هنر و تجربه- بهزاد وفاخواه: محمد آفریده تاکنون مسئولیت‌های اجرایی متفاوتی را هم‌چون کارشناس فرهنگی سینما در بنیاد سینمایی فارابی، مسئول تامین فیلم و سریال اداره کل تامین برنامه خارجی سیما، مدیر تولید و مدیرعامل انجمن سینمای جوان ایران و مدیرعامل مرکز گسترش سینمای مستند و تجربی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی  برعهده داشته‌است. در این میان آشنایی او با  فیلم کوتاه و فرایند و تولید و نمایش آثار این سینما بیشتر از بقیه مسئولیت‌های او است . آفریده در طول مسئولیت‌های خود در عرصه‌های مدیریتی از تولید بیش از ۲۰۰۰ فیلم کوتاه، مستند و انیمیشن و ۷۰ فیلم بلند سینمایی کارگردانان جوان، حمایت کرده است. او همچنین دبیر چندین دوره جشنواره‌های فیلم مستند (سینما حقیقت)، میراث فرهنگی تمدن ایران (یادگار) و فیلم کوتاه تهران بوده است. به عنوان کسی که روی مسائل حوزه فیلم کوتاه اشراف دارد، از آفریده سوالاتی برای ارزیابی عملکرد یک‌ساله گروه سینمایی هنر و تجربه در زمینه فیلم کوتاه کردیم.

عملکرد یک ساله گروه هنر و تجربه در زمینه اکران فیلم کوتاه را چطور ارزیابی می‌کنید؟ بعضی اعتقاد دارند اکران فیلم‌های کوتاه موفقیت مستندها را نداشته است. شما این نظر را تایید می‌کنید؟ و اگر تایید می‌کنید دلایل آن چه چیزهایی می‌تواند باشد؟
به نظر من، چون مستند بی‌واسطه‌تر با جامعه در ارتباط است و در واقع از این دریای مواج موضوعات روز جامعه ارتزاق می‌کند، همیشه زنده‌تر از فیلم کوتاه است و استقبال بیشتر از مستندها طبیعی است. اما علتی که فیلم کوتاه داستانی این امکان و امتیاز را نداشته، به روند تولید در سینمای کوتاه برمی‌گردد و نگاهی که به آن وجود داشته‌است. در همه جای دنیا سینمای کوتاه همیشه پیش‌تاز است ولی در چندسال اخیر سینمای تجاری سایه‌اش روی سینمای کوتاه هم افتاده‌است. در دوره‌ای که در این حیطه مسئول بودم هم بارها گفتم که عرصه فیلم کوتاه یک عرصه مستقل است و یک سینمای بین‌راهی نیست. اگر به چشم یک منزل سرراهی و فقط برای سکوی پرتاب به سمت سینمای بلند به آن نگاه شود، ظرفیت‌های حقیقی‌اش را نمی‌بینیم. ولی اگر از طرف خود فیلم‌سازان و از طرف متولیان و مسئولین انرژی گذاشته شود و ظرفیت‌هایش کشف شود، سینمای کوتاه شکوفا می‌شود.
امروز گرایشی در سینمای فیلم کوتاه حاکم شده که آن را به صورت سکانس‌هایی از سینمای بلند حرفه‌ای درآورده است. باید بدانیم از سرریز استعدادهای فیلم‌های کوتاه همه بهره می‌برند. بهره آن به سینمای بلند هم می‌رسد. اعتقادم بر این است که زنده بودن سینما در هر کشوری به حوزه تجربی آن برمی‌گردد. خیلی‌ها می‌گویند این سینما مخاطب ندارد اما سینمای تجربی آزمایشگاهی است که نتیجه نهایی آن نصیب سینمای حرفه‌ای هم می‌شود. رسیدن به سینمای آرمانی با این سینمای تجاری و شرایط روزمره میسر نمی‌شود. یکه‌تازی سینمای هر کشوری به تجربه‌های نوین است و هوشمندی سینمای هر کشوری، در توجه به این استعدادهاست. در شرایط جدید فیلم کوتاه و با مدیریت جدید سینمای جوان و مرکز گسترش سینمای مستند و تجربی امیدوارم شاهد نوآوری‌ها و شرایط بالنده باشیم. متولیان باید شرایط دیده شدن این سینما را آماده کند تا همه گروه‌ها و گرایش‌ها در صحنه حاضر بشوند. نمایش این فیلم‌ها یک رفع تکلیف نیست. این سینما شاید یک سال در یکی دو سینمای محدود نمایش داده شود اما در درازمدت تاثیرش را خواهد گذاشت.با توجه به جامعه و فرهنگ و تمدن و انقلاب ما، در ذات این جامعه است که به سمت تجربه‌گری برود. اگر تجربه را از این سینما بگیریم، سینمای ما معمولی می‌شود و مثل همه سینماهای تجاری و معمولی دیگر رو به جلو حرکتی نمی‌کند.

