بازگشت
۱۸ اردیبهشت ۱۳۹۷
گفت‎وگوبا وحید صداقت یکی از کارگردان‎های مستند «درباره فروشنده»
پشت‌صحنه «فروشنده» دقیقا همین بود که می‌بینید/ برای ساخت این مستند محدودیتی نداشتیم
اخبار و رویدادها

هنروتجربه-عاطفه محرابی: مستند «درباره فروشنده» به کارگردانی تهمینه منزوی و وحید صداقت این روزها در گروه سینمایی هنروتجربه در حال اکران است. این مستند از پشت صحنه فیلم «فروشنده» اصغر فرهادی و با مرور تحلیل‌های برخی از منتقدان داخلی و خارجی ساخته شده است. منزوی و صداقت پیش از اینکه مستند «درباره فروشنده» را بسازند، مستندی هم با عنوان «صحنه‌هایی از یک جدایی» از پشت صحنه «جدایی نادر از سیمین» ساخته بودند که هنوز به اکران عمومی درنیامده است. این زوج اولین بار در ورک‌شاپ مستندسازی اصغر فرهادی با او آشنا شدند و به پشت‌صحنه آثار این فیلم‌ساز راه پیدا کردند. مستند «درباره فروشنده» با رویکردی مثبت نسبت به فیلم «فروشنده» ساخته شده است. رویکردی که به گفته وحید صداقت (یکی از کارگردانان این فیلم) از علاقه شخصی او و همسرش به فیلم «فروشنده» فرهادی نشأت گرفته است. در ادامه گفت‌وگوی ما با صداقت را پیرامون «درباره فروشنده» می‌خوانید.

 

شما و همسرتان قبل از اینکه مستند «درباره فروشنده» را بسازید، مستندی از پشت صحنه «جدایی نادر از سیمین» ساخته‌اید. درباره اولین مواجهه‌تان با اصغر فرهادی و راه پیدا کردن به پشت صحنه‌های او توضیح دهید.
سال۱۳۹۳ من و همسرم (تهمینه منزوی یکی دیگر از کارگردانان «درباره فروشنده») در ورک‌شاپ مستندسازی آقای فرهادی شركت كردیم. برای پذیرفته‌شدن‌ در آن ورک‌شاپ فیلم‌هایی را که قبلا ساخته بودیم، ارائه ‌دادیم. همان جا بود که از نزدیک با آقای فرهادی آشنا شدیم.در گفت‌وگویی كه با ایشان راجع به فیلم‌های‎شان داشتیم، متوجه شدیم، یک سری راش دیده نشده از پشت‌صحنه فیلم «جدایی نادر از سیمین» وجود دارد. این راش‌‌ها تم آموزشی زیادی داشت و حیف بود که دیده نشده باقی بماند. بنابراین پیشنهاد دادیم این پشت‌صحنه‌ها را تبدیل به فیلم کنیم. من و تهمینه در حال ساخت آن فیلم بودیم و مصاحبه‌های خوبی هم برایش انجام دادیم. از جمله مصاحبه با آقای ابراهیم گلستان، مایک لی، ژان کلود کریر و خودِ آقای فرهادی. اواخر آن مستند مصادف با شروع ساخت «فروشنده» شد. قرار شد پشت صحنه «فروشنده» را هم ما کار کنیم.

