سمانه فراهانی:
جمعیت زیادی منتظرند تا در سالن باز شود. به محض شنیدن صدای نگهبان که می گوید «کسانی که بلیت تهیه کردند می توانند وارد سالن شوند» بلیت ها مقابل چشم نگهبان قرار می گیرد و تماشاگران با پشت سرگذاشتن پله ها روی صندلی های خود می نشینند. تصور این که برای تماشای یک مستند صندلی های سالن سینما کامل پر شود دور از ذهن به نظر می رسید اما حالا سالن نه چندان مناسب خانه هنرمندان پر از تماشاگر شده و همه به پرده چشم دوخته اند تا «شش قرن و شش سال» را ببینند. در آن سوی تهران یک فیلم تجربی دیگر در حال نمایش است. جمع کثیری از تماشاگران برای تماشای «ماهی و گربه» در سینمای کورش از پیش بلیت تهیه کرده اند و روی صندلی های راحت خود لم داده اند. به میانه فیلم که می رسد عده ای که اهل تماشای فیلم تجربی نیستند و از تکرار دیالوگ ها کلافه شده اند سالن را به مخاطبان خاص می سپارند. گروه هنر و تجربه این گونه معنا می یابد؛ فیلمی تجربی که شاید در اکران عمومی دیده نشود با اکران های محدود، مخاطبان خود را به سینما می کشاند.
طرح اکران فیلم های تجربی در دولت های قبل دو بار به شکل های مشابه اجرا شد و هر بار شکست خورد اما این بار با برنامه ریزی دقیق تر و حمایت های همه جانبه سینماگران آمده تا جایی برای خود در اکران بیابد.
معادلات اکران و شیوه قرارداد صاحبان سینما با فیلم ها موجب می شود هر سال تعداد بسیاری از فیلم هایی که با معیارهای گیشه چندان همگون نیستند پشت پرده بمانند و راهی آرشیوهای شخصی شوند. همین موج آثار اکران نشده ضرورت وجود طرحی که در آن فیلم ها فرصت اکران برای مخاطبان خاص بیابند را مهیا می کند اما این موج گاهی مخرب هم هست. همان جا که صاحبان فیلم هایی که آثارشان اکران نشده متوقع می شوند که از طریق هنر و تجربه فرصت برای اکران بیابند غافل از این که فیلمشان نه تنها هماهنگ با معیارهای گیشه نیست بلکه نشانی از یک فیلم تجربی هم ندارد.
یکی از دلایل انتخاب شورای سیاستگذاری برای گروه هنر و تجربه هم انبوه فیلم های اکران نشده بود. مرداد ماه امسال جمال امید، هوشنگ گلمکانی، جعفر صانعی مقدم، ایرج تقی پور، شهرام مکری، محمد رضا فرجی، مجید مسچی، سیف الله صمدیان و امیر حسین علم الهدی از سوی حجت الله ایوبی؛ رئیس سازمان سینمایی به عنوان اعضای شورای سیاستگذاری سینمای هنر و تجربه معرفی شدند.
با اعلام فراخوان این نوید از سوی گروه هنر و تجربه به صاحبان فیلم ها داده شد که هزینه حاصل از فروش بلیت نصیب فیلمساز خواهد شد و هزینه سالن سینماها از طریق بودجه طرح تامین می شود.
سرانجام پس از ماه ها برنامه ریزی از سوی امیرحسین علم الهدی؛ مدیر هنر و تجربه و اعضای شورای سیاستگذاری اولین گروه از فیلم ها و سالن های نمایش دهنده آن مشخص شدند.
