بازگشت
۱۵ مهر ۱۳۹۷
علی عسگری از «سکوت» می‎گوید:
فیلم‌سازان معروفی در دنیا هم‌چنان فیلم کوتاه می‌سازند/ شاهد واکنش‌های جالبی از تماشاگران بودیم
اخبار و رویدادها

هنروتجربه_سحرآزاد:مادر و دختر کرد همان نقش‌های زندگی واقعی را در فیلم هم بازی می‌کنند، با این تفاوت که دختر در زندگی عادی مترجم مادر خودش است و زنی هم که در فیلم، نقش مادر را برعهده دارد، جز زبان کردی نمی‌تواند به زبان دیگری صحبت کند. «سکوت» یکی از شش فیلمی است که در بسته اکران تابستانه فیلم‌های کوتاه در سینماهای هنروتجربه به نمایش درآمده و ماجرای دختری به نام فاطیما را روایت می‌کند که باید خبری را که از دکتر شنیده، برای مادرش ترجمه کند ولی او به جای این کار سکوت اختیار می‌کند. علی عسگری و فرنوش صمدی به طور مشترک نویسندگی و کارگردانی این اثر را برعهده دارند. البته این اولین تجربه مشترک آن‎ها نیست و پیش از آن هم آثاری را در زمینه کارگردانی یا نویسندگی به طور مشترک ساخته‌اند. آن‌ها همچنین تیر ماه سال جاری به عضویت آکادمی اسکار درآمدند. با علی عسگری، یکی از کارگردان‌های «سکوت» درباره این فیلم و وضعیت فیلم‌های کوتاه صحبت کردیم.

در یادداشت شما و فرنوش صمدی برای فیلم، نوشته شده بود «زبان کارکرد مهمی در زندگی روزمره و ارتباط برقرار کردن بین انسان‌ها دارد اما در شرایط مهاجرت معنی آن تنها ارتباط برقرارکردن نیست.» تغییر کارکرد زبان که به آن اشاره کردید، به چه شکلی خواهد بود؟
در زندگی روزمره برای ارتباط برقرار کردن از زبان استفاده می‌کنید اما در شرایط مهاجرت زندگی انسان به زبان وابسته است و این مساله انسان مهاجر را به یک انسان بی‌کلام، بی‌زبان یا لال تبدیل می‌کند چراکه اولیه‌ترین چیزهای زندگی را از انسان می‌گیرد و باعث می‌شود زندگی آن فرد دچار کمبودهای اساسی شود. این جمله بیشتر چنین مفهومی را برای ما داشت.

به دلیل توجهی که این روزها موضوع مهاجرت پیدا کرده است، فیلم‌هایی مانند «سکوت» چه جایگاهی در دنیای امروز دارند یا تجربه شما بعد از اکران این فیلم چه بود؟
طبیعتا مهاجرت، موضوع مهمی است و آدم‌های زیادی در این مورد فیلم می‌سازند. همین مساله باعث می‌شود تعداد فیلم‌هایی که در مورد مهاجرت ساخته می‌شوند،زیاد باشند اما ما صرفا روی مهاجرت تمرکز نکرده بودیم و می‌خواستیم به موضوع بعد از مهاجرت و رفتن به یک کشور دیگر نگاه کنیم. دوم اینکه می‌خواستیم فیلم از زاویه نگاه یک کودک مهاجر نشان داده شود؛ کودکی که ناخواسته مجبور شده است کشورش یا جایی را که به آن تعلق داشته، ترک کند به خصوص در مقایسه با انسانی که خودش تصمیم می‌گیرد از کشورش برود. کودکان بدون داشتن اختیار مجبور به ترک وطنشان می‌شوند و ما دوست داشتیم این نگاه را در فیلم نشان دهیم چون این نگاه از سوی یک کودک نشان داده می‌شد، لطیف بود و شاید نسبت به نگاه خشن‌تری که معمولا در مور مهاجرت وجود دارد، حالت شاعرانه‌تری داشت و به همین دلیل هم بر دل آدم‌ها نشست. البته تا پیش از نمایش فیلم، این موضوع را نمی‌دانستیم اما بعد از نمایش آن در جشنواره «کن» و دیگر جشنواره‌ها متوجه شدیم نگاه لطیفی که سعی کردیم در فیلم باشد، بر دل آدم‌ها نشسته و ارتباط نزدیکی با آن برقرار کرده‌اند.  چند اکران هم برای مهاجران در کشورهای مختلف برگزار کردیم و بعضی از آن‌ها خیلی احساساتی شدند و بعضی هم تجربه مشابهی مانند آنچه در فیلم بود، داشتند. درکل شاهد واکنش‌های جالبی بودیم.