با توجه به اینکه آقای فرهادی به سختی به کسی غیر از عوامل فیلم اجازه می‌دهد، در پشت صحنه حضور داشته باشد، بر چه مبنایی برای ساخت مستند پشت‌صحنه فیلم‌شان به شما اعتماد کردند؟ آیا این اعتماد صرفا به دلیل این‌که شما شاگردشان بودید شکل گرفت؟ ساخت این مستند پیشنهاد شما به ایشان بود یا ایشان به شما؟
قطعا صرفا به دلیل حضور در این ورک‌شاپ نبوده است. ما در آن ورک‌شاپ یک فیلم مستند ساختیم. همسرم تهمینه منزوی عکاس مستند اجتماعی است و آقای فرهادی عکس‌های او را دیده بود. از طرفی بعد از آن ورک‌شاپ هم ما تا حدودی با ایشان آشنا شده بودیم و فیلم «صحنه‌هایی از یک جدایی» را هم در حال ساخت داشتیم، وقتی موضوع ساخت مستند «درباره فروشنده» پیش آمد، حدود دو سال بود که از آشنایی ما با آقای فرهادی می‌گذشت. بنابراین ایشان هم ما را از نزدیک می‌شناخت و شاید مجموعه این‌ها باعث شد آقای فرهادی برای ساخت مستندی از پشت صحنه «فروشنده» به ما اعتماد کند.

در طول ساخت و مونتاژ مستند «درباره فروشنده» چقدر دست‌تان برای ثبت تصاویر از تمرین‌ها و وقایعی که رخ می‌داد باز بود؟
محدودیتی وجود نداشت و کاملا دستمان باز بود. کار ما شش ماه  طول کشید که سه ماه آن پیش تولید و سه ماهش زمان فیلم‌برداری بود. ما حدود ۳۰۰ ساعت راش داشتیم و کاملا دست‌مان باز بود که چه مقدار از فیلمی که قرار است ساخته شود مربوط به صحنه‌های پیش‌تولید و چقدر آن مربوط به پشت‌صحنه‌های فیلم‌برداری باشد. وقتی فیلم «فروشنده» اکران شد، ما مشغول مونتاژ بودیم. همان موقع بود که تصمیم گرفتیم فیلم را به سمت و سوی تحلیلی ببریم. به همین دلیل از تحلیل منتقدان در فیلم استفاده کردیم. از آنجایی‌که منتقدان در مستند ما به فیلم اصلی «فروشنده» ارجاع می‌دهند، ما هم مجبور بودیم برای این صحنه‌ها از خودِ فیلم اصلی استفاده کنیم تا مشخص شود آن‌ها دارند درباره کدام بخش فیلم صحبت می‌کنند. ولی در بخش‌هایی که خودِ آقای فرهادی صحبت می‌کند، بیشتر تصاویر پشت صحنه را قرار دادیم.

من و تهمینه منزوی فیلم «فروشنده» را دوست داشتیم و چون درباره فیلمی که دوستش داشتیم فیلم ساخته‌ایم، هیچ بعید نیست این شیفتگی در فیلم‌مان احساس شود. در مورد شخص آقای فرهادی هم ما فقط همان چیزی که در واقعیت وجود داشته را تصویر کردیم

