بازگشت
>
۲۱ بهمن ۱۳۹۶
روایت رضا فرهمند از کارگردانی مستند «زنانی با گوشواره‌های باروتی»
فیلم‌سازی در خط مقدم سخت است/این مستند می‌تواند برای سینمای داستانی الهام بخش باشد
اخبار و رویدادها

هنروتجربه- کامبیز حضرتی: رضا فرهمند مستند «زنانی با گوشواره‌های باروتی» را در شرایط سخت و در آخرین روزهای حضور داعش در عراق ساخت. مستند «زنانی با گوشواره های باروتی» درباره خبرنگاری عراقی به نام نورا است که مشغول تهیه گزارش از نبرد با داعش است و به همین واسطه با زنان مختلف داعشی و غیر داعشی مواجه می‌شود. رویکرد این مستند پرداختن به زنان و کودکانی است که در جنگ با داعش بودند. از همین رو برای اولین‌بار تصاویری از این زنان در یک اثر نشان داده می‌شود که تا به حال در هیچ مستند یا رسانه‌ای نمایش داده نشده است. با رضا فرهمند  درباره جشنواره فیلم فجر و حضور کمرنگ سینمای مستند درآن و حال وهوای تولید «زنانی با گوشواره‌های باروتی» گفت‌وگو کرده‌ایم.این مستند امروز(شنبه ۲۱ بهمن) در آخرین روز جشنواره در سینمای رسانه‌ها به نمایش در می‎آید.

مستند «زنانی با گوشواره‌های باروتی» فضای پیش تولید سختی داشت و در شرایط سخت کلید خورد.در این مورد توضیح دهید.
برای تحقیقات میداتی به منطقه تل‌عفر عراق رفته بودم. تل‌عفر یکی از آخرین  مناطقی است که در آن جنگ با داعش اتفاق می‌افتد. سوژه من  تحقیق راجع به یک آقای خبرنگاری بود که در جنگ حضور داشت اما قبل از آن که او را پیدا کنم، خانمی را دیدم که در منطقه‌ای که خبرنگارها در آن اسکان داشتند، مشغول به تهیه خبر بود . او یک فعال اجتماعی بود و در آن جا با  حدود ۴۰ مردها زندگی می‌کرد. من در حوزه‌های خارج از ایران در زمینه زنان و کودکان کار کرده بودم و می‌دانستم که این حضور عجیب است. حضور زن در یک منطقه جنگی آن هم در عراق که زنان در سایه هستند، بسیار مهم است.  کسانی که در عراق کار کردند می‌دانند که نمی‌توان چندان با زن‌ها تماس کاری برقرار کرد و فیلم ساخت.

واکنش نورالحلی به شما و دوربین شما چگونه بود؟
ایشان در منطقه حضور داشتند و این نشان می‌دهد که از این محدودیت‌ها و موانع عبور کرده‌اند. من همان شب با خانم نورالحلی گفت‌وگو کردم و گفتم دوست دارم مستندی با حضور شما بسازم شما چه نظری دارید؟ وقتی داستان فیلم و برنامه‌ام را برای او گفتم ، پذیرفت که در این سوژه با ما همراه شود.  بعد از این اتفاق به ایران برنگشتم. این سفر سفری بود که در آن قرار داشتم تا تحقیقات میدانی انجام دهم و قرار نبود فیلم بسازم.

تولید فیلم مربوط به کی است؟
فیلم خیلی داغ است. تل عفر و…جزو آخرین مناطقی هستند که در عراق از تصرف داعش درامدند و ۵-۶ ماه پیش از دست داعش آزاد شدند. من با همان وسایل محدودی که در اختیار داشتم و وسایل محدود صدا دست به دوربین شدم. ما بعد از این در مناطق دیگرهم کار کردیم اما چون وسایل ما کامل نبود برگشتیم به بغداد. وسایل ما کامل شد و فیلم‌برداری را ادامه دادیم.

فیلم‌برداری چقدر طول کشید؟
تقریبا ۴۸ جلسه فیلم‌برداری را در طی دوماه انجام دادیم. شرایط شرایط ویژه‌ای بود. یعنی ما مجبور بودیم برای ورود به یک منطقه مدت‌ها صبر کنیم.

در شرایط اضطراری جنگ بحث مجوز گرفتن مطرح بود؟
قطعا در این شرایط بحث مجوز مطرح است. مدیر تولید فیلم مصطفی سیفی به شدت حضور فعالی داشت تا با روابط قبلی‌اش در عراق بتواند مشکلات را سریعا حل کند. اگر معطل می‌شدیم به دلیل مجوز نبود چون او این کارها را زودتر انجام می‌داد. روند مجوز گرفتن این طور نبود که اداره‌ای وجود داشته باشد. بلکه باید فلانی را در فلان محل می دیدیم و تایید او را می‌گرفتیم. مثلا ممکن بود بمب گذاری، خرابی ماشین و در کار ما وقفه ایجاد کند.

مهم برای خود من کار جسورانه است.در واقع موفقیت فیلم و جذابیت آن به دلیل ورود به جنگ نیست. گروه سازنده وارد یک منطقه پرخطر شدند اما اسیر تیرو ترکش و جنگ نشدند و مسیر خودشان را دنبال کردند

درباره امنیت تیم در شرایط جنگی توضیح دهید؟
صحنه‌های فیلم دقیقا در متن جنگ و در خط مقدم جنگ اتفاق افتاده است. حضور در خط مقدم برای منی که برای اولین بار در جنگ فیلم می‌سازم، بسیار سخت بود. این شرایط برایم دشوار بود و هنوز صدای تک تیراندازها و گلوله‌هایی که از بغل گوشم رد می‌شد را  می‌شنوم و در ذهن دارم. شرایط خیلی خطرناک است آن چنان که در سکانس آخر فیلم می‌بینید خمپاره می‌آید و فیلم‌بردار و یکی از عکاس‌ها را از بین می‌برد. صدابردار گوشش را از دست می‌دهد و مترجم ترکش‌های زیادی می‌خورد. مواقعی از روی تله انفجاری رد می‌شدیم و بعد متوجه می‌شدیم که تله انفجاری بوده است. این را در پشت صحنه‌ها داریم. بعد فهمیدیم که چنین اتفاقی افتاده و باید بیایند آن را خنثی کنند. اما مهم برای خود من کار جسورانه است.در واقع موفقیت فیلم و جذابیت آن به دلیل ورود به جنگ نیست. گروه سازنده وارد یک منطقه پرخطر شدند اما اسیر تیرو ترکش و جنگ نشدند و مسیر خودشان را دنبال کردند.

اتمسفر انسانی فیلم مورد تاکید است.
دقیقا همین است. می خواهم بگویم فیلم در وضعیت بحران دچار آگاهی است. این طور نیست که مقداری راش بگیریم و برگردیم ایران و حالا ببینیم که با آن چه باید کرد. فیلم مسیر و فیلم‎نامه دارد.

این مسیر را فیلم‎نامه داد؟ چون همان‌طور که توضیح دادید در مرحله طرح بودید و از فیلم‎برداری ناگزیر شدید.
پس از آن که آن جا را دیدیم و با خانم نورالحلی به نتیجه رسیدیم، لوکیشن‌هایی که مدیر تولید معرفی کرد و در راستای ذهنیات من بود را دیدم و طی چند روز روی آن و چیدمان آن‌ها کار کردم و سکانس‌ها را چیدم. این مستند تجربه اول حضورم در جنگ بود و واقعا وقتی صدای گلوله‌ها را از نزدیک می‌شنوید جو می‌گیردتان. اما خوشبختانه همراهی تیم این ترس و تردید را از بین برد و با خونسردی مسیر فیلم‌نامه را رفتیم جلو. می‌توانم بگویم ۹۸ درصد راش‌هایم در فاینال فیلم استفاده شده است. چون به اندازه درست و حساب شده گرفتیم.

تجربه پیشین کار فیلم‌سازی در خارج از کشور به کمک‌تان آمد؟
این تجربه در چندین جا به دردم خورد. اول در انتخاب نورالحلی به من کمک کرد.

چرا؟
چون به سرعت تصمیم گرفتم انتخاب‌ام را عوض کنم. من می‌خواستم ابتدا با یک خبرنگار مرد کار کنم. اما در فرصت کم و در حال جابه‌جایی تصمیم گرفتم انتخاب‌ام را عوض کنم. من در یک نقطه با ایشان برخورد کردم و تجربه کار کردن در وضعیت وشرایط بحرانی به من کمک کرد، سریع سوژه‌ام را پیدا کنم و حتی یک قدم جلوتر بروم و انتخاب قبلی‌ام را که روی آن برنامه‌ریزی کرده بودم، عوض کنم و به یک موضوع تازه فکر کنم. علاوه بر این در بخش کمپ تجربه داشتم و به کمکم آمد. در هند روی مهاجران میانمار کار کردم و آن فیلم هم در ارتباط با زنان و کودکان بود و این تجربه عاملی شد که بتوانم سریع تصمیم بگیرم  و دچار توقف و چه کنم نشوم. البته واقعا این تجربه با تجربه‌هایی که در اروپا و هند و….داشتم کاملا متفاوت بود. چون در آن جاها بحث مرگ مطرح نبود و اما در آن جا خپاره دو متری من می‌خورد. تیم ما کمک کرد که کار درست پیش رود.

مستند «زنانی با گوشواره های باروتی» از نظر بودجه چه وضعیتی داشت؟
درمورد بودجه نمی‌توانم حرف بزنم. در فیلم‌هایی که در خارج از ایران کار کردم تهیه‌کننده صرفا کاری را واگذار می‌کند و به چیز دیگری کار ندارد. در شکل مثبت آن اعتماد می‌کند و کار را واگذار می‌کند. من وقتی در هند فیلم ساختم و با تمام مشکلات دست وپنجه نرم کردم و کار تمام شد و وارد فرودگاه شدم تازه تهیه‌کننده به من زنگ زد که تو چه کار می‌کنی. یعنی درست وقتی که داشتم برمی‌گشتم. ولی در این فیلم من فقط کارگردانی خودم را کردم.

یعنی خیالتان راحت بود.
به دلیل این که تهیه‌کننده مدیرتولیدی را انتخاب کرده بود که می‌دانست باید چه کار کند و کاملا مسلط بود. من دنبال ماشین یا مترجم و… در عراق نبودم. شعبانی به عنوان تهیه‌کننده واقعا همراه بود و یکی از طلایی‌ترین کارهایم را در این پروژه انجام دادم. این پروسه همراهی در پس تولید هم ادامه داشت. مرتضی شعبانی خودش فیلم‌ساز هم هست و سه چهار شب تا صبح در تدوین باهم سروکله زدیم و کار کردیم. او یک تهیه‌کننده واقعی است. وقتی تهیه کننده همراه باشد، حال فیلم خوب است و کارگردان فقط کار خودش را می‌کند. من در پروژه‌های قبلی مجبور بودم رانندگی و آشپزی بکنم و خودم مدیر تولید باشم. یکی از طلایی‌ترین حال‌ها را در این فیلم داشتم.

اتفاق خوب حضور مستندها در بخش سودای سیمرغ این است که فیلم مستند وارد فضای سینمای اصلی می‌شود و شما با یک فیلم داستانی که بیش از یک میلیارد بودجه آن بوده است، رقابت می‌کنید. مستند را به مخاطب به عنوان بخشی از سبد سینمایی معرفی می‌کند تا مخاطب با یک جنس واقعی مواجه شود

این حال خوب باعث شد هفت جایزه  از جشنواره سینما حقیقت دریافت کنید؟
نه واقعا. در حوزه سینما نمی‌توانیم نتایج و جوایز را پیش‌بینی کنیم. فیلمی که فکر می‌کنید همه امکانات را دارد و همه چیز برای فیلم خوب مهیا است، ممکن است موفق نباشد و نتیجه منفی شود. من آنقدرها هم به نتایج مثبت فیلم  در حین ساخت فکر نمی‌کردم. به اندازه‌ای فرصت‌ها کم بود که فقط به این فکر می‌کردم که سکانس‌ها را به بهترین شکل دربیاورم. اما به هر صورت در پس تولید راش خودش را نشان می‌دهد و تجربه‌های قبلی به کمک شما می‌آید و می‌دانید فیلم می‌تواند چه کارهایی را  انجام دهد. در پس تولید فکر کردیم فیلم خوبی است و ارزشمند خواهد شد و تاثیرات خوبی خواهد گذاشت.

در این شرایط موفقیت و راه یافتن به فجر قابل پیش بینی بود.
واقعن ممکن بود که به فجر راه نیابد.

برای اکران عمومی فیلم چه برنامه‌ای دارید؟
تهیه‌کننده باید به این سوال جواب دهد. فیلم می‌تواند در گروه هنروتجربه و حتی به صورت آزاد اکران شود. ما تجربه «صفر تا سکو» را در گروه‌های سینمایی داریم و فکر می‌کنم دورنمای ذهنی تهیه کننده اکران عمومی آن به این شیوه باشد.

امسال در جشنواره فجر مستندهای زیادی وجود ندارد. رقابت دو مستند  با یکدیگر چه معنایی دارد؟ ارزیابی شما چیست؟
این ماجرا دو سویه دارد. یک بخش از آن خوب و بخش دیگرش بد است. اتفاق خوب این است که فیلم مستند وارد فضای سینمای اصلی می‌شود و شما با یک فیلم داستانی که بیش از یک میلیارد بودجه آن بوده است، رقابت می‌کنید. مستند را به مخاطب به عنوان بخشی از سبد سینمایی معرفی می‌کند تا مخاطب با یک جنس واقعی مواجه شود. مثلا امسال دو فیلم داستانی هم در مورد داعش داریم. یکی به «به وقت شام» و دیگری«امپرتور جهنم» است. این دو فیلم داستانی در مورد داعش است و کارگردان می‌توانسته تخیل‌اش را به هرجایی که بخواهد ببرد. اما هیچ کدام به سراغ سوژه زن نرفته است. در حالی که مستندسازانی که در شرایط بحران کار می‌کردند، توانستند تا آن اندازه تخیل‌شان را بالا ببرند که به یک موضوع غیرتکراری بپردازند اما دوستان داستانی این تلاش را نکردند و نپرسیدند در پنج سالی که این بحران  مطرح است زنان کجا هستند؟ مستندساز مخاطب را به بخشی از دنیای داعش می‌برد که  تابه حال در سینمای داستانی هم مواجه نبوده است. این اتفاق خوب است که کارکردهای مستند که گاهی بالاتر از داستانی است را به مخاطب معرفی می‌کند. مضافا این که فکر می‌کنم این فیلم می‌تواند برای داستانی‌سازها الهام بخش باشد. اتفاقا کارکرد آن برای سینمای داستانی بیشتر است.

سویه بد این اتفاق چیست؟
وجه منفی این است که ۱۱ فیلم مستند که بهترین و آخرین مستندهای تولید کشور است باید در جشنواره فجر حضور می‌داشت. از طرف دیگر فجر ویترین سینمای ایران در تمام بخش‌ها است. چه فیلم کوتاه، چه انیمشین و مستند. از بین رفتن این بخش حتما به سینمای مستند لطمه می‌زند. به نظرم خیلی خوب بود که آن ۱۱ مستند بخش خودشان را مثل سال‌های گذشته داشت حتی با یک اکران. از این بخش هم دو مستند با آثار داستانی رقابت می‌کرد و به مستند کم‌توجهی نمی‌شد.

دیــدگاه ها و نــظرات

دیدگاه شما

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>

*

kadıköy escort ümraniye escort göztepe escort kadıköy escort bayan escort bayan kartal escort ataşehir escort maltepe escort anadolu yakası escort istanbul escort konyaaltı escort