هنر و تجربه: سال‌هاست که آزادراه تهران-شمال در دست ساخت و تکمیل است و هنوز بعد از این همه سال به بهره‌برداری نرسیده است. چرا این پروژه عمرانی تا این حد به درازا کشیده است و آیا ساخت این اتوبان در دل جنگل‌های رو به نابودی مازندران از ابتدا کار درستی بوده است؟ مستند «آزادراه» با رویکردی مشابه یک پروژه تحقیقاتی به دنبال جواب این سوال می‌رود.

در مستند «آزاد راه» با کارشناسانی از حوزه محیط زیست و با مسئولان وزارت راه و نمایندگان مجلس مصاحبه شده و فیلم‌ساز سعی کرده از لابه‌لای گفته‌های مسئولین و کارشناسان حقیقت را بیرون بکشد. در حوزه ملتهبی که بین مواضع محیط زیستی و نظرات معطوف به توسعه تضاد شدیدی وجود دارد، فیلم سعی کرده روی لبه تیغ حرکت کند و بین دیدگاه توسعه‌گرا و مواضع محیط زیستی تعادل ایجاد کند. فیلم، نه جانبِ نه‏ چندان منطقیِ کسانی را می‏‌گیرد که تکمیل ساخت آزادراه را بدون هرگونه ملاحظه‏ زیست‏ محیطی، در اولویت می‏‌دانند، و نه از کسانی چشم ‏بسته حمایت می‌کند که رویکردی احساسی به حفظ محیط‌زیست دارند و آن را به‌عنوان جایگزینی منفعلانه در مقابل توسعه حمل‌و‌نقل راه‌‏ها در نظر می‏ آورند.

محسن خان‌جهانی کارگردان فیلم در حوزه سینمای مستند سابقه‌ای طولانی دارد. «آزادراه» بیستمین مستند او بعد از فیلم‌هایی مثل «محسن فیلم می‌سازد»، «ارتفاع۴۳۷ »، «خواهران حافظ»، «تکیه کن»، «صندلی شماره۲۵۷»، «نماز آخر»، ‌ «انتهای خیابان پاستور»،، «کلاه شیشه‌ای»، «توپ من»، «یک روز تعطیل»، «آخرین مرد روستا»، «کلید»، «سند آزادی»، «خاطرات یک قاضی»، «من لیدر هستم»، «یار دبستانی»، «شهر پولکی»، «گزارش یک بازپرس» و… است. خان‌جهانی درباره شکل‌گیری ایده اولیه این مستند می‌گوید: «در سفرهایی که با دوستان به شمال کشور داشتیم و در برخی مواقع، ساعت‌های طولانی را در ترافیک می‌گذراندیم، فکر و ایده «آزاد راه» به ذهنم خطور کرد. با خودم فکر می‌کردم کاش می‌شد این جاده را به نوعی طراحی کنند که به سادگی بتوان به شمال کشور سفر کرد. هم این‌که این مسیر کوتاه‌تر شود و هم اثری از ترافیک نباشد. با خودم فکر می‌کردم که اگر قرار باشد این جاده را عریض‌تر کنند، از کجاها امکان این کار وجود دارد و می‌دیدم که از کرج تا شهرستانک امکان این طرح هست، ولی از آن به بعد کار سخت می‌شود. این موضوع بحث همیشگی من و دوستانم بود تا اینکه روزی گفتند که آزاد راه تهران­ شمال سال‌هاست جزء پروژه‌های عمرانی است و قرار بوده از جاده امامزاده داود­ شهران یعنی (شمال غربی تهران) به سمت چالوس کشیده شود.»
خان‌جهانی اضافه می‌کند: «مسیر امامزاده داود به سمت چالوس را بارها مورد ارزیابی قرار دادم و سعی کردم مسیر ساخت آن را پیدا کنم. بعد از کلی جست‌وجو از افرادی که در آن منطقه زندگی می‌کردند، پرسیدم آیا می‌دانند راهی که در طبقه دوم کوه است به کجا می‌رود؟ همه فکر می‌کردند که قرار است جاده کن و سولقان عریض شود. جالب است که حتی مردم بومی آن‌جا خبر نداشتند که این جاده قرار است تهران را به شمال کشور متصل کند. این شد که تصمیم گرفتم برای روشن شدن ذهن مردم، فیلمی در این باره بسازم و از همان زمان تحقیق درباره ساخت این جاده را شروع کردم.»

«آزادراه» به خصوص در قسمت‌هایی دیدنی است که به بررسی محل اقامت کارگران ایرانی در مقایسه با کارگران و نیروهای پیمانکار چینی می‌پردازد. فیلم نسبت به مواضع هیچ‌یک از کارشناسان موضع صددرصد تایید یا رد ندارد. از جمله وقتی در فیلم گفته می‌شود پیش ‏بردن آزادراه از دل جنگل‏‌های شمال، موقعی منطقی است که به‌ازای هر درختی که نابود می‌کنیم، درختی بکاریم. این گفته قطع می‌شود به جایی که یکی از مسئولان می‌گوید در ازای هر درختی که در پروسه ساخت آزادراه قطع شده، ۱۰ درخت نشانده‌‏اند و بعد کات می‌‏خورد به شخص دیگری که می‏‌گوید هیچ درخت نونهالی، جای درخت دویست‏ ساله را نخواهد گرفت.

مستند «آزادراه» سال گذشته در جشنواره سینماحقیقت به نمایش درآمد و به همراه «آتلان»، «من می‌خوام شاه بشم»، «چنارستان» و «بختک» از مستندهای موردتوجه مخاطبان در جشنواره بود. مراحل تصویربرداری «آزادراه» از فروردین ۹۳ آغاز شد و در خرداد به مرحله تدوین رسید و اولین نمایشش در جشنواره سینماحقیقت و در آذرماه ۹۳ بود. این مستند در دو بخش پژوهش و بهترین فیلم مستند نامزد جشنواره‌ فیلم فجر شد.

در شرایطی که عمده مستندهای اکران شده در گروه هنر و تجربه در سال ۹۴ مستندهایی با رگه‌های پررنگ درام بودند، این مستند تحقیقی حال و هوایی متفاوت با آن‌ها دارد. «آزاد راه» از امروز چهارشنبه ۶ آبان در سینماهای گروه هنر و تجربه به روی پرده می‌رود.

برچسب‌ها: