فیلم هایی با محتوا یا نوع روایت و ساخت خاص، به دلیل غیرتجاری بودن و تامین نکردن گیشه، کمتر مجال می یابند تا به مخاطب عرضه شوند. حتی گاهی فیلم هایی پشت صف اکران می مانند که توجهات مثبت بسیاری را به خود جلب کرده و از نظر منتقدان و صاحب نظران از فیلم های خوب به شمار می آیند. قطعا این نوع فیلم ها مخاطبان خاص خود را هم دارند که منتظر اکران فیلم های مورد علاقه خود می مانند. مدت ها بود که جای خالی طرحی برای اکران این نوع فیلم ها احساس می شد تا اینکه اکران هنر و تجربه برای این منظور شکل گرفت. اکران هنر و تجربه از ۱۳مهر و در سینماهای آزادی، کوروش، خانه هنرمندان ایران، موزه سینما و سینما هویزه مشهد آغاز به کار کرده است. از امیرحسین علم الهدی مدیر گروه سینمای هنر و تجربه توضیحات بیشتری راجع به این طرح پرسیدیم.
چه نوع فیلم هایی در سینمای هنر و تجربه جای می گیرند؟ آیا صرفا برای نمایش فیلم های اکران نشده برنامه ریزی کرده اید؟
ما مسئول فیلم های اکران نشده نیستیم، مسئولیت ما زمینه سازی برای نمایش فیلم های هنر و تجربه است. فیلم هایی که جنس دیگری از سینما را معرفی می کند، چه فیلم های هنری که نگاه زیباشناسی به حوزه سینما دارد و چه فیلم های تجربی که نوعی جسارت در بیان محتوا و گفتار دارد. این فیلم ها عمدتا به دلیل نبود فضای نمایشی مناسب در سینماهای کشور، به نمایش در نمی آمدند. در واقع سینماها به دلیل مشکلات اقتصادی ترجیح می دهند به سمت فیلم هایی بروند که یک حداقلی از مخاطب و فروش را بتوانند تضمین کنند. این نوع فیلم ها به دلیل اینکه نمی توانند مخاطب گسترده ای جذب کنند یا به سمت نگاه جشنواره ای می روند یا در کمد ها می مانند. ما می خواهیم زمینه را برای نمایش این فیلم ها فراهم کنیم.
در گذشته هم زمزمه هایی برای طرح اکران هنر و تجربه وجود داشت اما به نتیجه نرسید. چه شد که این طرح در حال حاضر به اجرا درآمد؟
در سه دولت هشتم، نهم و دهم حرکت هایی برای نمایش این فیلم ها انجام شد که نمی خواهم وارد آسیب شناسی آن دوران بشوم. آقای ایوبی از آذر ماه سال گذشته جلساتی برای حل مشکل اکران فیلم های هنر و تجربه را تشکیل دادند که در فروردین ماه امسال اعضای شورای سیاست گذاری انتخاب شد تا مساله را کالبدشکافی و حل کنیم. جمال امید، هوشنگ گلمکانی، جعفر صانعی مقدم، تقی پور، شهرام مکری، سیف الله صمدیان، مجید مس چی، محمدرضا فرجی و من اعضای شورای سیاست گزاری هستیم. یک تیم حرفه ای مسئولیت این بخش را به عهده گرفته و بعد از اعلام فراخوان مشخص کردیم که فیلم های هنر و تجربه دارای چه شاخصه هایی هستند و چه امکاناتی در اختیار این فیلم ها قرار دهیم. بهرحال این طرح پس از بررسی های دقیق شکل گرفته و قصد دارد به ارتقای دانش سینمایی تماشاگران و ارتقای کیفیت هنری سینمای ایران کمک کند.
در این طرح فیلم هنری و تجربی چطور تعریف شده است؟
درواقع دراین طرح «فیلم هنری» به اثری سینمایی – در هر قالب زمانی کوتاه و بلند و داستانی و مستند و انیمیشن و… – گفته می‌شود که فرم و محتوای آن تمایلات و حساسیت‌ها و کنجکاوی‌های زیبایی‌شناسانه تماشاگران را برانگیزد و ذوق و سلیقه بصری آنان را ارتقا دهد. «فیلم تجربی» نیز به فیلمی اطلاق می‌شود که شیوه‌های تازه‌ای در بیان و روایت سینمایی در آن تجربه شده باشد که سینمای تجاری و عامه‌پسند به سوی آن نمی‌رود. البته برخی از فیلم‌های متفاوت و برتر سینمای بدنه هم که حاوی جنبه‌های هنری و تجربی هستند و به دلیلی امکان این را دارند که جایی در اکران سینمای بدنه پیدا کنند، می‌توانند در چارچوب این طرح نیز به نمایش درآیند.
چه امکاناتی برای اکران فیلم ها و حمایت از آن ها در نظر گرفته شده است؟
مهمترین امکاناتی که در نظر گرفته ایم این است که سینما به طور رایگان در اختیار این فیلم ها قرار می گیرد. یعنی دولت سینما را به مدت یک سال اجاره کرده و فیلم هرقدر که فروش داشته باشد صد در صد فروش برای مالک فیلم است. این می تواند تا حدی حمایت مالی برای فیلم های اکران نشده فراهم کند. البته همانطور که گفتم برنامه ریزی اصلی ما برای نمایش فیلم ها است.
برای معرفی فیلم ها و از نظر تبلیغات چه برنامه ریزی هایی انجام شده است؟
بخش مهمی از هزینه تبلیغات فیلم ها را ما تامین کرده ایم. براساس نظر شورای سیاست گذاری، فیلم ها بین ۳۰ تا ۵۰ میلیون تومان کمک تبلیغاتی دریافت می کنند. نمونه ی این تبلیغات بروشورهایی هست که برای هر کدام از فیلم ها و معرفی آن ها تهیه شده است به اضافه تلاش هایی که انجام می شود تا تبلیغات تلویزیونی و … را هم انجام دهیم.
حمایت های مالی برای فیلم های مستند تا چه میزان است؟
برای فیلم های مستند هم فروش فیلم صد در صد برای مالک فیلم است اما کمک تبلیغاتی کمتر از فیلم های دیگر است. حداکثر ۱۰ میلیون تومان کمک تبلیغاتی و ۲ میلیون تومان کمک فنی برای آماده سازی نمایش می گیرند.
با توجه به موافقت ها و مخالفت هایی که نسبت به طرح اکران هنر و تجربه وجود دارد برخوردتان با مخالفت ها و موانع چگونه خواهد بود؟
نمی توانیم بگوییم برنامه ریزی ما بدون خطا است. مثل هر طرح دیگری ممکن است خطاهایی وجود داشته باشد. به همین دلیل با وجود آنکه برنامه سه ماه آینده را آماده کردیم اما ترجیح دادیم برنامه یک ماهه اعلام کنیم که اگر در روند نمایش فیلم ها خطایی را شاهد بودیم، بتوانیم آن ها در برنامه های بعدی تصحیح کنیم. بهرحال هر حرکتی قطعا با مخالفت هایی مواجه خواهد شد که اگر این مخالفت ها نگاه مصلحانه داشته باشد از آن استفاده می کنیم. اما اگر مخالفت ها با نگاه مغرضانه باشد، بهتر است که سکوت کرده و بگذریم.
آیا این امکان وجود دارد که در آینده از فیلم های هنر و تجربه در مرحله ساخت هم حمایت کنید؟
ما فعلا برنامه ای برای حمایت از تولید چنین فیلم هایی نداریم. البته آقای ایوبی سیاستی برای این موضوع دارند اما فعلا فقط مسئولیت توزیع و نمایش این نوع سینما را داریم. در حال حاضر باید صبور باشیم، این فضا را مدیریت کرده و مشکلات را بشناسیم. فعلا شورا برای توزیع و نمایش فیلم ها برنامه ریزی کرده، اما امیدواریم که بحث تولید بخش بعدی این طرح باشد.
