ماهنامه هنر و تجربه – حدیث جان بزرگی:«پنج تا پنج» اولین فیلم بلند سینمایی تارا اوتادی در مقام کارگردان است که از نمایشنامه «پنچری» اثر فردریش دورنمات، نمایشنامه‌نویس آلمانی، برگرفته شده است. بیشترین دقایق این فیلم – که به گفته کارگردانش در ساخت آن به پیرنگ نمایشنامه «پنچری» وفادار بوده – در یک لوکیشن واحد می‌گذرد و از این رو هرمخاطبی فضای تئاترگونه آن را حس می‌کند.
داستان با ابزار دیالوگ پیش می‌رود و البته ضرباهنگ و جنس دیالوگ‌ها چنان است که مخاطب را بدون هیچ احساس خستگی تا آخر فیلم به جلو ببرد؛ چیزی که در فیلم‌هایی با محدودیت لوکیشن و شخصیت می‌تواند خطرناک باشد. اما مساله همراهی مخاطب تا آخر فیلم به رغم عدم تنوع لوکیشن و شخصیت‌ها از یک زاویه دیگر نیز می‌تواند قابل بررسی باشد. داستان فیلم با معما جلو می‌رود و هرچه جلو‌تر می‌رویم، بیشتر به سوالات مخاطب پاسخ داده می‌شود. گرچه برخی از سوالات مخاطب با تمام شدن فیلم به جای خود باقی می‌ماند اما این امر به بهبود کلیت فیلم کمک می‌کند. سوالاتی نظیر این که چهار شخصیت پیرمرد فیلم از کجا آمده‌اند؟ برای چه در این روستا و در چنین خانه لوکس ویلایی‌ای زندگی می‌کنند؟ و چه‌گونه یک‌جا با هم جمع شده‌اند و اصلا عقبه آن‌ها با یکدیگر چیست که آن‌ها را این چنین متحد در کنار یکدیگر نگه داشته؟ این‌ها همه، مباحثی است که نامکشوف در ذهن مخاطب باقی می‌ماند اما مباحث مهم‌تری در فیلم مطرح می‌شود که ذهن مخاطب را به شکلی گسترده‌تر درگیر می‌کند.
گذشته شخصیت اصلی فیلم یعنی صابر ساعدی و واگویه‌ها یا به عبارتی اعترافات او در مقابل دادگاه تصنعی‌ای که تحت لوای بازی و سرگرمی برای او ترتیب داده‌اند و دیالوگ‌های طولانی او با دادستان که به کشمکش می‌رسد چیزی است که بیش از هر چیز بر ذهن مخاطب مستولی است. اگر بپذیریم که هر فردی با اعتراف به اعمال بد یا اتفاقات ناخوشایند گذشته و خالی کردن ذهن از آن، دچار احساس سبکی می‌شود و این امر اثر کاهش‌دهندگی هیجانات را دارد درست به معنای تئا‌تردرمانی یا در وجهی گسترده‌تر، درام درمانی رسیده‌ایم. وقتی احساسات منفی در ما جمع می‌شود و بیرون نمی‌آید تنها راه‌‌ رها شدن از آن برون‌ریزی آن است. در گذشته انسان‌های بدوی با کشتن انسان یا حیوان یا دیدن صحنه جنگ و کشته شدن و خون‌ریزی (در زمان گلادیاتور‌ها) هیجانات خود را آرام می‌کردند (کما این‌که در زمان حال نیز به اشکال دیگر این‌چنین است!) اما در عصر مدرن و با پیشرفت ذهن بشر، پدیده‌هایی همچون تئا‌تردرمانی توسط روان‌درمانگر‌ها مطرح شده است که می‌تواند از بار هیجانات فرد فروکاسته و او را‌‌ رها کند. لزومی ندارد که رسانه، اجرای زنده بر صحنه تئا‌تر باشد، که فیلم هم می‌تواند باشد، یا فردی که قرار است دچار تخلیه احساسات منفی شود لزوما خود، این نقش را بازی کند بلکه اگر فرد، نظاره‌گر سایکودرام نیز باشد از بار احساسات او کاسته می‌شود و به آرامشی نسبی در قیاس با حالت پیش از مشاهده می‌رسد. چیزی که بحث را به این‌جا سوق می‌دهد جنبه درام درمانی فیلم «پنج تا پنج» است که احتمالا در نمایش‌نامه‌ای که از آن اقتباس شده نیز رگه‌هایی از آن وجود داشته است.
وقتی مخاطبی که دارای احساسات منفی است درگیر شخصیت صابر می‌شود و خود را به جای او می‌گذارد در لحظه لحظه اعترافات او از گذشته یا لحظه‌هایی که در توجیه خطاهای خود، رفتاری حق‌به‌جانب نشان می‌دهد یا لحظه‌هایی که از ناکامی‌های خود در محضر دادگاه ساختگی فریاد می‌کشد، نوعی احساس تخلیه هیجانات منفی به او دست می‌دهد. با این تفسیر، دیدن فضایی که در دادگاه خانگی این فیلم می‌بینیم برای مخاطب، اثری درمانی و در ‌‌نهایت آرام‌بخش می‌تواند داشته باشد. حتی در لحظاتی که بازی رضا کیانیان – شخصیتی که به خاطر کاریزماتیک بودن و جذابیت فراوانش مخاطب با او هم ذات‌پنداری می‌کند – دچار تصنع می‌شود، هم‌چنان اثر دراماتیک دادگاه ساختگی، تداوم خود را بر مخاطب حفظ می‌کند.
این رویکرد که از نکات مثبت فیلم «پنج تا پنج» تلقی می‌شود، نسبت به بسیاری از فیلم‌هایی که این روز‌ها در عالم سینما ساخته می‌شود و جز اضافه کردن صرف بار عاطفی منفی بر مخاطب هیچ ندارد، یک قدم رو به جلو برای کارگردان این فیلم محسوب می‌شود. او در طلب همراهی مخاطبان فیلم خود ‌‌نهایت دقت را در انتخاب بازیگران نیز به کار برده و با استفاده از دو دوبلور خوش صدا به عنوان دادستان و مامور اجرا کننده حکم، پیرمردهای خود را در فیلم، جذاب جلوه داده. از این رو در صحنه دادگاه خانگی که بیشترین زمان فیلم به آن اختصاص دارد با جذابیت‌های صوتی صدای بازیگران نیز مواجهیم که این نیز به سهم خود از دلایل همراه شدن مخاطب با فیلم تا لحظه آخر است.
در ‌‌نهایت می‌توان گفت شاید فیلم به هدف درمان‌گری مخاطب خود ساخته نشده و قطعا دلایل متعددی برای کارگردان در ساخت فیلمش موثر بوده، اما با توجه به تاسی خود از عالم تاتری قادر به ایجاد تاثیری هم‌چون تاثیر سایکو درام بر مخاطب خود بوده و از این جهت دیدنش برای مخاطب امروزی که احتمالا مملو از احساسات منفی است، جنبه مثبت و رضایت بخش خواهد داشت.

نسخه pdf شماره ۱۴ ماهنامه هنر و تجربه