علم الهدی درباره تدابیر اندیشیده شده برای طرح گفته بود: «فیلم ها به فراخور مناسباتی در سه گروه A,B,Cدسته بندی شده‌اند که به ترتیب ۱۳۰، ۷۰ تا ۸۰ و۴۰ تا ۵۰ سانس در ماه نمایش خواهند داشت ضمن آن که ما می‌توانیم فیلم‌ها را در طولانی مدت روی پرده نگاه داریم و حتی بعضی از فیلم‌ها پس از ارزیابی می توانند در سه ماه دوم هم روی پرده باقی بمانند چون ما معتقدیم فیلم‌های گروه هنر و تجربه در طولانی مدت می توانند مخاطب خودشان را جلب کنند. ‌طبق برآورد ما فیلم های گروه A تا سقف ۶۰ میلیون تومان ، فیلم های گروه B تا سقف ۴۰ میلیون تومان و فیلم های گروه C تا سقف ۲۰ میلیون تومان حمایت تبلیغاتی دریافت خواهند کرد. همچنین تمام سینماها به صورت یک ساله در اختیار ما است و صد در صد فروش فیلم از گیشه در اختیار مالکان فیلم ها قرار خواهد گرفت این در حالی است که در اکران های عادی تنها ۳۷ درصد از قیمت بلیت در اختیار مالک فیلم قرار میگیرد».
۱۲ مهر ماه بود که آیین گشایش گروه سینمایی «هنر و تجربه» با حضور اهالی سینما درسالن موزه ی سینما برگزار شد و نمایش رسمی فیلم های این گروه از روز ۱۳ مهر در تهران و مشهد کلید خورد. پردیس های سینمایی «آزادی» و «کورش»، سالن سینمایی «خانه ی هنرمندان» و سالن سینمایی «موزه ی سینما» و در مشهد پردیس سینمایی «هویزه» جزء اولین سالن های انتخاب شده برای این طرح بودند.
«ماهی و گربه»، «یک شب»، «از تهران تا بهشت»، «بیداری برای سه روز»، «تابور» ، «از ایران یک جدایی» و «شش قرن و شش سال» به همراه مجموعه ای از فیلم های کلاسیک ایرانی و خارجی و چند فیلم کوتاه برای اکران در این گروه انتخاب شدند و برنامه ریزی ها به گونه ای انجام شد که مدت اکران طولانی باشد تا فیلم ها فرصت دیده شدن داشته باشند البته برای هر فیلم جدولی طراحی شده و سانس های یک روز میان فیلم ها تقسیم می شوند.
بدعتی که موجب حمایت سینماگران شد
از زمان مطرح شدن گروه هنر و تجربه دیدگاه های مختلفی از سوی سینماگران درباره این طرح مطرح شد. برخی آن را طرحی موفق می دانستند و دیگران معتقد بودند تا موفقیت راه درازی در پیش دارد و تنها در صورت استمرار موفق خواهد بود.
همان اوایل کار بود که حجت الله ایوبی از امیدش نسبت به اجرای مناسب طرح هنر و تجربه گفت. طرحی که علاوه بر اکران‌های خوب بتواند یک گروه آوانگارد در تجربه مدیریت سینما ،‌مدیریت اکران،‌ تبلیغات فیلمها و … باشد.
اما رییس سازمان سینمایی تنها کسی نبود که به اکران های هنر و تجربه امید بسته بود. مجموعه ای از سینماگران با آغاز طرح شروع به ترغیب مخاطبان برای تماشای فیلم های این گروه کردند.
رخشان بنی اعتماد اکران فیلم‌های گروه هنر و تجربه را شروع بدعتی تازه برای ادای احترام به سلیقه مخاطبان سینمای ایران دانست و از تماشاگران خواست رسم دلپذیر دیدن فیلم در مقابل پرده نقره‌ای را بجا آورند و سرمایه‌گذار آثار با ارزش فرهنگی میهن‌مان باشند».
فرشته طائرپور هم جزء آن دست از تهیه کنندگانی بود که در قامت یک حامی برای گروه هنر و تجربه ظاهر شد و از راه انداختن جریانی به نام «من تماشاگر فیلم های خاص هستم» گفت. به اعتقاد او «فیلم های در محاق مانده بسیاری می توانند برای این گروه، جدولی رضایت بخش تنظیم کنند. باید جریانی بنام “من تماشاگر فیلم های خاص هستم” در میان اقشار دانشجویی و هنری و محقق ایجاد شود، تا این تجربه از نفس نیفتد».
این همه حمایت ها نبود و بسیاری از هنرمندان کمر همت بستند تا این طرح برای سومین بار با شکست مواجه نشود. فیلم های خوب را معرفی می کنند و از دوستانشان می خواهند که فیلمشان را در این گروه اکران کنند به ویژه مستندسازان و فیلمسازان کوتاه که این گونه نمایش روی پرده را تابه حال تجربه نکرده بودند و حالا نگران از دست رفتن این موقعیت هستند. فضایی باز شده تا فیلم های تولید شده عرصه کوتاه و مستند اکران شده و درآمدی داشته باشند در نتیجه فیلمسازان این عرصه تمام تلاش خود را برای تعطیل نشدنش خرج می کنند.
اما حمایت ها تنها از سوی بخش خصوصی نیست و دولت هم پا به پای هنرمندان برای موفقیت گروه هنر و تجربه تلاش می کند. همان طور که محمد احسانی؛ معاون ارزشیابی و نظارت سازمان سینمایی در حمایت از این گروه گفت: مدیر کل سینمای حرفه‌ای، آقای فرجی عضو شورای سیاستگذاری هستند و در ارتباطی که با آقای علم الهدی دارند و در تعامل با هم سعی می‌شود پروانه نمایش فیلم‌های این گروه سینمایی با سهولت بیشتری در اختیار گروه قرار گیرد.

شروعی موفق و پرفروش
در مدتی که فیلم های هنر و تجربه روی پرده رفته اند بیش از همه «ماهی و گربه» و «شش قرن و شش سال» مورد استقبال قرار گرفتند چنان چه در روز ابتدایی رزرو اینترنتی و در عرض ۲الی ۳ ساعت تمامی بلیت ها برای ماهی و گربه فروش رفتند و هنوز سالن های این فیلم ها پرمخاطب به اکران ادامه می دهند.
اما آن چه ذهن را مشغول می کند ادامه موفقیت طرح و به ثمر رسیدن آن است. برخی سینماگران معتقدند که موفقیت بیشتر نیازمند حمایت دولتی و تبلیغات تلویزیونی و شهری است.
هنر و تجربه برای ادامه نیاز به پشتیبانی دولت دارد
مهرداد اسکویی از آن دست سینماگرانی است که حمایت دولت را برای ادامه این طرح الزامی می داند و می گوید: « این طرح نیاز به پشتیبانی دولت دارد،هر چند که به مرور می تواند سر پای خود بایستد اما در ابتدای راه نیاز به حمایت های بیشتری دارد».
وی درباره گروه هنر و تجربه خاطرنشان می کند: «سالها صحبت از وجود چنین مکانی برای نمایش فیلم هایی که مخاطب خاص تری دارند بود و علم الهدی و صانعی مقدم بیشتر پیگیر اجرایی شدن این طرح بودند. حالا فکر می کنم آرزوی مستند سازان یا کسانی که فیلم کوتاه،انیمیشن و یا فیلم بلند با نگاه متفاوت می سازند، محقق شده است. این طرح باعث می شود سلیقه ی زیبایی شناسی مردم بالاتر رود و فیلم ساز ها احساس خوبی از نمایش فیلمشان داشته باشند».
کارگردان فیلم «خانه مادری ام مرداب» ادامه می دهد: «خوشحالم که در این گروه سینمایی، اتاق فکری وجود دارد از آدم هایی که در حوزه کاری شان متخصص هستند. در همین ابتدای راه بسیاری ازکسانی که مخاطب این نوع فیلم ها هستند،خوراک فرهنگی شان تامین شده است و با ادامه این مسیر می توان مخاطبین این نوع فیلم ها را به مرور زمان تربیت کرد».
اسکویی در ادامه تاکید می کند: «برای من فیلم ساز که بیشتر آثارم در سینما و تلویزیون کشورم نمایش داده نشده است، این طرح اتفاق خوبی است چون این امکان فراهم شده تا با مخاطبان کشورم در ارتباط باشم. هنر و تجربه به مرور این انگیزه را در تلویزیون ایجاد می کند که این آثار را پخش کند و متوجه شود که مردم از این فیلم ها استقبال می کنند».
وی استقبال از فیلم های هنر و تجربه را مورد قبول می داند و می گوید:«فیلم شهرام مکری را در دو سینما دیدم و خوشحالم که مردم استقبال بسیار خوبی از این فیلم کردند.مدام از شاگردانم می خواهم که از این گروه استقبال کنند چون هنر و تجربه به آینده سینمایی آن ها گره خورده است.
اسکویی با تاکید بر لزوم حمایت سینماگران از گروه هنر و تجربه می افزاید:«آرزو می کنم هر فیلمی که ارتباط خوبی با مخاطب برقرار می کند در این گروه سینمایی اکران شود. من از اجرایی شدن این طرح احساس غرور می کنم و بنظرم اتفاق خوبی برای فرهنگ سینمایی کشور است».

تلویزیون زمانی برای تبلیغ این فیلم ها اختصاص دهد
اما منوچهر محمدی به عنوان یکی از تهیه کنندگان سینما حمایت ارگان های دیگری چون صدا و سیما و شهرداری را لازم می داند و می گوید:« تلویزیون باید زمانی را برای تبلیغ این فیلم ها اختصاص بدهد و با یک عزم جدی این فیلم ها به متقاضیانش معرفی شود».
تهیه کننده فیلم «طلا و مس» اکران مجموعه ای از فیلم ها در گروه هنر و تجربه را موجب رونق سینمای ایران می داند و ادامه می دهد: «این طرح افراد علاقمند به ژانرهای خاص را به سینما خواهد کشاند و آن ها نیز با فیلم های دیگری که بر پرده اکران هستند آشنا خواهند شد. ضمن آنکه این شرایط کمک خواهد کرد تا نگاه دیگری غیر از نگاه گیشه فرصت تجربه اندوزی در سینمای ما را داشته باشد. در مجموع روند پیش گرفته شده درباره اکران فیلم های خاص در گروه سینمایی هنر و تجربه مثبت است».
وی می افزاید: «حتی تجربه های ناموفق دوره های پیشین به ما نشان می دهد که تنها راه کمک به اکران فیلم های هنری اختصاص سالنی برای نمایش آن هاست تا مخاطب این فیلم ها هم بداند هربار برای دیدن فیلم های ژانر خاص به کدام سینماها می تواند رجوع کند».

تنها راه بقای هنر و تجربه تداوم است
تداوم مهم ترین نکته ای است که سینماگران آن را برای بقای هنر و تجربه الزامی می دانند. امیرشهاب رضویان؛ مدیر پردیس سینمایی کورش در این باره می گوید: اگر قرار است در گروه هنر و تجربه فیلم های متفاوت نمایش داده شود باید سینماهای مشخصی داشته باشد و این سینماها به صورت مستمر فیلم نمایش دهند. نیازی به یارانه دولت نیست زمانی که اکران فیلم های هنری به صورت پیوسته ادامه یابد تماشاگران این گونه فیلم ها هم به سینما می آیند و ضرری وجود نخواهد داشت. هنر و تجربه مشروط بر تداوم نتیجه می دهد و باید زمان صرف شود تا مخاطب خود را بیابد.
وی ادامه می دهد: طرح های پیشین که مشابه طرح هنر و تجربه بودند صرفا برای رفع تکلیف اجرا می شدند و تنها اقدامی برای نمایش فیلم هایی اکران نشده بودند اما با اجرای این طرح ها در واقع فیلم ها نابود شدند. در دولت قبل دوستانی که فیلم هایشان در سینماهای دیگر نمایش داده نمی شد به واسطه دوستی که با مسوولان طرح داشتند فیلم های خود را در گروه خاص نمایش می دادند. به این ترتیب جریانی که همیشه فرهنگ ساز بود و از دل خود فیلمساز متفاوت هم بیرون می داد به واسطه منفعت طلبی ها آسیب دید اما امیدوارم علم الهدی و دوستانش در گروه هنر و تجربه با نگاهی عادلانه به فیلم ها، انتخاب هایی درست داشته باشند.
