هنر و تجربه :به مناسبت روز ملی سینما ( ۲۱ شهریور ماه) در پردیس سینمایی هویزه مشهد، نمایش ویژه‌ای با حضور منتقد و پژوهش‌گر سینما محمد تهامی‌نژاد برگزار شد. بخش‌هایی  از مجموعه‌ای از آثار ابراهیم خان عکاس‌باشی اولین فیلم‌بردار تاریخ سینمای ایران ، «دختر لر» ساخته عبدالحسین سپنتا با همکاری اردشیر ایرانی (۱۳۱۲) ، «حاجی آقا آکتور سینما» ساخته آوانس اوگانیانس ( ۱۳۱۲ ) و فیلم کوتاه «هفت‌تیرهای چوبی» ساخته شاپور قریب (۱۳۵۴ ) .

پس از پایان نمایش فیلم، مجری جلسه (مهدی رضائی) به معرفی محمد تهامی نژاد برای حضار پرداخت و از او با عنوان معدود پژوهشگران جدی در عرصه سینما و به ویژه سینمای ایران یاد کرد. در ادامه تهامی نژاد از دوره ای که به عنوان دستیار با پرویز کیمیاوی در ساخت مستند «یا ضامن آهو » در مشهد فعالیت داشت خاطراتی را برای حضار ذکر نمود. پس از این مقدمه به خواست محمد تهامی‌نژاد فیلم های ابراهیم خان عکاس باشی و همچنین آوانس اوگانیانس دوباره و بدون صدا به نمایش درآمدند و تهامی نژاد در مورد سال و مکان رویدادها نکات قابل توجهی را ذکر نمود.او در مورد نوع تصاویری که عکاس باشی گرفته است گفت: «اولین تصاویری که در تاریخ سینمای ایران ثبت شده مربوط به سفر مظفرالدین شاه به بلژیک است .مظفرالدین شاه که از یک سوء قصد جان سالم به در برده بود به بلژیک سفر می‌کند و در آنجا به خواست او ابراهیم خان عکاس باشی تصاویر مربوط به این سفر را ثبت نموده است. اگر دقت کنید در تمام این صحنه ها دوربین ثابت است و سوژه ها از مقابل دوربین عبور می نمایند.جالب است بدانید خود عکاس باشی هم گاهی در این تصاویر دیده می‌شود».

سینما هویزه - روز ملی

در ادامه تصاویر ثابت نگه داشته شدند و حضار حاضر در جلسه توانستند تصویر ابراهیم خان عکاس باشی را که با عصایی در دست از مقابل دوربین عبور می نماید ببیندد. تهامی نژاد در مورد صحنه ای که دوربین حرکتی شبیه به پن دارد گفت:«این نمایی که دیدید متعلق به ابراهیم خان عکاس باشی نیست و یک فیلمبردار انگلیسی این قسمت را گرفته است چرا که همانطور که قبلا عرض نمودم عکاس‌باشی دوربین را حرکت نمی‌داده است». تهامی نژاد در مورد نگاه های دائمی مظفرالدین شاه به دوربین نیز توضیحاتی ارائه نمود: «اگر دقت کنید می بینید که مظفرالدین شاه و همراهانش دائم به دوربین نگاه می کنند.به نظر می رسد در آن زمان نگاه به دوربین نوعی احترام به فیلمبردار به شمار می رفته است.همچنین جالب است بدانید مظفرالدین شاه تمایلی برای ثبت تصاویر مربوط به رفتارش با درباریان نداشته است».

تهامی نژاد در مورد فیلم حاجی آقا اکتور سینما نیز توضیحاتی را ارائه کرد: «متأسفانه نمایش فیلم حاجی آقا در ایران فروش خوبی نداشت و استقبال زیادی از آن نشد. دلایل این امر تار بودن تصاویر و همچنین صامت بودن فیلم بود.اما این فیلم داستان جالبی دارد.داستان پدری که اجازه نمی‌دهد دخترش در فیلمی بازی کند اما در نهایت و پس از شناخت بیشتر در مورد سینما راضی به انجام این کار می شود فیلم به نوعی تقابل سنت و مدرنیته را در ایران به نمایش می‌گذارد و ا ز این جهت فیلم مهمی به شمار می رود».در ادامه رضایی در مورد اینکه چگونه سینما در ایران از انحصار شاه و درباریان و ثروتمندان بیرون آمد و در میان توده های مردم مقبولیت یافت سوال پرسید و تهامی نژاد در پاسخ گفت : « آرام آرام تجار ایرانی که به فرنگ سفر می‌کردند متوجه اهمیت تجاری سینما شدند و این مسأله باعث شد تصمیم به خرید تجهیزات نمایش فیلم بگیرند.البته بیشتر این افراد ارامنه و یا مهاجران روس بودند که خود نیز به سینما و بعضا ساخت فیلم علاقه مند بودند».

تهامی نژاد در نحوه فیلم دیدن مردم در سالهای ابتدایی نیز تعنوان داشت :«در آن سالها بیشتر مردم بی سواد بودند و برای خواندن میان نویس فیلم‌های خارجی مشکل داشتند.بنابراین کسانی که با سواد بودند با دریافت مبلغی از تماشاچیان میان‌نوشت‌های را برایشان می خواندند.در واقع هنگام نمایش فیلم ،تعدادی باسواد حضور داشتند و دور هرکدام از آنها تعدادی تماشاچی می‌نشستند و به تماشای فیلم می پرداختند».تهامی نژاد همچنین در مورد فیلم صامت «دختر گیلان» که تصاویری از «احسان الله خان» همرزم «میرزا کوچک خان جنگلی» در آن ثبت شده است توضیحاتی ارائه نمود«این فیلم در سال ۱۹۲۸میلادی و با کمک مهاجران ایرانی در باکو ساخته شده است و به وقایع جنبش جنگل می‌پردازد.جالب است بدانید احسان الله خان در این فیلم در نقش خودش ظاهر شده است.»

محمد تهامی‌نژاد

عکس : محمدحسن صلواتی