بازگشت
>
۲۷ فروردین ۱۳۹۷
به بهانه درگذشت میلوش فورمن و ویتوریو تاویانی
غول‌های بزرگ فراموش‌نشدنی
اخبار و رویدادها

هنروتجربه: ویتوریو تاویانی و میلوش فورمن دو کارگردان نامدار سینما در روزهای اخیر از دنیا رفتند. فیلم‌سازانی که کارنامه پر باری دارند. این مطلب که در سایت ماهنامه فیلم منتشر شده،نگاهی بر کارنامه این دو فیلم‌ساز دارد.

 پدرسالار
ویتوریو تاویانی (۲۰ سپتامبر ۱۹۲۹ – ۱۵ آوریل ۲۰۱۸) و برادرش پائولو تاویانی (متولد ۸ نوامبر ۱۹۳۱) که بیش‌تر با عنوان برادران تاویانی به آن‌ها اشاره می‌شود، نویسندگان و کارگردانان سرشناس سینمای ایتالیا هستند که در طول فعالیت‌ها و همکاری‌های پربارشان، جوایز بسیاری از جمله نخل طلای کن و خرس طلای برلین را به دست آوردند.

ویتوریو تاویانی که مدت‌ها بود از بیماری رنج می‌برد، درست دو روز بعد از میلوش فورمن درگذشت تا سینمای اروپا و جهان، دومین غول بزرگ دوست‌داشتنی‌ و فراموش‌نشدنی خود را از دست بدهد. خبر مرگ ویتوریو شب گذشته توسط دخترش به دست رسانه‌های ایتالیایی رسید. او که در شهر سن مینیاتو در منطقه توسکانی متولد شد، فعالیت‌های خود را به عنوان روزنامه‌نگار آغاز کرد و پس از آن بود که با برادرش ابتدا ساختن فیلم‌های کوتاه و مستند را تجربه کردند. ویتوریو که در دانشگاه شهر پیزا حقوق خوانده بود، پس از تماشای درام جنگی نئورئالیستی «پاییزا» (۱۹۴۶) اثر روبرتو روسلینی به سینما علاقه‌مند شد. به نقل از نشریه ورایتی در سال ۲۰۱۶ این تجربه سینمایی توسط تاویانی‌ها چنین توصیف شد: «پا به سینمایی گذاشتیم که سینما ایتالیا نام داشت و دیگر اثری از آن باقی نمانده است؛ آن‌جا فیلمی را نمایش می‌دادند با نام «پاییزا» که چیزی درباره‌اش نشنیده بودیم… این طور شد که ما در کودکی ناگهان جنگ را خیلی عمیق و شدید تجربه کردیم و آن‌چه بر پرده دیدیم، واقعیت جنگ را برای ما به‌شدت عیان کرد. این فیلم درباره خودمان چیزهای به ما می‌گفت که از آن باخبر نبودیم. پس با خودمان گفتیم: اگر سینما چنین قدرتی دارد که از حقایق مربوط به خودمان پرده بردارد، پس ما فیلم می‌سازیم!»

 

برادران تاویانی از دهه ۱۹۶۰ فیلم‌سازی را آغاز کردند اما از دهه ۷۰ بود که در کانون توجه جهانی قرار گرفتند و با آثاری تحسین شدند که نئورئالیسم را با شیوه‌های داستان‌گویی مدرن‌تری درهم‌آمیخته بود، از جمله «پدرسالار» (۱۹۷۷) که نخل طلای جشنواره کن را برنده شد یا درام جنگ جهانی دوم «شب سان لورنتسو »(۱۹۸۲) و «آشفتگی» (۱۹۸۴) که بر اساس داستان‌های کوتاه لوییجی پیراندلو شکل گرفت. در این میان جالب بود که تاویانی‌ها جایزه نخل طلای‌شان را از دستان روسلینی دریافت کردند تا چرخه درخشان آن‌ها از زمان ورودشان به سینما تا کسب معتبرترین جایزه سینمایی جهان کامل شده باشد.

اما موفقیت‌های برادران تاویانی به دوره به‌خصوصی محدود نمی‌شود و آن‌ها در سال ۲۰۱۲ با «سزار باید بمیرد» برنده خرس طلایی جشنواره برلین شدند؛ فیلمی که درباره جنایتکاران زندانی با امنیت بالاست که نمایش‌نامه‌ای از شکسپیر را بازی می‌کنند. اما این آخرین فیلم و اقتباس سینمایی تاویانی‌ها نبود و آن‌ها در سال ۲۰۱۴ «بوکاچیوی شگفت‌انگیز» را بر اساس کتاب دکامرون اثر جووانی بوکاچیو نویسنده قرن چهاردهم ایتالیا ساختند و در ۲۰۱۷ سراغ رمانی از دیگر نویسنده ایتالیایی بپه فنولیو رفتند و درام عاشقانه و جنگی« رنگین‌کمان: کاروبار محرمانه» را خلق کردند.

رییس‌جمهور ایتالیا سرجو ماتارلا در بیانیه‌ای اعلام کرد که کشور در سوگ است و ویتوریو تاویانی را «پروتاگونیست محبوب سینما و فرهنگ ایتالیا» خواند. رئیس جشنواره فیلم ونیز آلبرتو باربارا هم در توییتی نوشت: «دیروز خبر مرگ میلوش فورمن و امروز ویتوریو تاویانی… ما بخش اعظمی از شکل‌گیری سینمای‌مان را مدیون آن‌ها هستیم… و همیشه آن‌ها را با قدردانی به یاد خواهیم داشت.» برادران تاویانی در سال ۱۹۸۶ شیر طلایی دستاورد یک عمر را از ونیز دریافت کردند. 

