بازگشت
۱۹ مرداد ۱۳۹۸
گفت‌وگو با مهدی شادی‌زاده کارگردان مستند«همراه با باد»
خاطره می‌تواند یک وجه اساسی مستند پژوهشی باشد/دیدن عکس‎ها و نقاشی‌های کیارستمی برای تماشاگران جذاب است
اخبار و رویدادها

هنروتجربه – سحر آزاد:همزمان با سالروز تولد عباس کیارستمی، فیلم‌ساز، عکاس، نقاش و شاعر، مستند «همراه با باد»به کارگردانی مهدی شادی‌زاده در سینماهای هنروتجربه به نمایش درآمد. در این مستند هنرمندانی چون لیلی گلستان، جواد مجابی، کیانوش عیاری، آیدین آغداشلو، مریم زندی، ابراهیم حقیقی و محسن آزرم درباره سینما، نقاشی، عکاسی، گرافیک و جنبه‌های هنری و ادبی آثار  کیارستمی صحبت می‌کنند با این‌حال مهدی شادی‌زاده وجه متفاوت این مستند با دیگر آثار ساخته شده درباره کیارستمی را پژوهشی بودن آن عنوان می‎کند، وجهی که البته جای بحث دارد. همین موضوع آغازی برای گفتگوی‌مان با او شد.

درباره عباس کیارستمی مستندهای زیادی ساخته شده و شما هم آن‌طور که گفته‌اید با یک نگاه پژوهشی آثار او را بررسی کرده‌اید تا با کارهای دیگر تفاوت داشته باشد. برای ساختار پژوهشی چه ایده‌ای در ذهن‌تان بود و حالا که فیلم ساخته شده است آیا به آنچه می‌خواستید نزدیک شده‌اید؟
نمی‌توانم بگویم صددرصد.در واقع مستندهایی که طی سال‌ها درباره آقای کیارستمی ساخته شده، بیشتر در حوزه سینما بوده و به بررسی شیوه بازیگردانی و…ایشان تکیه داشته‌است. اما من فکر کردم مستندی بسازم که اگر یک نفر بخواهد با شخصیت و اندیشه کیارستمی آشنا شود، با دیدن آن این اتفاق بیافتد.به‌هرحال وقتی خود هنرمند در میان ما نیست، باید به سراغ یکسری از آدم‌های مهم معاصر او رفت. البته در این میان دوستی آن‌ها با کیارستمی برایم مطرح نبود و بیشتر اشرافی که طی سال‌های متمادی به آثار این هنرمند داشتند، برایم اهمیت داشت. مثلا می‌دانیم آیدین آغداشلو یک حافظه شفاهی مهم در تاریخ معاصر است یا لیلی گلستان و جواد مجابی هم همین‌طور. می‌دانستم عباس کیارستمی وجوه مختلفی دارد که در همه آن‌ها پیشرو بود. او شاید مثل یک عکاس صبح تا شب روی عکاسی تمرکز نمی‎کرد، اما نمی‌توان پیشرو بودنش را در عکاسی کتمان کرد. به همین دلیل می‌توانم بگویم این مستند، یک کار پژوهشی است و برای گروهی از مخاطبانی که نقاشی‌ها یا عکس‌های‌ کیارستمی را ندیده‌اند، می‌تواند جذاب باشد. بنابراین از این نظر برای من قابل قبول بود.