وی با اشاره به فروش بالای فیلم «ماهی و گربه» در سینمای کوروش می گوید: یکی از سالن های سینمای کورش به گروه هنر و تجربه اختصاص یافته و در این سالن فیلم «ماهی و گربه» از ساعت ۱۴ تا ۲۲ اکران می شود که تا به حال با استقبال خوبی رو به رو بوده است».

سینماهای هنر و تجربه باید افزایش یابد
نکته حائز اهمیت تعداد سالن های گروه هنر وتجربه است. فیلم سازانی مانند خسرو معصومی که قصد دارند فیلمشان را در این گروه اکران کنند امیدوارند تعداد سالن های گروه هنر و تجربه افزایش یابد. معصومی نمایش فیلم‌های گروه هنر و تجربه در پنج سالن سینما را فیلم سوزی می داند اما می گوید: قطعا بودن این طرح و انجامش بهتر از نبودن آن است حتی با همین پنچ سینما.
کارگردان فیلم «خرس» تاکید می کند: «در همین پنج سینمایی که در حال حاضر این گروه سینمایی در اختیار دارد، نیاز است کیفیت پخش فیلم مطلوب باشد. چرا که بخشی از زیبایی شناسی فیلم، مربوط به فیلمبرداری ان است و سازندگان اینگونه آثار وسواس بیشتری بر روی کارشان دارند و قطعا انتظار دارند کیفیت پخش سالن‌ها نیز بهتر باشد».
وی ادامه می دهد: «موفقیت این طرح بستگی به لطف تماشاگرانش دارد. شاید اگر سرمایه‌گذاری بفهمد که قرار است فیلم من در گروه سینمای هنر و تجربه نمایش داده شود که در حال حاضر بازگشت سرمایه آن کم است، هیچ‌گاه حاضر نشود فیلم در این گروه اکران شود، مگر اینکه راهی باز شود که این فیلم‌ها در آن سوی مرزها پخش بین‌المللی داشته باشد و بتوان در کنار نمایش اینگونه فیلم‌ها در ایران، بستر اکران خارجی را هم فراهم کرد».
کارگردان فیلم سینمایی«پر پرواز» می گوید: «معتقدم که طرح سینمای هنر و تجربه در طولانی مدت ،بازخوردهای مثبت خواهد داشت و این اتفاق منوط به این است که مدیران وزارت ارشاد ما در یک دوران هشت ساله این طرح را پیش ببرند در غیر اینصورت و در یک دوره چهار ساله بعید می دانم،این طرح بتواند به خوبی خود را تثبیت کند.»
بهترین شیوه برای اکران فیلمم هنر و تجربه است
از نگاه فیلمسازانی چون محمدرضا لطفی که در نوبت اکران های هنر و تجربه هستند نوع اکران این گروه شیوه ای مناسب برای دیده شدن فیلم هاست. لطفی دلیلش را برای حضور در جمع اکران های هنر و تجربه شیوه طولانی مدت اکران فیلم در سینما می داند و می گوید: هر فیلم آداب تماشا و پتانسیل خاص خود را دارد به همین دلیل باید با توجه به ویژگی هایش آن را اکران کرد. در واقع شیوه اکران فیلم ها در گروه هنر و تجربه صرفا برای مخاطب خاص نیست و می توان گفت این نوع اکران طولانی مدت روشی درست برای نمایش فیلم هاست.
وی ادامه می دهد: شیوه اکران سال های متمادی در کشور ما به یک شکل بوده است. فیلم تجاری هم درست مشابه فیلم های فلسفی ، معناگرا و غیره در یک سالن و با مدت زمان یکسان اکران می شود . در حالی که فیلمی که با حضور نابازیگران ساخته شده باید چند هفته ای از اکرانش سپری شود تا مخاطب خود را بیابد. در شیوه معمول اکران تا فیلم جای خود را میان تماشاگران می یابد با در نظر گرفتن کف فروش از پرده کنار زده می شود و فیلم دیگری جای آن را می گیرد. این شیوه اکران به شدت به سینما ضربه می زند و بسیاری از سینماگران از آن ناراضی بیرون می آیند.
