورد همه جا صدق نمي‌كند. در تعدادی از  مستندهايم چه براساس شخصیت یا يك نهاد خواسته‌ام  این اهمیت بیشتر نشان داده شود . خب اگر مفید باشد باید امیدوار باشم که ساخت چنين فيلم‌هايي ادامه پيدا كند و ياري رسان فعاليت‌هي داوطلبانه باشد.»

بنی اعتماد هم‌چنين درباره سالن های محدود براي نمایش آي آدم‌ها ،توضیح داد: «این مستند را اصلا نباید با فیلمهای داستانی مقایسه کرد. گروه هنروتجربه همکاری خیلی خوبی با فیلم داشتند. ايده  من هم این بود که آي آدم‌ها در دوره زماني طولاني نمایش داده شود . فكر هم مي‌كنم در همين اندازه اکران به اندازه خودش مخاطب داشته باشد. البه نمایش‌هاي  اختصاصی آی آدم‌ها برای بخش‌هایی از نهاد‌های بین‌المللی که در داخل ایران هستند و برای  گروهی از دیپلمات‌ها  انجام شده‌است.  نسخه زیر نویس انگلیسی و فرانسه فیلم هم آماده است . ولی به طور طبیعی باید زمانی از اکران بگذرد تا به ارزيابي دقيقي از آن برسيم . دی وی دی فیلم هم  آماده است . ولی پخش آن  احتمالا در آينده دورتر خواهد بود تا همچنان فیلم روی پرده بزرگ دیده شود. »

مریم مرعشی (مدیرعامل موسس خیریه زنجیره امید ):  شعار زنجیره امید ،ارائه بهترین خدمات درمانی برای کودکان محروم مطابق با استاندارد بین المللی ولی با کمترین هزینه‌ براي یک اسپانسر ،است                              

در انتهای این نشست مریم مرعشی با تشکر از خانم بنی اعتماد و با شرح مختصر فعاليت‌هاي  «زنجیره امید» پرداخت:« زنجیره امید از سال ۱۳۸۶ کار خود را به عنوان شعبه مستقل از یک شبکه بین‌المللی که کل سیاست‌هايش در دست خودمان است ولی از لحاظ درمانهای پزشکی از آن‌ها استفاده می‌کنیم ،شروع کرد. شعار زنجیره امید ،ارائه بهترین خدمات درمانی برای کودکان محروم مطابق با استاندارد بین المللی ولی با کمترین هزینه‌ براي یک اسپانسر ،است . تحقق این شعار خیلی آسان نبود ولی ما توانستیم به این شعار برسیم.»

به گفته مرعشي:«اگر بخواهیم واقع بین باشیم در رشته‌های پزشکی اطفال و جراحی اطفال خیلی عقب هستیم . ساختاری زنجيره اميد این‌گونه شكل گرفته که تیم پزشکی را درون خودش قرارداده‌است . مهم‌ترین قسمتی که در فیلم به آن اشاره شد ساخت بیمارستان فوق تخصصی اطفال است كه  الان در بررسی مرحله طرح  پزشکی هستیم چون خیلی برایمان مهم است که فقط یک بیمارستان نسازیم .مي‌خواهيم با  بررسی دقيق طبق نیاز کشور  این بيمارستان احداث شود.»

دیــدگاه ها و نــظرات

دیدگاه شما

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

*

شما می‌توانید از این دستورات HTML استفاده کنید: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>