این امکان وجود نداشت که بیشتر از پشت صحنه‌ها استفاده شود تا دیگر نیازی به مصاحبه با آقای فرهادی نباشد؟ چون مشابه این ساختار در فیلم مستند «از ایران یک جدایی» هم دیده می‌شود. آن مستند هم از پشت صحنه «جدایی نادر از سیمین» ساخته شده است و در بخش‌هایی اصغر فرهادی مقابل دوربین نشسته و درباره فیلم توضیح می‌دهد.
برای پاسخ به این سوال باید به فیلم «صحنه‌هایی از یک جدایی» که من و همسرم از پشت صحنه «جدایی نادر از سیمین» ساختیم و هنوز اكران نشده، اشاره کنم. در آن فیلم ما تماما از پشت صحنه‌ها استفاده کردیم و هیچ صحنه‌ای از خود فیلم «جدایی..» در مستند ما وجود ندارد. حتی مصاحبه‌هایی که با بزرگان سینما گرفته‌ایم در آن فیلم خیلی کم است و تقریبا بیش از ٧٠ درصد فیلم فقط با پشت‌صحنه و مصاحبه‌های خودِ آقای فرهادی پیش می‌رود. «صحنه‌هایی از یک جدایی» خیلی کمتر از «درباره فروشنده» جنبه تحلیلی دارد. از آنجایی که ما آن فیلم را کار کرده‌ بودیم، می‌خواستیم در «درباره فروشنده» کمی متفاوت‌تر عمل کنیم. گرچه به شکل اتفاقی مجبور شدیم «درباره فروشنده» را قبل از «صحنه‌هایی از یک جدایی» اکران کنیم. در «صحنه‌هایی از یک جدایی» خود ما پشت‌صحنه‌ها را ضبط نکرده بودیم ولی در «درباره فروشنده» با وجود این‌که ثبت تصاویر پشت‌صحنه هم با خودمان بود، ولی خیلی به آن وابسته نشده و سعی کردیم رویکرد متفاوتی داشته باشیم. اگر اسم فیلم ما به جای «درباره فروشنده»؛«همه چیز درباره فروشنده» بود، مطمئنا می‌توانست موضوعات خیلی بیشتری را پوشش بدهد؛ از فراخوانی که از همان روزهای اول برای جلب بازیگر برای «فروشنده» داده شد تا اتفاقاتی که در اسکار برای فیلم افتاد و… ولی ما باید یک موضوع را انتخاب می‌کردیم و براساس آن به فیلم ساختار منسجمی می‌دادیم. بین همه گزینه‌هایی که جلوی راه‌مان بود، به این تصمیم رسیدیم که رفتن سراغ رویکرد تحلیلی انتخاب بهتری خواهد بود و می‌تواند لایه‌های فیلم را بشکافد. فیلم «از ایران یک جدایی» که شما از آن نام بردید تمرکز اصلی‌اش روی جایزه فیلم «جدایی نادر از سیمین» بوده و از این لحاظ با کاری که ما انجام داده‌ایم، متفاوت است.

درمورد اصغر فرهادی این را شنیده‌ایم که حساسیت بالایی برای تایید پلان‌ها دارد و همین باعث می‌شود گاهی برداشت‌های خیلی زیادی برای رسیدن به پلان نهایی بگیرد. این ویژگی آقای فرهادی در مستند شما دیده نمی‌شود و یکی دوباری که کلاکت مقابل دوربین می‌آید هم روی آن نوشته شده است: «برداشت اول». همین موضوع باعث شد احساس کنم شما فقط در زمان تمرینات و ضبط برداشت‌های ابتدایی امکان و مجوز تصویربرداری داشتید. آیا این‌طور بود؟
ما در تمام مراحل فیلم‌برداری «فروشنده» حضور و اجازه ضبط داشتیم.سعی کردم اختلافی که میان برداشت‌های اول و نتیجه نهایی وجود دارد را با استفاده از راش‌های مربوط به تمرینات و برداشت‌های اول، و مونتاژ آن کنار برداشت نهایی به نمایش بگذارم. فکر کردم به این شکل بهتر می‌شود این روند پله به پله را نشان داد.

به نظر می‌رسد این‌که شما هنرجوی کلاس‌های آقای فرهادی بوده‌اید، باعث شده است مستندتان را با شیفتگی زیادی نسبت به ایشان و فیلم «فروشنده» بسازید. در میان تحلیل‌هایی که منتقدان در فیلم شما ارائه می‌دهند، هیچ نقد منفی قرار داده نشده است. در میان برداشت‌هایی که در فیلم مورد استفاده قرار گرفته هم هیچ‌گاه نمی‌بینیم آقای فرهادی درباره موضوعی عصبانی شود یا رفتار تندی داشته باشد. تمام لحظه‌هایی که ایشان در فیلم‌تان حضور دارد، با آرامش کامل در رفتار، با دیگران صحبت می‌کند. آیا از عمد فقط چنین برداشت‌هایی را در فیلم قرار دادید؟ واقعا در طول مدتی که شما در این پروژه بودید هیچ تندی یا رفتار متفاوتی از جانب ایشان برای رسیدن به خواسته‌هایشان دیده نمی‌شد؟
واقعا همه چیز سر صحنه با همین نظم و آرامشی که در فیلم می‌بینید، پیش می‌رفت. ویژگی مهمی که در مرحله اول باعث شد، من و تهمینه منزوی علاقه‌مند به ساخت چنین مستندی شویم، جنبه‌های اخلاقی آقای فرهادی بود. فضای حاکم بر فضای پشت صحنه فیلم «فروشنده» دقیقا همین بود که شما در فیلم می‌بینید. همه چیز با کمال آرامش و نظم در حال اجرا بود. هیچ چیزی وجود نداشت که از عمد نخواهم در فیلم بگذارم و یا در آن لحظه دوربینم را خاموش کرده باشم. در مورد شیفتگی‌ای که در مورد فیلم «فروشنده» به آن اشاره کردید هم باید بگویم من و تهمینه منزوی فیلم را دوست داشتیم و چون درباره فیلمی که دوستش داشتیم فیلم ساخته‌ایم، هیچ بعید نیست این شیفتگی در فیلم‌مان احساس شود. در مورد شخص آقای فرهادی هم ما فقط همان چیزی که در واقعیت وجود داشته را تصویر کردیم.