جدای از وجه سینمایی،در بخشی که کیارستمی از جنبه هنرهای تجسمی مورد بررسی قرار می‎گیرد و سراغ آیدین آغداشلو یا لیلی گلستان و.. رفته‎اید، بیشتر به ذکر خاطره یا توصیف دوستی‌ها و موقعیت‌ها پرداخته شده که البته شیرین بود اما از نظر پژوهشی، مطلبی به آنچه قبل از فوت کیارستمی و یا بعد از درگذشت ایشان درباره کارهای تجسمی‎شان گفته شده، نیافزود. نمی‌خواستید مصاحبه‌ها را بیشتر هدایت کنید تا به سمت تحلیل بیشتر برود یا دست مصاحبه شوندگان را آزاد گذاشتید که هرطور دوست دارند صحبت کنند؟
اتفاقا مصاحبه‌ها هدایت شده بود اما انتخاب من به این سمت رفت. شاید حدود پنج ساعت از آیدین آغداشلو فیلم دارم که می‌توانم در هر حوزه دیگری آن‌ها را نشان دهم اما داستان این است که آغداشلو حرفی زد که به‌نظرم اهمیت بسیاری دارد. او گفت:«خاطره خیلی مهم است» و به واقع خاطره یک وجه بسیار اساسی است البته نه خاطره در هر مستندی بلکه در مورد افرادی مانند عباس کیارستمی اهمیت دارد همان‌طور که مهم است ببینیم ونگوگ چگونه بوده است. وقتی این مستند را ساختم فکر نکردم قرار است مدتی اکران شود بلکه فکر کردم اگر ده سال بعد این مستند توسط یک دانشجو یا فرد دیگری دیده شود، رویش تاثیرگذار باشد. چرا می‌گویم درباره کیارستمی مستندساز به راحتی می‌توان این کار را انجام داد، چون شیوه زندگی و هنر کیارستمی یک شکل بود یعنی دروغی در کارهایش نبود و  این موضوع را لمس کرده بودم و می‌توانستم به راحتی باور کنم. به همین دلیل می‎گویم خاطره می‎توانست یک بخش اساسی این مستند و پژوهش باشد.

 فکر کردم مستندی بسازم که اگر یک نفر بخواهد با شخصیت و اندیشه کیارستمی آشنا شود، با دیدن آن این اتفاق بیافتد.به‌هرحال وقتی خود هنرمند در میان ما نیست، باید به سراغ یکسری از آدم‌های مهم معاصر او رفت. البته در این میان دوستی آن‌ها با کیارستمی برایم مطرح نبود و بیشتر اشرافی که طی سال‌های متمادی به آثار این هنرمند داشتند، برایم اهمیت داشت

 آیا در زمان حیات آقای کیارستمی هم به فکر ساخت مستندی درباره ایشان افتادید؟
زمانی که آقای کیارستمی زنده بود، خیلی دوست داشتم مستندی ساخته شود اما واقعیت این است که می‌ترسیدم و نگفتم. البته هنرمندان دیگر این کار را کرده‌اند مثلا راش‌های زیادی از کامران عدل دارم اما برای من خیلی سخت بود که این خواسته را بگویم و آن زمان رابطه‌ام با فرزندان کیارستمی به اندازه سال‌های اخیر نبود.

به‌جز کسانی که در این مستند حضور دارند، افراد دیگری هم بودند که نتوانستید با آن‌ها صحبت کنید؟
بله. من به عنوان مستندساز به سراغ افراد دیگری هم رفتم مثلا با علی اکبر صادقی صحبت کردم که یکی از دوستان نزدیک کیارستمی بود اما قدرت کلامی و پژوهشی زیادی از صحبت‌های‌مان به‌وجود نیامد که بخواهم استفاده کنم یا از شادمهر راستین هم فیلم گرفتم اما مورد استفاده قرار نگرفت. سراغ کامران عدل که خودش عکاس است و در فیلم «ده» کیارستمی حضور دارد، رفتم اما اتفاقی نبود که در فیلم استفاده کنم یا تلاش کردم با احمدرضا احمدی صحبت کنم اما نتوانستم. درباره بخش کارگردان‌ها هم انتخابم خیلی سخت بود. مجبور بودم به سراغ یکسری از دستیارهای کیارستمی بروم مثل جعفر پناهی که نمی‌توانستیم از او در فیلم استفاده کنیم یا بهمن قبادی. حتی درباره حضور کیانوش عیاری در فیلم هم می‌دانستم که سینمای عیاری و کیارستمی سنخیتی با هم ندارد اما شنیده بودم کیارستمی در سه پروژه آخرش در خارج از کشور مخصوصا در پروژه‎ای که برایش به چین هم رفته بود و طرح آن را با دوربینش گرفته بود، با عیاری تماس گرفته بود تا قراردادی را امضا کند که اگر روزی نبود، عیاری فیلم را بسازد. پس فکر کردم تنها انتخابم در میان کارگردان‌ها می‌تواند کیانوش عیاری باشد.