با توجه به اینکه فیلم هایی که برای آغاز اکران در نظر گرفته شده اند می توانند از جهاتی مهم و موثر باشند، این فیلم ها بر چه اساسی انتخاب شده اند؟
بعد از انتشار فراخوان بیش از ۷۰ فیلم سینمایی، ۵۰ فیلم مستند و ۱۵۰ فیلم کوتاه برای ما ارسال شد. در ارزیابی های اولیه با توجه به اینکه شروع اکران سینمای هنر و تجربه است ترجیح دادیم که هر کدام از فیلم ها قابلیت های خاص خود را داشته باشند. فیلم “ماهی و گربه” ساخته شهرام مکری از منظر جوایز جشنواره ای و فیلم “از تهران تا بهشت” ساخته ابوالفضل صفاری، هم از منظر جوایز و هم از منظر یک ساخت اول کارگردان، تولیدات قابل قبولی هستند. فیلم “یک شب” به کارگردانی نیکی کریمی، که نزدیک به ده سال امکان نمایش نداشت، به عنوان یک فیلم خوب از یک فرد فعال و حرفه ای سینما است و فیلم “بیداری برای سه روز” ساخته مسعود امینی تیرانی، یک روایت متفاوت در سینمای ایران است که ضمن داشتن یک کارگردان جسور، توانسته از هنرپیشه های مطرحی مثل پرویز پرستویی استفاده کند. فیلم “تابور” ساخته وحید وکیلی فر، که کمتر دیده شده به دلیل بحث های مختلفی که در خارج از کشور راه انداخت و حضور در جشنواره های متعدد خارجی در برنامه اکران قرار گرفت. همه این فیلم ها نکات مثبت و قابل توجهی داشتند که برای آغاز اکران مورد انتخاب قرار گرفتند. در اکران های بعدی هم فیلم های خوبی خواهیم داشت که باید به مرور به مخاطب عرضه شوند.
برنامه اکران فیلم های مستند و کوتاه به چه صورت است؟
هر ماه یک فیلم مستند داریم. در حال حاضر با “شش قرن و شش سال” ساخته مجتبی میرتهماسب شروع کرده ایم . به علاوه باکس های فیلم های کوتاه روز، فیلم های کوتاه کلاسیک و فیلم های مستند کلاسیک را داریم که برا ی اکران اول، باکس مستند های کامران شیردل را نمایش می دهیم. همچنین برای فیلم های خارجی دو باکس فیلم های کلاسیک و فیلم های روز خارجی را در نظر گرفته ایم.
استقبال از این نوع فیلم ها را چطور ارزیابی کرده و آیا مخاطبان به سمت این نوع سینما جذب می شوند؟
این نوع سینما، سینمای استقبال نبوده و مخاطب این نوع فیلم ها محدود است. باید صبر کنیم این سینما قوام بگیرد، پس از دو سه سال می توان راجع به اقبال این طرح صحبت کرد. با این وجود برای روز اول بین ۳۰ تا ۴۰ درصد ضریب بهره وری سالن های نمایش بوده است. این طرح تا کنون توانسته نگاه خوشبینانه و مثبت عواملی که در ساخت این نوع سینما فعالیت می کنند را به خود جلب کند. ابتدا باید مسئله نمایش این فیلم ها را حل کرده و بعد راه های جذب مخاطب را پیدا کنیم. با نگاه تبلیغاتی که داریم، به امید خدا طی یک سال آینده می توانیم حداقل رونق را در این فضا ببینیم؛ در همین چند روز هم نشان داده شده که برنامه ریزی هایمان درست بوده است.
خبرهایی از پخش اثری از عباس کیارستمی در اکران شنیده می شد اما فیلمی از این کارگردان در جدول اکران اول این طرح دیده نمی شود. آیا بحث های اخیر می تواند در این مورد تاثیر گذاشته باشد؟
نه این موضوع هیچ ربطی به بحث های اخیر ندارد. در فصل پاییز تا تعطیلات عزاداری ماه محرم، فیلمی از آقای کیارستمی در برنامه نداریم. اما در برنامه های بعدی قطعا از فیلم های کیارستمی که از مفاخر و بزرگان سینما هستند خواهیم داشت. قطعا آثار ایشان هم به جدول پخش در ماه های بعد اضافه خواهد شد و به مرور فیلم های بیشتری نمایش خواهیم داد.