بازگشت
۲۸ دی ۱۳۹۶
برگزاری نشست نقد و بررسی «رئیس‌الوزرا» در خانه هنرمندان
محمدرضا هاشمیان: نمی‌خواستم در این مستند قهرمان یا ضدقهرمان بسازم/ مازیار فکری‌ارشاد: فیلم‌های آرشیوی این مستند کارکرد درستی دارند
اخبار و رویدادها

هنروتجربه: نمایش فیلم و نشست نقد و بررسی مستند «رئیس‌الوزرا» چهارشنبه ۲۷ دی‌ماه در خانه هنرمندان برگزار شد. محمدرضا هاشمیان کارگردان مستند «رئیس الوزرا» و مازیار فکری‌ارشاد منتقد سینما در این جلسه حضور داشتند.

در ابتدای مراسم مازیار فکری‌ارشاد از کارگردان خواست درخصوص چگونگی رسیدن به ایده ساخت این مستند توضیح دهد. هاشمیان در این مورد بیان کرد: «برای ساخت مستندی به نام «سبز و سفید و سرخ» و ساخت مستندی درباره تاریخچه شناسنامه و ثبت احوال، دنبال پیدا کردن یک سری اسناد بودم و به همین واسطه به گوشه کنار ایران سر می‌زدم. در ثبت احوال تبریز به یک سری شناسنامه برخوردم که به زبان ترکی منتشر شده بود. شناسنامه‌ها مربوط به سال‌های ۱۳۲۴ و ۱۳۲۵ بودند.»

او در ادامه گفت: «وقتی دلیل را پرسیدم، به من گفتند در دوره‌ای دموکرات‌ها برای خودشان فرمانروایی می‌کردند و این قانون را پایه‌ریزی کرده بودند که باید زبان رسمی کشور ترکی باشد. برایم جالب شد و بیشتر روی این موضوع مطالعه کردم. مطالعاتی که مربوط به دوران آقای پیشه‌وری و حضور نیروهای روس در ایران می‌شد. در ادامه این مطالعات به دوره نخست‌وزیری آقای قوام رسیدم و در فیلم به صورت اجمالی به این ماجرا اشاره شده‌است. بعد از این‌که فیلم به اتمام رسید و دوستان مرکز گسترش آن را دیدند، به من پیشنهاد کردند فیلمی درباره شخصیت آقای احمد قوام بسازم. در ابتدا ساخت چنین فیلمی برایم سخت بود ولی بعد از مطالعاتی که در این خصوص کردم پیشنهاد ساخت چنین فیلمی را پذیرفتم. ساخت فیلم بیش از دو سال طول کشید.»

فکری‌ارشاد در ادامه از شخصیت پیچیده احمد قوام سخن گفت و در ادامه هاشمیان درباره دیدگاه شخصی خود نسبت به قوام و تأثیراتی که در دوره خود بر جریانات سیاسی کشور گذاشته است،نکاتی را مطرح کرد:«ما به هیچ عنوان نمی‌توانیم نقشی که احمد قوام در سپهر سیاسی تاریخ معاصر ایران داشته است را انکار کنیم، او پنج بار نخست‌وزیر شده‌ است؛ دو بار در دوره قاجار و سه بار در دوره پهلوی. گرچه دو دوره‌ قاجار و پهلوی با هم مشکلات اساسی داشتند و نمی‌توانستند با هم هم‌خوانی داشته باشند ولی به‌خاطر توانمندی‌های خاصی که احمد قوام داشته است، همیشه در مواقع بحرانی به او مراجعه می‌کردند. او یک سیاست‌مدار صرف بوده و از بچگی تا پایان عمرش را در فضای سیاسی کشور به سر می‌برده است. حضور او در فضای سیاسی ایران چه در دوره قاجار و چه در دوره پهلوی بخصوص دوره چهارم نخست‌وزیری‌اش که در این فیلم روی آن متمرکز شده‌ایم بسیار تأثیرگذار بوده است.»

فکری ارشاد در ادامه صحبت‌های هاشمیان عنوان کرد: «همان‌طور که خودتان اشاره کردید، تمرکز شما در این فیلم روی چهارمین دوره نخست‌وزیری قوام بوده است. در میانه دهه بیست که اوضاع سیاسی کشور بسیار نابسامان بود و حکومت مرکزی اقتدار زیادی نداشت، به همین دلیل ناآرامی‌های زیادی به وقوع پیوست که شما هم در فیلم به آن اشاره کردید. ختم به خیر شدن بخشی از این ناآرامی‌ها و بخصوص موضوع مربوط به پیشه‌وری مدیون سیاست‌‌های درست قوام بوده است.»

سپس هاشمیان در همین راستا توضیح داد: «قوام را نمی‌شود بدون قرار دادن در اتمسفر سیاسی زمانه خودش تحلیل کرد. او مثل همه سیاست‌مدارها نقاط تاریک و روشن درون خودش دارد و قدرت طلب است. او اتکای زیادی به آرا مردمی ندارد و بیشتر در فضای نخبه‌گرایی جامعه است، برعکس او در آن دوران شخصی مثل مصدق را داریم که کاملا توده‌گرا و مردمی بوده است. ولی قوام عمل‌گرا بوده و این نوع آدم‌ها در موارد بحرانی تبدیل به مهره‌های طلایی می‌شوند. بین سال‌های۱۳۲۴ تا ۱۳۲۶ وضعیت کشور دچار پیچیدگی‌های زیادی شده بود. هم از جانب نیروهای توده‌ای داخلی و هم از طرف بیگانگان کشور تحت اشغال بود. در آن زمان جوی به هم ریخته وجود داشت و تعداد زیادی نخست‌وزیر در این دوره وارد شده و ناکام ماندند.»