فیلم کوتاه می‌تواند توانایی‌ها و دنیای یک کارگردان را نشان دهد اما انتخاب فیلم کوتاه برای ورود به فیلم بلند، شاید نظریه تجاری نسبت به فیلم‌سازی است چون فیلم کوتاه یک مدیوم کاملا متفاوت است

بازیگران فیلم را چگونه پیدا کردید؟
در فیلم‌های قبلی‌ام هم با نابازیگران کرده بودم و به همین دلیل کارکردن با آن‌ها در این فیلم برایم سخت نبود. ضمن این‌که کارکردن با نابازیگران شیوه‌های مختلفی دارد و این‌طور نیست که برای همه آن‌ها یک روش را استفاده کنید. نکته مهم این بود که بتوانیم بازیگرانی را انتخاب کنیم که خود نقش باشند و دچار آن اتفاق‌ها شده باشند. نقش مادر از سوی کسی اجرا شد که فقط زبان کردی بلد بود و به همین دلیل این موضوع کمک کرد تا او بتواند نقش کسی را بازی کند که از دنیای اطراف چیز زیادی نمی‌داند. او را از کمپی که برای پناهندگان کرد وجود داشت، پیدا کردیم. کودک هم در زندگی واقعی و عادی خود به عنوان مترجم مادرش به این‌ور و آن‌ور می‌رود. برای نقش کودک هم ابتدا بچه دیگری را انتخاب کرده بودیم. ازآنجاکه در ایتالیا کرد زبان‌ها کم هستند، تنها یک کودک پیدا کرده بودیم که خیلی هم راضی نبودیم اما گزینه دیگری نداشتیم پس مجبور بودیم با او کار کنیم. یکی دو روز قبل از فیلم‌برداری از طریق کمپ کردها به ما اطلاع دادند که کودک دیگری در یکی از شهرهای شمالی ایتالیا هست. این شهر هفت ساعت با رم فاصله داشت و ما توانستیم همان روز از طریق اسکایپ او را ببینیم و متوجه شدیم چقدر برای این نقش خوب است. شبانه از آن‌ها خواستیم به رم بیایند و پیداکردن او کمک زیادی به ما کرد. نقش دکتر را نیز یک بازیگر نسبتا معروف ایتالیایی  بازی کرد که پیدا کردن او مشکلی نداشت. همچنین به دلیل امکانات مالی مجبور بودیم از بیمارستانی استفاده کنیم که یکی از بخش‌های آن در دو روز آخر هفته تعطیل است. تدوین نیز ده روز طول کشید چون بخشی از سرمایه از سوی فرانسه تامین شده بود مجبور شدیم بخشی از کارهای پس از تولید مثل رنگ، صداگذاری و.. را در پاریس انجام دهیم که حدود سه هفته طول کشید و در مجموع حدود یک ماه و نیم این کار زمان برد.

خیلی از فیلم‌های شما محصول مشترک دو یا چند کشور است. این موضوع چه تاثیری روی ساخت فیلم‌هایتان می‌گذارد؟
در اروپا به دلیل اینکه تولید فیلم هزینه‌بر است، یک کشور از عهده همه هزینه‌ها برنمی‌آید و به همین خاطر معمولا برای ساخت فیلم مجبور هستید از چند کشور کمک بگیرید و چون پولمان کافی نبود مجبور شدیم به‌غیر از ایتالیا، با یک شرکت فرانسوی صحبت کنیم تا آن‌ها هم به ما کمک کنند. وقتی فیلمی در یک کشور ساخته می‌شود معمولا دو حالت به‌وجود می‌آید: اول اینکه اگر فیلم خوبی شود به عنوان نماینده آن کشور می‌تواند از امکانات آن کشور استفاده کند یا در تلویزیون پخش شود که گاهی پول‎های خوبی هم بابت آن داده می‎شود، دوم اینکه با فیلم‎های آن کشور هم باید رقابت کنید مثلا وقتی فیلمی محصول ایتالیا و فرانسه است، باید با آثار هر دو کشور رقابت کنید و به همین دلیل ممکن است فرصت‌ها از شما گرفته شوند.

همکاری مشترکی که با فرنوش صمدی دارید و گاهی در زمینه نویسندگی و گاهی در زمینه کارگردانی است، چطور بوده و آیا قرار است ادامه پیدا کند یا بعد از چند تجربه، هریک مسیر خودتان را می‌روید؟
از نظر کارگردانی، قبل از ساخت فیلم «سکوت»، چهار،پنج فیلم کوتاه و بعد از آن دو فیلم کوتاه دیگر و یک فیلم بلند کار کردم. در این زمینه احتمالا کارهای مشترک‌مان کمتر شود اما در زمینه نویسندگی همکاری‌مان ادامه دارد چون نقاط مشترکی با هم داریم و می‌توانیم نقاط ضعف هم را پوشش دهیم. نقاط ضعف متفاوت باعث ایجاد بحث‌های مختلف می‌شود که می‌تواند به یک نقطه نظر کامل و واحدتر تبدیل شود.

سکوت

معمولا این تصور وجود دارد احتمال بازگشت کسی که فیلم بلند ساخته به فیلم کوتاه کم است. شما بعد از «ناپدید شدن» دوباره به سراغ فیلم کوتاه رفتید. چطور شد بازهم به سراغ فیلم کوتاه رفتید و چقدر با این دیدگاه موافق هستید؟
بعد از ساخت فیلم بلند «ناپدید شدن» فیلم کوتاه «تاخیر» را ساختم و قرار است قبل از فیلم بلند بعدی‌ام، یکی دو فیلم کوتاه دیگر نیز بسازم. شخصا جایگاه فیلم کوتاه را متفاوت‌تر می‌دانم چون بازار، نوع ساخت و فیلم‌نامه هریک کاملا متفاوت است. یک دیدگاه تکراری و اشتباه در سینما وجود دارد مبنی براینکه کسانی که فیلم کوتاه می‌سازند فکر می‌کنند فیلم‌های کوتاه کارت ویزیتی برای فیلم‌های بلند هستند تا توانایی‌هایشان را نشان دهند. البته فیلم کوتاه می‌تواند توانایی‌ها و دنیای یک کارگردان را نشان دهد اما انتخاب فیلم کوتاه برای ورود به فیلم بلند، شاید نظریه تجاری نسبت به فیلم‌سازی است چون فیلم کوتاه یک مدیوم کاملا متفاوت است. الان جشنواره‌های مختلفی در دنیا بخش فیلم کوتاه دارند یا جشنواره‌های خیلی معروفی مثل «کلرمون فران» و «تامپره» برگزار می‌شوند که مختص فیلم‌های کوتاه هستند و بازارهای بزرگی دارند که معاملات زیادی درباره فیلم‌های کوتاه در آن‌ها انجام می‌شود. در نتیجه فیلم کوتاه دنیای کاملا متفاوتی دارد. از طرفی قصه‌هایی وجود دارد که نمی‌توان در قالب فیلم بلند مطرح کرد و نیازی هم نیست که در قالب یک فیلم بلند ارائه شود اما در ایران نگاه خیلی از فیلم‌سازانی که فیلم بلند می‌سازند نسبت به کسانی که فیلم کوتاه می‌سازند، تحقیرآمیز است و حتی آن‌ها فیلم‌سازان فیلم‌های کوتاه را نمی‌شناسند و فکر می‌کنند آن‌ها درحال تجربه هستند تا به «آنها» برسند اما در دنیا هم‌چنان فیلم‌سازان معروفی هستند که فیلم کوتاه می‌سازند مثل رومن پولانسکی که ۴_۵ سال قبل یک فیلم کوتاه ساخت. حتی جشنواره‌های مهمی مانند «کن» و «ونیز» هرچندسال یکبار تعدادی از فیلم‌سازان فیلم‌های بلند را که معروف هستند، جمع می‌کنند و از آن‌ها می‌خواهند فیلم کوتاهی با یک موضوع واحد بسازند. فیلم «شیرین» عباس کیارستمی نیز  براین اساس ساخته شد.

بعضی از مردم فکر می‌کنند فیلم کوتاه مثل ویدئوکلیپ یا یک فیلم در سایت یوتیوب است که می‌توانند از طریق اینترنت هم آن را ببینند. اما این بسته‌های فیلم کوتاه باعث می‌شود فیلم‌سازان این فیلم‌ها شناخته شده‌تر شوند و راحت‌تر بتوانند برای فیلم‌های بعدی‌شان سرمایه‌گذار پیدا کنند

به دلیل حضوری که در جشنواره‌های مختلفی داشتید، به‌نظرتان جایگاه فیلم کوتاه ایران در دنیا چگونه است؟
به دلیل این‌که حجم تولید فیلم کوتاه در ایران زیاد است، احتمال وجود فیلم‌های کوتاه خوب هم هست اما چون امکانات ساخت فیلم کوتاه کم و مراکزی که فیلم کوتاه را حمایت می‌کنند، ضعیف هستند و از طرفی مشکل ممیزی، فیلم‌ساز را محدود می‌کند، بیشتر فیلم‌ها به سمت فیلم‌های موفقی که سال قبل ساخته شده است، سوق پیدا می‌کنند و فیلم‌ها شبیه هم می‌شوند. البته در مورد فیلم‌های بلند نیز همین‌طور است. نکته دیگر اینکه منبع مهمی هم وجود ندارد که فیلم‌ها را برای جشنواره‌ها سازماندهی کند.دوستانی دارم که در جشنواره‌های مختلف کار می‌کنند و دیده‌ام سالانه ممکن است ۴۰۰ فیلم از ایران بگیرند که تنها ۲۰ یا ۱۵ فیلم قابل دیدن باشد. به‌نظر می‌رسد یک ناهماهنگی و بی‌نظمی در این زمینه وجود دارد. بااین‌همه تعداد فیلم‌های خوب کم نیست و شاید سالانه ۱۰ تا ۱۵ فیلم خوب هم داشته باشیم که نکته مهمی است منتهی فکر می‌کنم باید سازماندهی بیشتری صورت بگیرد.

اکران بسته فیلم‌های کوتاه در هنروتجربه چطور بود؟
در این مدت بیشتر سفر بودم و به همین دلیل نتوانستم در اکران‌ها شرکت کنم اما درکل کشورهای کمی در دنیا هستند که به اکران عمومی فیلم‌های کوتاه امکان می‌دهند. این نکته مهمی است که از سوی هنروتجربه به فیلم کوتاه داده شده است. درست است که این اکران‌ها سرمایه زیادی را برنمی‌گردانند اما کمی و کاستی‌هایی را که در جاهای دیگر وجود دارد، کمتر می‌کنند مثلا تلویزیون،فیلم کوتاه نشان نمی‌دهد تا از این طریق به فیلم کوتاه کمک شود یا بعضی از کشورها، فیلم‌های کوتاه را پیش از فیلم بلند نشان می‌دهند که باز هم به دیده شدن فیلم کوتاه کمک می‌کند. حالا در محدودیتی که ما در این زمینه‌ها در کشورمان داریم، بسته‌هایی ارائه می‌شود که مردم را با فیلم کوتاه آشنا می‌کند. این نکته خیلی مهمی است چون بعضی از مردم فکر می‌کنند فیلم کوتاه مثل ویدئوکلیپ یا یک فیلم در سایت یوتیوب است که می‌توانند از طریق اینترنت هم آن را ببینند. این بسته‌ها باعث می‌شود فیلم‌سازان فیلم‌های کوتاه شناخته شده‌تر شوند و راحت‌تر بتوانند برای فیلم‌های بعدی‌شان سرمایه‌گذار پیدا کنند.

 

دیــدگاه ها و نــظرات

دیدگاه شما

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

*

شما می‌توانید از این دستورات HTML استفاده کنید: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>