بازگشت
۲۱ خرداد ۱۳۹۸
داود اشرفی از «قصه بولوار» و جست‌وجوهایش می‌گوید
شهر منبع هویت است/ خواستم داستان بولوار را بسازم نه تاریخ آن را
اخبار و رویدادها

هنروتجربه- کامبیز حضرتی: «قصه بولوار» پر است از داستان‌ها و فیلم‌ها و دیگر ارجاعات. در واقع این فیلم بر پایه رابطه پویای بین بولوار و تصویر بولوار شکل گرفته‎است. همه این ارجاعات خوانش‌هایی هستند که از دل بولوار بیرون آمده‌اند و در عین حال بولوار را می‌سازند و نمی‎توان مشخص کرد که بولوار این تصاویر را به وجود آورده یا تصاویر بولوار را ؛ نمی‌توان عاملیت هیچ‌کدام را نادیده گرفت شاید منطقی‌تر است که گرفتار این بحث تودرتو نشویم و با پذیرفتن پیچیدگی این رابطه، تصویری بسازیم که بولوار را یک قدم به پیش‌ببرد. در مستندهای تاریخی، دسترسی به منابع تاریخی کلیدی است اما فارغ از مشکلات عینی دسترسی، چالش اصلی مستند تاریخی تکیه بیش از حد و حصر بر وجه نوستالژیک سوژه است. تا جایی که دید شخصی فیلم‌ساز لابه‌لای آن گم می‌شود، آن وقت فیلم به مجموعه تصاویر خاطره‌انگیزی تبدیل می‌شود و آهی در پایان و دریغی از گذشته. شاید مقاومت در برابر این وسوسه خطرناک، سخت‌ترین بخش ساخت این گونه مستند باشد. با داود اشرفی درباره «قصه بولوار» و توجه به المان‌های شهری در سینما به گفت‌وگو پرداختیم.

مستند «قصه بولوار» مبتنی بر تاریخ و سرگذشت پرماجرای بولوار کشاورز است. برای تحقیق این مستند چه روندی طی کردید و چقدر به پژوهش در منابع سینمایی پرداختید؟
در مسیر پژوهش فیلم هر چه پیش رفتم برایم مشخص‌تر می‌شد که در این فیلم قرارنیست تاریخ به صورت یک روایت یکپارچه نقل شود .بولوار محصول دورانی بود که رسانه‌های عمومی (روزنامه، تلویزیون و سیما) در حال فراگیر شدن بودند و همین امر باعث  می‌شد که  به نسبه تصاویر متعددی از بولوار برجای  بماند که الزاما هم باهم منطبق نبودند. درساخت فیلم هم چنین روندی را در پیش گرفتیم. رسانه‌های مکتوب خبری در روزنامه‌‎ها و‌ مجلات، گزارش‌های تلویزیونی، سینما، داستان، عکس‌های رسمی و غیررسمی و خاطرات، همه و همه منابعی بودند که تصویر بولوار را می‌ساختند. این شیوه از روایت تاریخ در سایه نگاه‌هایی که در دنیای امروز درباره تاریخ وجود دارد، مرا به سمتی برد که بیش از آن‌که بخواهم تاریخ بولوار رابسازم خواستم داستان بولوار را بسازم.

جست‌وجو در فیلم‌های ایرانی شیرین‌ترین بخش ساخت فیلم بود. ظاهر جذاب بولوار و شکل نمادینش از یک شهر مدرن وهم‎چنین خلوت بولوار و قابل کنترل بودن آن برای گروه فیلم‌برداری، بولوار را به خیابانی ایده‌آل برای فیلم‌سازها تبدیل کرده بود

سرگذشت بولوار به تاریخ سینما ارتباط زیادی دارد. سینمایی بودن این بولوار چقدر مورد توجه شما قرار داشت؟
نکته دیگردر مورد استفاده از تصاویر فیلم‌های داستانی، ویژگی‌های منحصر به فرد آن است که در زیر سایه خط داستان و فراز و فرود دراماتیک فیلم، مورد توجه قرار نمی‌گیرد ولی وقتی به صورت مستقل دیده می‌شود؛ بسیار چشمگیر است. در مورد بولوار هم می‌توان به چنین ویژگی‌هایی اشاره کرد: دیدنی بودن بولوار به عنوان یک ویژگی ماهوی، ارجحیت حضور انسان به ماشین در آن، لایه لایه بودن خیابان، رساندن دو نقطه به یکدیگر و… در تصاویر بولوار بارز است. در این بین به دلایل شخصی، جست‌وجو در فیلم‌های ایرانی شیرین‌ترین بخش ساخت فیلم بود. ظاهر جذاب بولوار و شکل نمادینش از یک شهر مدرن وهم‎چنین خلوت بولوار و قابل کنترل بودن آن برای گروه فیلم‌برداری، بولوار را به خیابانی ایده‌آل برای فیلم‌سازها تبدیل کرده بود. اما فارغ از این نکات، اتفاقاتی که در مسیر پیدا کردن این فیلم‌ها برایم افتاد، بسیار جذاب بود. من می‌بایست هفته‌ای یک بار به میدان خراسان می‌رفتم و فیلم‌های قدیمی را به صورت فله‌ای برروی چند دی وی دی می‌خریدم و در طول هفته سی-چهل فیلم می‌دیدم و یا در دفاتر قدیمی سینمایی از بازنشستگان سینما در باره صحنه‌ای پرس‌وجو می‌کردم ودر نهایت در شهر به دنبال آقا جلیل می‌گشتم که مخزن فیلم‌های قدیمی نایاب بود. همه این‌ها و البته کمک‌های مسئولانه فیلمخانه ملی و‌ خانم‌طاهری و آقای بهارلو در کنار مشورت با خبرگانی مثل آقای تهامی نژاد و کامران ملک مطیعی و فریدون جیرانی منجر شد به روایتی از بولوار برسم که سینما در آن نقش پر رنگی دارد.