دیوانه از قفس پرید
یان توماش میلوش فورمن (۱۸ فوریه ۱۹۳۲ – ۱۳ آوریل ۲۰۱۸) نویسنده، کارگردان، بازیگر و استاد دانشگاه چک/ آمریکایی بود که تا سال ۱۹۶۸ در چکسلواکی سابق زندگی و کار کرد. او یکی از فیلم‌سازان مهم موج نوی سینمای چکسلواکی بود. ضیافت آتش‌نشان‌های او در ظاهر نمایش طبیعی یک رویداد اجتماعی شوم در یک شهر است اما مورخان سینما و مسئولان وقت حکومتی آن را به عنوان هجویه‌ای تندوتیز بر کمونیسم بلوک شرق دیدند و نتیجه این بود که تا سال‌ها در زادگاه فورمن توقیف شد.

او در شهر تشاسلاو در منطقه کوتنا هورای چکسلواکی متولد شد و فرزند آنا شابووا – که هتلی تابستانی را اداره می‌کرد – و رودولف فورمنِ پروفسور بود. در جریان جنگ جهانی دوم، والدین او به اتهام همکاری با جنبش مقاومت توسط نازی‌ها دستگیر شدند و پدر در اردوگاه بوخن‌والد و مادر در آشویتس جان باخت تا فورمن خیلی زود یتیم شود. به هر حال او در آکادمی فیلم پراگ فیلم‌نامه‌نویسی خواند. فورمن با فیلم‌هایی که در چکسلواکی ساخت، «پیتر سیاه» (۱۹۶۴)، «عشق‌‌های یک بلوند» (۱۹۶۵) و «ضیافت آتش‌نشان‌ها» (۱۹۶۷) به سبک کمدی خاص خودش دست یافت.

وقتی میلوش فورمن به پراگ سفر کرد تا «آمادئوس» را در سال ۱۹۸۴ بسازد، اولین باری بود که پس از شانزده سال به وطن خود پا می‌گذاشت. او در ۱۹۶۸ از چکسلواکی کمونیستی گریخت، درست پیش از آن که روس‌ها پایان بهار پراگ را رقم بزنند. فورمن وقتی در ایالات متحده با پروژه «پرواز بر فراز آشیانه فاخته» (۱۹۷۵) روبه‌رو شد که داستانش در تیمارستانی دولتی می‌گذرد، این موقعیت داستانی را به عنوان استعاره‌ای از جامعه هم‌رنگ‌شده‌ای دید که از آن گریخته بود. او با شخصیت مک‌مِرفی (جک نیکلسن) ضدقهرمان خندانی که با نظام حاکم به نمایندگی پرستار راچِد (لوییز فلِچِر) مبارزه می‌کند، هم‌ذات‌پنداری کرد چون به هر حال او تحت حکمرانی نازیسم و استالینیسم زندگی کرده بود. «پرواز بر فراز آشیانه فاخته» (که در ایران با عنوان دیوانه از قفس پرید هم شناخته می‌شود) با هزینه‌ای سه میلیون دلاری ساخته شد و بیش از پنجاه میلیون فروخت؛ و پس از «یک شب اتفاق افتاد» (فرانک کاپرا، ۱۹۳۴) دومین فیلمی در تاریخ سینما شد که پنج اسکار اصلی یعنی بهترین فیلم، بازیگر اصلی مرد (نیکلسن)، بازیگر اصلی زن (فلچر)، کارگردانی و فیلم‌نامه اقتباسی را برای سازندگانش به ارمغان آورد. شیرینی این موفقیت برای فورمن مضاعف بود چون وقتی پیشنهاد کارگردانی فیلم به او شد، در تقلای فرصتی برای کار کردن بود و به‌سختی «فرار از خانه» (۱۹۷۱) را ساخته بود!

دومین موفقیت بزرگ فورمن با کارگردانی درام زندگی‌نامه‌ای/ تاریخی «آمادئوس» (۱۹۸۴) بر اساس نمایش‌نامه‌ای از پیتر شِیفر رقم خورد که داستان زندگی وولفگانگ آمادئوس موتسارت را در نیمه دوم قرن هجدهم روایت می‌کند. این فیلم روی‌هم‌رفته نامزد دریافت ۵۳ جایزه شد که ۴۰‌تای آن‌ها را برنده شد، از جمله هشت اسکار (از جمله بهترین فیلم و کارگردانی)، چهار بفتا، چهار گلدن گلوب و… فورمن برای درام زندگی‌نامه‌ای «مردم علیه لری فلینت» (۱۹۹۶) هم یک بار دیگر نامزد جایزه اسکار بهترین کارگردان شد و در کل با فیلم‌هایی که ساخت، همه جور جایزه‌ای را به دست آورد، از کن و برلین تا سزار و شیر چک و جوایز آکادمی فیلم اروپا و… موزیکال «پیاده‌روی مفید» (۲۰۰۹) آخرین فیلم کارنامه اوست.

ترجمه و تالیف:رضا حسینی

 

دیــدگاه ها و نــظرات

دیدگاه شما

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>

*