واقعا همه چیز سر صحنه با همین نظم و آرامشی که در فیلم می‌بینید، پیش می‌رفت. ویژگی مهمی که در مرحله اول باعث شد، علاقه‌مند به ساخت چنین مستندی شویم، جنبه‌های اخلاقی آقای فرهادی بود

درباره انتخاب منتقدانی که در فیلم‌تان صحبت می‌کنند توضیح دهید. بر چه اساسی این انتخابها صورت گرفت؟
نزدیک به ۵۰ نقد خارجی از منتقدان انگلیسی زبان و حدود ۲۰ نقد از منتقدان اروپایی و تعدادی نقد از منتقدان ایرانی خوانده بودیم. از بین نقدهای خارجی، پیدا کردن نقد منتقدان انگلیسی برایمان راحت‌تر بود و منابع آن‌ها را بیشتر می‌شناختیم. از گشتن میان مجموع این نقدها به اسامی یک سری منتقد رسیدیم و سراغ‌شان رفتیم.

جایی گفته بودید که آقای فرهادی فیلم شما را دیده و دوست داشتند. ایشان در چه مرحله‌ای فیلم‌تان را دیدند؟
قرار بود یک نسخه کوتاه در حد ۲۰ دقیقه به همراه دی‌وی‌دی فیلم در خارج از ایران توزیع شود. آن نسخه بیست دقیقه‌ای را آقای فرهادی دیده بود. طی مونتاژ فیلم،آقای فرهادی ایران نبود. حتی برای ضبط مصاحبه‌‌شان چون ایشان در مرحله پیش‌تولید فیلم جدید بودند، ما به مادرید رفتیم. وقتی مونتاژ «درباره فروشنده» تمام شد، یک نسخه از فیلم را برای آقای فرهادی ارسال کردیم. چون موقعیتی نبود که بخواهیم حضورا فیلم را به ایشان نشان دهیم. هنوز هم مترصد این فرصت هستیم که ایشان از سفر برگردند تا بتوانیم اکرانی با حضور خودشان داشته باشیم.

درباره تجربه اکران فیلم‌تان در گروه هنروتجربه بگویید.
تنها امکانی که در حال حاضر برای اکران فیلم مستند در ایران وجود دارد، همین گروه هنروتجربه است. ما از این‌که توانستیم به واسطه گروه هنروتجربه فیلم‌مان را روی پرده و در کنار تماشاگر ببینیم، خوشحالیم. در طول این سال‌ها که گروه هنروتجربه تاسیس شده است، فیلم‌های اکران شده در این گروه را پیگیری کرده‌ و شاهد بوده‌ام که رفته‌رفته فیلم‌ها و شرایط اکران آن‌ها بهتر و بهتر شده‌‌است.

عکس:یاسمن ظهورطلب

دیــدگاه ها و نــظرات

دیدگاه شما

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

*

شما می‌توانید از این دستورات HTML استفاده کنید: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>