تاریخ تهران دست کم از مشروطه تا امروز به طور منسجم پرداخته و تصویری نشده است. با چه نگاهی سراغ مستندسازی شهری رفتید؟
با نگاهی گذرا به اتفاقات آن سال‌ها به وضوح می‌توان ردی از این نگاه را  در بسیاری از اتفاقات اجتماعی و سیاسی آن سال‌ها دید. ساخت این فیلم را در ادامه موجی می‌دانم که از سال‌های آغازین دهه هشتاد شکل گرفت و در اواخر این دهه به اوج خود رسید که متاثر از آن شهر به یکی از موضوعات اصلی تبدیل شد. دید من‌هم برآمده از همین موج‌بود، نگاهی که در عین اینکه شهر را منبع هویت خود می‌داند به آن به عنوان بستری برای بروز ایده تغییر نگاه می‌کند. ساخت مستند «قصه بولوار» را باید در ادامه همین روند در نظر گرفت و ادامه این موج در رویدادهای فرهنگی حال حاضر هم بسیار مشهود است. برگزاری نمایشگاه‌های فراوانی با موضوع شهر و انتشارمجلات متنوع با موضوع فضاهای عمومی ورواج‌ عناوینی چون سینمای شهری یا المان‌های شهری نشانی از همین موضوع است. اگرچه سعی داشتم در ساخت این فیلم از ساده انگاری‌هایی که دربعضی از آثار به اصطلاح شهری  وجود دارد، دوری کنم، ساده انگاری‌هایی که بیش از آنکه خصلت چند وجهی شهر را بازتاب دهد خود را موظف به بازنمایی شهر و ساخت هویتی یکپارچه از آن می‌داند.

ساخت این فیلم را در ادامه موجی می‌دانم که از سال‌های آغازین دهه هشتاد شکل گرفت و در اواخر این دهه به اوج خود رسید که متاثر از آن شهر به یکی از موضوعات اصلی تبدیل شد

پرهیز از حس نوستالژیک یکی از تاکیدات فیلم بوده است. چرا از نوستالژی عامدانه پرهیز کردید؟
درعینی که اشتیاق به گذشته را حس مطبوع انسانی می‌دانم اما  آن چیزی که شهر را برایم جذاب می‌کند زنده بودن آن است و این‌که چگونه تصویرهای متفاوت و متضاد می‌توانند در آن در برابر هم قراربگیرند. شهر این ظرفیت را دارد که با تلفاتی کمتر از باقی رودرویی‌ها، این تصاویر را در هم آمیزد. به نظرم این تصویر چند وجهی به ماهیت شهر نزدیک‌تر است تا تصویری ساده و یکپارچه که در نگاه نوستالژیک به شهر وجود دارد.

درباره اکران هنروتجربه و حضور دو مستند در یک سانس چه نطری دارید؟
قطعا من هم دوست داشتم که فیلمم به صورت مستقل اکران می‌شد و تماشاگر لازم نبود بعد از فیلم من فیلم دیگری ببیند … بیشتر از این، من خودم در جشنواره‌ها که فیلم‌ها به صورت فشرده اکران می‌شود ترجیح می‌دهم بین دو فیلم فاصله‌ای کافی بیاندازم حتی در جشنواره‌های فیلم کوتاه. اما اگر واقع بین باشیم با امکانات فعلی چاره‎‌ای جز پذیرفتن آن نیست و یا حداقل راه‌حلی عملی به ذهن من نمی‌رسد.

عکس:یاسمن ظهورطلب

دیــدگاه ها و نــظرات

دیدگاه شما

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>

*

این سایت از اکیسمت برای کاهش هرزنامه استفاده می کند. بیاموزید که چگونه اطلاعات دیدگاه های شما پردازش می‌شوند.