او ادامه داد: «در این میان قوام با لابی‌هایی که با حزب توده و افراد تحت نفوذ کرد، وارد حوزه قدرت شده و به نخست‌وزیری رسید. در همان زمان مجلس هم تعطیل شد، بنابراین نظارت خاصی روی دولت قوام وجود نداشت. در نتیجه او وارد مذاکره با روس‌ها شده و قول و قرارهایی با استالین گذاشت و در نهایت بازی سیاسی ایجاد کرد که بتواند نیروهای شوروی را خارج و داستان پیشه‌وری و مهاباد را به شکلی حل و فصل کند. اگر در آن زمان قوام روی کار نمی‌آمد شاید الان نقشه ایران شکل دیگری داشت.»

فکری‌ارشاد به تمرکز کارگردان روی نقاط منفی شخصیت قوام در مستند «رئیس‌الوزرا» اشاره کرد. او معتقد بود در نگارش گفتار متن و روند روایت فیلم، نقاط منفی پررنگ‌تر دیده شده و گاهی در این مورد اغراق شده است. فکری ارشاد در همین خصوص پرسید:«با توجه به این‌که کارنامه احمد قوام ترکیبی از نقاط مثبت و منفی است علت تمرکز بیشتر شما روی بخش منفی چیست؟»
هاشمیان توضیح داد: «اتفاقا برعکس، خیلی‌ها به من گفته‌اند که این فیلم از قوام یک قهرمان می‌سازد. ولی خودم معتقدم فیلم باید لحن بی‌طرفانه داشته باشد. کاری که من به عنوان مستندساز می‌کنم کار یک تاریخ‌نگار یا تاریخ‌دان نیست، وظیفه ما این است که اسنادی که وجود دارد را به شکل دراماتیک – و براساس تعریف مستند به شکل روایت خلاقانه واقعیت – به تصویر بکشیم. بنابراین دنبال این نبودم که در فیلم از او قهرمان و یا یک ضد قهرمان بسازم.»

فکری‌ارشاد در همین ارتباط ،درباره یکی از نکات قوت مستند «رئیس الوزرا» گفت: «امروزه نمی‌شود صرف نشان دادن مستندات درباره یک موضوع فیلم خوبی ساخت و باید جذابیت‌های دارماتیکی وارد اثر کرد تا بتوان نام آن را یک فیلم مستند گذاشت. یکی از نکات مثبت فیلم شما هم همین دراماتیک کردن مستندات است. شما قهرمان و ضد قهرمان را معرفی کرده و مقابل هم قرار داده‌اید و این جذابیت کارتان را بیشتر کرده است. از طرفی احمد قوام و از طرفی شخصیت‌های دیگری را در مقابل او آورده‌اید که قرار گیری آن‌ها مقابل هم به دراماتیک شدن فیلم کمک کرده است. مثلا شخصیت جعفر پیشه‌وری را به خوبی پررنگ کرده و در تقابل با قوام قرار داده‌اید.»

هاشمیان در همین خصوص توضیح داد: «در طول پژوهشی که برای این مستند داشتم، با شخصیتی روبه‌رو شدم که خیلی‌ها او را به عنوان خادم مملکت و سیاست‌مدار برجسته می‌شناختند، خیلی‌ها هم او را یک خائن اهل لابی و رشوه می‌دیدند. بنابراین من با شخصیتی روبه‌رو بودم که بُعد سیاه و سفید و سایه‌روشن داشت. به همین دلیل در ابتدا تکلیف من به عنوان فیلم‌ساز خیلی با این کاراکتر مشخص نبود. قرار بود ما در طیفی پیش برویم که هم طرفدارهای قوام و هم مخالفان او را راضی کنیم. بنابراین باید در نقطه وسط می‌ایستادیم. از طرفی اگر قرار بود مثل مدل اطلاع‌رسانی ویکی‌پدیا این مستند را بسازم، نمی‌توانستم به پیچیدگی‌های کاراکتر برسم. از طرفی چون کار اصلی من نگارش فیلم‌نامه است، این شکل فیلم‌نامه را طراحی کردم که از چهار روایت مختلف به این سوژه بپردازیم و کاراکتر را در یک بازی چهارگانه قرار دهیم.»

سپس فکری‌ارشاد در تحسین این مستند افزود: «یکی دیگر از نکات مثبت فیلم استفاده از تصاویر آرشیوی بوده است. با توجه به اینکه رشته تحصیلی خودم علوم سیاسی بوده است، این بخش مستند شما برایم خیلی جذاب بود و فیلم‌های آرشیوی در این فیلم کارکرد درستی داشته‌اند.»

عکس:یاسمن ظهورطلب

دیــدگاه ها و نــظرات

دیدگاه شما

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

*

شما می‌توانید از این دستورات HTML استفاده کنید: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>