به گفته لطفی شیوه معمول اکران برای نمایش فیلم «روایت ناپدید شدن مریم» مناسب نیست و این فیلم نیاز به اکران بلند مدت دارد. به همین دلیل ترجیح داده فیلمش در گروه هنر و تجربه اکران شود تا مدت زمان بیشتری روی پرده بماند. او می گوید: تقریبا یک دوره از اکران های هنر و تجربه گذشته و مشخص است که علم الهدی و گروهش تلاش دارند فیلم ها را به شیوه ای درست اکران کنند. مسلما نقدهایی به این طرح وجود دارد اما در حال حاضر وظیفه همه ما حمایت از آن است تا با تداوم به موفقیت دست یابد.
این کارگردان جوان «روایت ناپدید شدن مریم» را فیلمی سرگرم کننده می داند که فرم کاملا متفاوتی دارد و همین فرم متفاوت موجب شده طی جلسه ای با مرتضی شایسته آن را به گروه هنر و تجربه بسپارد. لطفی چشم انداز این طرح را موفقیت آمیز می بیند و می گوید: این شیوه اکران از چندین دهه قبل در آمریکا اجرایی شده اما ما در ایران تازه ابتدای راه هستیم. به نظرم نیاز به زمانی یک ساله وجود دارد تا گروه هنر و تجربه جایگاه خود را مستحکم کند.
چه فیلم هایی از راه می رسند؟
اعلام برنامه ها از سوی علم الهدی هم نشان می دهد او بر تداوم این طرح اصرار دارد و می خواهد در اکران های اولیه فیلم های سرشناس تری اکران شوند تا طرح به صورت کامل به مخاطبان معرفی شود. دور اول اکران فیلم های تجربی به پایان راه نزدیک است و گروه بعدی فیلم ها اعلام شده اند. «پرویز» به کارگردانی مجید برزگر از ۱۶ آبان، «پوسته» به کارگردانی مصطفی آل احمد از ۱۹ آبان، «روایت ناپدید شدن مریم» به کارگردانی محمدرضا لطفی از ۲۷ آبان، «من از سپیده صبح بیزارم» به کارگردانی علی کریم از ۱۷ آذر، «آفتاب، مهتاب، زمین» به کارگردانی علی قوی تن از ۲۳ آذر، «لباسی برای عروسی» و «مسافر» به کارگردانی عباس کیارستمی از ۲۹ آبان، «صفر بیست و یک» به کارگردانی محمد شیروانی از ۱۸ آذر، «از ایران یک جدایی» به کارگردانی آزاده موسوی و کورش عطایی از ۱۸ آذر و «خاطراتی برای تمام فصول» به کارگردانی مصطفی رزاق کریمی از ۱۸ آبان روی پرده پنج سینمای گروه هنر وتجربه نقش می بندند. ضمن این که «ماهی و گربه»، «بیداری برای سه روز»، «یک شب»، «تابور»، «از تهران تا بهشت» و «مستند شش قرن و شش سال» هم به اکران خود ادامه خواهند داد.
به نظر می رسد دور دوم اکران ها به لطف حضور فیلمی پر سر و صدا چون پرویز و اسم های شناخته شده ای چون کیارستمی مشابه نخستین اکران های این گروه پر رونق باشد البته نباید فراموش کرد که برای تداوم این رونق گروه هنر و تجربه نیازمند افزایش سالن های سینمایی اش و البته مشارکت بیشتر فیلمسازان است.
اگر این تداوم علاوه بر فیلم های سینمایی دامن گیر فیلم های کوتاه و مستند هم بشود، مخاطبان با آثار ساخته شده در این عرصه آشنا می شوند ضمن این که منبع درآمدی برای فیلمسازان این عرصه ایجاد خواهد شد. امید است با اجرای درست این طرح هر تماشاگری فضای مناسب برای تماشای فیلم مورد علاقه خود داشته باشد.

منبع : روزنامه اعتماد