پروسه ساخت چقدر طول کشید؟
حدود دو سال قبل خانمی از ایتالیا برای پایان نامه‌اش به ایران آمده بود و می‌خواست درباره عباس کیارستمی یک کار پژوهشی انجام دهد. یکی از دوستان، او را به من معرفی کرد و شروع به جمع‌آوری اطلاعات و..کردیم. این پروژه انجام نشد و این کار همیشه ذهن مرا درگیر کرده بود. همان موقع با خودم گفتم اگر آیدین آغداشلو باشد، اگر خانه کیارستمی و نقاشی‌هایش هم باشد، مستند را شروع می‌کنم. وقتی با آغداشلو تماس گرفتم کانادا بود و وقتی برگشت کمردرد داشت. حتی به اینحا رسیده بودم که احتمالا این اتفاق نمی‌افتد، تا اینکه مصاحبه با آیدین آغداشلو و گرفتن تصویر از خانه کیارستمی فراهم شد. شاید شانس ما این بود که تا قبل از اینکه وارد خانه کیارستمی شویم، بهمن کیارستمی هم از وجود نقاشی‌ها خبر نداشت. وقتی بهمن کیارستمی درحال تمیزکردن و سروسامان دادن به زیرزمین بود یکسری بسته‌های نقاشی پدرش را پیدا کرد و این لطف را داشت که با من تماس گرفت و من هم دیدم این بهترین فرصت است که فیلم را بسازم و این کار یک سال طول کشید چون حضور هنرمندان در فیلم به راحتی نبود مثلا مریم زندی یک دوره آلمان بود و… فیلم بعد از اکران در هنروتجربه نیز قرار است در اختیار بنیاد کیارستمی قرار گیرد. این بنیاد از سوی احمد کیارستمی در آمریکا تشکیل شده است و سینماگرانی مانند الخاندرو گونسالس اینیاریتو وبزرگان دیگری در آن حضور دارند. البته به گفته احمد کیارستمی قرار است یک گالری در فرانسه نمایشگاهی از کارهای مختلف پدرش برگزار کند و ما می‌خواستیم فیلم هرچه زودتر ساخته شود تا در این نمایشگاه پخش شود اما زمان برگزاری این رویداد به کمی بعد موکول شد و فکر کردم بهترین کار این است که برای تیرماه به مناسبت تولد عباس کیارستمی این مستند را در اختیار هنروتجربه بگذارم.

وضعیت اکران چطور است؟
پیش از این مستندهایی درباره آقای کیارستمی ساخته شده و همین شاید باعث شده است، ذهنیت‌های بدی درباره چنین مستندهای شکل بگیرد.در واقع یکی از مستندهایی که درباره او ساخته شده، بازخورد خوبی نداشت و ما تلاش زیادی کردیم تا «همراه با باد» سرجای خودش بنشیند و خوشبختانه به مرور روال خودش را پیدا کرد. فکر می‌کنم اگر می‌خواهیم کاری درباره عباس کیارستمی بسازیم قرار نیست فقط مستند ما و آقای کیارستمی باشد بلکه باید حداقل یک کار پژوهشی بسازیم.

عکس:یاسمن ظهورطلب

 

دیــدگاه ها و نــظرات

دیدگاه شما

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>

*

این سایت از اکیسمت برای کاهش هرزنامه استفاده می کند. بیاموزید که چگونه اطلاعات دیدگاه های شما پردازش می‌شوند.