هنر و تجربه:سومین جلسه کارگاه «از نوشتار تا گفتار در فیلم مستند» با حضور اُرد عطارپور تهیه‌کننده و مستندساز مطرح سینمای ایران، در سالن سینماحقیقت  مرکز گسترش سینمای مستند و تجربی برگزار شد.

به گزارش پایگاه خبری-تحلیلی «سینماتجربی»، اُرد عطارپور در این کارگاه آموزشی با سرفصل شناخت مبانی مستند، به تقسیم‌بندی فیلم‌های مستند پرداخت و گفت: اگر به شیوه‌ای کتابخانه‌ای مستندها را تقسیم‌بندی کنیم، در گونه‌های اجتماعی، پرتره، زیست‌محیطی، قوم‌شناسی، سیاسی و … خلاصه می‌شوند؛ اما اگر برای فیلم مستند روند تولید را در نظر گیریم، آن زمان است که از مستند گزارشی، مستند محض، توصیفی، مشاهده‌گر، شاعرانه و… را باید نام ببریم.

وی افرود: گفتار متن در هر یک از انواع مستند با ویژگی خاصی بیان می‌شود. به طور مثل در مستندهای توصیفی یا توضیحی یک «نریتور» توضیحات لازم را می‌خواند و اطلاعات را به شکل مستقیم و غیرمستقیم در اختیار مخاطب قرار می‌دهد. متن مستندهای توصیفی هم بیشتر اول شخص یا سوم شخص نوشته می‌شود.
عطارپور با اشاره به مستندهای مشاهده‌گر اذعان داشت: کارگردان در این گونه مستند سعی می‌کند دخالتی در روند تولید نداشته باشد. این گونه آثار به تدوین تکیه نمی‌کنند و متکی بر دوربین فیلمبرداری هستند. به عبارت دیگر موضوع بدون دخل و تصرف کارگردان منتقل می‌شود، مانند مستند «علف» ساخته مریان سی‌کوپر و «تاراز» فرهاد ورهرام.

این مستندساز در ادامه این کارگاه، با نمایش فیلم‌های «این خانه سیاه است» فروغ فرخزاد و «SAMSARA» ران فریک به تعریف مستند شاعرانه، گفتار متن و نوع اجرا در این نوع آثار پرداخت و گفت: مستند شاعرانه اهمیت زیادی به فرم می‌دهد و پیوند عمیقی میان تخیل و عاطفه ایجاد می‌کند و مخاطب به استنباط خاصی از جهان پیرامون خود می‌رسد. این آثار همچنین هنر تصویربرداری را به خوبی نشان می‌دهند.

وی افزود: نوع نگارش متن در بخش‌های کوتاهی از فیلم «این خانه سیاه است» گفتاری ساده و کوتاه را به وجود آورده و دقیقاً به شیوه ابراهیم گلستان نوشته شده است. به عبارت دیگر یک الگوی خوب برای نوشتن گفتار متن، ابراهیم گلستان است. او توانست با خط بصری و نوشتاری دقیق و عمیق «تپه‌های مارلیک» را به اثری شاعرانه تبدیل سازد و موفق شد فضای عاطفی عجیبی را میان مخاطب و گورستانی که در آن باستان‌شناسان مشغول کار بودند، ایجاد کند.

این مستندساز تاکید کرد: گفتار متن مانند لحظه آغاز فیلم مستند بسیار مهم و حساس است، زیرا سینمای مستند باید بتواند مخاطب را برای تماشای یک فیلم نگه دارد. مهمترین کار گفتار متن دادن اطلاعات مورد نیاز، تقویت درام و لحن فیلم، کمک به فضای عاطفی و تاکید بر برخی ویژگی‌های سوژه فیلم است.

وی با اشاره به نریشن فیلم‌های «بادصبا» آلبر لاموریس و «چهره غمگین من» فرحناز شریفی، تاکید بیشتری روی درک ویژگی‌های گفتار متن داشت. عطارپور با استناد به فیلم «جایی برای زندگی» محسن استادعلی هم گفت: این فیلم به متن وابسته نیست. مخاطب متوجه حضور کارگردانی می‌شود که حقایق را کنار می‌زند و به زندگی سوژه‌ها نزدیک شده و همه‌چیز را شفاف بیان می‌کند.

این تهیه‌کننده همچنین به تعریف مستندهای انعکاسی پرداخت : در این گونه آثار گروه فیلمبرداری خود را عرضه کرده و از شیوه های مختلفی مثل بازسازی استفاده می‌کنند؛ مانند مستند «خط باریک آبی» ساخته ارول موریس که علاوه بر استفاده از شیوه انعکاسی، فیلم جستجوگری هم است.

وی در پایان این کارگاه از هنرجویان خواست به تماشای مستند «تهران چند درجه ریشتر» به کارگردانی پیروز کلانتری بنشینند و با ذکر چند نکته درباره نوشتار و گفتار این مستند افزود: تهیه‌کننده این فیلم خودم هستم و از اینکه این فیلم ساخته شد بسیار خوشحالم؛ زیرا این مستند بسیار روان و خوب نوشته شده، در گفتار متن از پرداختن به عبارات پوچ صرف نظر کرده و به خوبی موضوعی بسیار مهم درباره زلزله‌ای که قرار است تهران را بلرزاند، بیان می‌کند.

عطارپور تاکید کرد: افرادی که می‌خواهند در فیلم مستند به گویندگی بپردازند لازم است ریتم و طنین صدای خود را در طول فیلم حفظ کنند، روی تاکیدات به موقع واکنش نشان دهند و… زیرا در گویندگی فیلم مستند به دنبال الگوبرداری نیستیم و باید با زبانی ساده چیزی را به تصویر اضافه کنیم.

گفتنی است: برنامه هفته آینده کارگاه «از نوشتار تا گفتار در فیلم مستند»، با سرفصل‌های آموزشی تلخیص و تحقیق، صورت نوشتار، گستره و ژرفای متن، گزیده نویسی، پاراگراف در متن، با حضور شهرام درخشان برگزار خواهد شد.