امروز گرایشی در سینمای فیلم کوتاه حاکم شده که آن را به صورت سکانس‌هایی از سینمای بلند حرفه‌ای درآورده است. باید بدانیم از سرریز استعدادهای فیلم‌های کوتاه همه بهره می‌برند. بهره آن به سینمای بلند هم می‌رسد. اعتقادم بر این است که زنده بودن سینما در هر کشوری به حوزه تجربی آن برمی‌گردد

از اخباری که در رسانه‌ها از تولید فیلم‌های کوتاه منعکس می‌شود، به نظر می‌رسد سینمای کوتاه به سمت تولیداتی پرخرج‌تر و دوری از آماتوریسم این سینما  حرکت می‌کند. بودجه‌هایی بیست یا سی میلیونی برای ساختن فیلم‌های کوتاه کم‌کم طبیعی می‌شود. این روند را مثبت ارزیابی می‌کنید یا منفی؟
در جواب سوال قبل هم گفتم که نگاه به این سینما نزد مسئولین و متولیان باید عوض شود و به صورت یک سینمای مستقل به آن نگاه کنند. اگر این نگاه تغییر کرد آن مساله هم حل می‌شود. یک فیلم کوتاه خلاقانه اما آماتوری، یک فیلم حرفه‌ای و یک فیلم نیمه حرفه‌ای همه باید در ویترین این سینما باشند. آن عنصر اصلی خلاقیت سینمایی اگر در فیلم باشد بین هیچ‌کدام از این‌ها فرقی نیست. در غیر این صورت سینمای فیلم کوتاه تبدیل به سکانس‌هایی از سینمای داستانی می‌شود. پیشتاز بودن سینمای فیلم کوتاه به انرژی جوانان این سینما برمی‌گردد. با این سرمایه انسانی و نسل جوانی که داریم، می‌توانیم انقلاب بزرگی در عرصه سینما داشته باشیم اما نیاز به هم‌گرایی بین مسئولین و متولیان سینمایی داریم.

نمایش فیلم‌های کوتاه در هنر و تجربه باید مثل فیلم‌های مستند و بلند در تمام سالن‌ها صورت بگیرد یا محدود به یک سالن و روزهای خاصی باشد؟ در زمینه نمایش فیلم‌های کوتاه در این یک سال ارزیابی شما چطور بوده است؟
نگاه من این است که هر ظرفیتی که این سینما را به مخاطب مرتبط کند باید مورد استفاده قرار بگیرد. یکی از چیزهایی که باید مورد توجه باشد این است که فیلم‌ها به‌روزتر باید اکران شوند. وقتی تولید یک فیلم کوتاه تمام می‌شود، همان موقع، زمان نمایشش است. سه یا چهار سال دیگر فیلم و فیلم‌ساز انرژی‌شان را از دست می‌دهند. نکته دومی که باید مورد توجه قرار بگیرد، فرهنگ‌سازی است. سینمای فیلم کوتاه مخاطبین بالقوه‌ای دارد که از ظرفیت این حوزه بی‌اطلاع هستند. دادن شناخت به این مخاطب و اطلاع‌رسانی و درگیر کردن او باید در صدر کارها قرار بگیرد. سومین نکته این است که این نمایش باید استمرار داشته باشد تا یک پاتوق فرهنگی شکل بگیرد. برای یک مدت طولانی بیش از یک سال و در یک جای مشخصی نمایش فیلم‌ها برنامه‌ریزی شود تا مخاطب بداند که امکان تماشای آثار کوتاه در این مکان هست. در سال‌های ۷۸ و ۷۹ در سینما فلسطین ساعت ۱۰ صبح روزهای دوشنبه برنامه فیلم کوتاه داشتیم و رونق خوبی گرفت و ۶۰۰، ۷۰۰ نفر هر هفته جمع می‌شدند. آن برنامه باید به روزتر، با انرژی‌تر و استمرار بیشتر تکرار شود. به هرحال سینمای فیلم کوتاه با رقیبی با جذابیت‌هایی بیشتر مثل بازیگران متعدد و بزک‌های خاص سینمای داستانی روبه‌رو است و باید به صورت سیستماتیک در دانشگاه‌ها و مراکز فرهنگی و محل‌های تجمع جوانان علاقه‌مند به هنر تبلیغات صورت بگیرد. از نگاه‌های محتاطانه‌ای که خاص سینمای داستانی است دوری گزینیم. تجربه‌گرایی نسل جدید سینما احتیاج به امنیت خاطری دارد تا در پناه آن به شکوفایی برسد.

برچسب‌ها: