هنروتجربه – سوگند نیازمند: نشست نقد و بررسی فیلم‌های مستند «مُلفِ گَند» و «مدار صفردرجه» به کارگردانی محمود رحمانی عصر روز یکشنبه (۱۷ آبان) با حضور محمود رحمانی (کارگردان) و سحرعصرآزاد (منتقد و مجری) در خانه هنرمندان برگزار شد.

در ابتدای جلسه و بعد از نمایش فیلم برای حاضرین در سالن، رحمانی از اینکه فیلمش به نمایش درآمده ابراز خوشحالی کرد و حضور خسرو سینایی و خسرو دهقان را در بین حاضرین در این نشست یادآور شد. او در ادامه افزود:« برای من به عنوان یک مستندساز همواره دو لحظه، بسیار جذاب و هیجان‌انگیز است، یکی زمانی است که فیلم می‌سازم و دیگری زمانی که فیلمم به نمایش درمی‌آید. »

عصرآزاد ضمن اشاره به ساخت فیلم در دهه ۸۰ و به تازگی اکران شدنش در گروه هنر و تجربه، همچنین حضور‌های بین‌المللی فیلم در چندین جشنواره خارجی از رحمانی خواست تا احساسش را بیان کند. رحمانی در ادامه توضیح داد:« من فیلم را با مخاطبان غیرایرانی مانند فرانسوی‌ها یا آلمانی‌ها دیده‌ام و واقعیتی که وجود دارد، این است که ما به عنوان یک مستندساز جوان شرایط سختی داریم برای این‌که فیلم‌هایمان به اکران عمومی دربیاید. در ایران اگر ۵۰۰ فیلم در سال تولید شود و بگوییم ۲۰۰تای آن‌ها در بخش خصوصی است اغراق نکرده‌ایم، و آن‌هایی که می‌مانند شانس اکرانشان کم است و به جشنواره‌ها محدود می‌شوند. فیلم‌هایی مانند این فیلم که کمی هم شخصی است، شانسش تقریبا به صفر می‌رسد. یادم می‌آید فیلم «ملف گند» نتوانست در جشنواره مستند حضور داشته باشد و در جشنواره سینما حقیقت رد شد. بعد از مدتی با یکی از اعضای هیات انتخاب که صحبت کردم به من گفتند فکر می‌کنم راش فیلم‌تان را اشتباهی فرستادید! در هرصورت تفاوت زیادی بین دیدگاه مخاطب حرفه‌ای سینما و فیلم مستند، با کسی که مستند را فقط یک برنامه تلویزیونی می‌داند، وجود دارد. و بالاخره همیشه فیلم راه خودش را پیدا می‌کند.»

خسرو سینایی ،نشست نقد ملف گند

عصرآزاد با اشاره به کوتاه بودن زمان فیلم «مدار صفر درجه» سوالی را مطرح کرد:« فکر می‌کنم،شاید فیلم قابلیت مانور بیشتری داشت تا اصطلاحا بتواند مخاطب را قلقلک دهد و از هسته اصلی داستان برای غافل‌گیری مخاطب استفاده کند. انتخاب شما برای پرداختن به این قصه برای من بسیار جالب بود و به مثابه یک درام داستانی با آن برخورد کردید. می‌خواهم بدانم انتخاب اولیه شما به این شکل بود یا در طول کار تصمیم گرفتید این ساختار را پیش بگیرید؟»

رحمانی در پاسخ به سوال عصرآزاد توضیح داد:« در دانشگاه سینما نخواندم و در شهری زندگی می‌کردم که سینما نداشت. پدر و مادرم بعد از بازگشت از یک سفر برایم دوربینی آوردند که با آن از همه اعضای خانواده فیلم می‌گرفتم و از همان ابتدا با امر واقع آشنا شدم. البته بیشتر سعی می‌کردم در همان فیلم‌ها هم یک داستان تعریف کنم که این خصلت همواره با من همراه است. در فیلم «مدار صفر درجه» هم قصه تعریف کردن حرف اول را برایم می‌زد، قصه‌ای که شاید مخاطب را به اشتباه بیاندازد، البته نه مانند فیلم‌های آمریکایی پر از تعلیق باشد. این یک بازیگوشی بود که دوست داشتم در ۱۰ سال گذشته انجام دهم و از همان ابتدا در فیلم‌نامه جایگاه این تعلیق‌ها مشخص و تکلیفم با خودم روشن بود. بحث من چندان به مستند و داستانی مربوط نیست اما می‌خواستم اسنادی از تخریب یک جنگ را در فیلمم به تصویر بکشم. البته شاید در حال حاضر نوع روایتم از یک قصه کمی متفاوت‌تر از قبل باشد.»

نشست نقد ملف گند

همچنین رحمانی در پاسخ به سوال یکی از حاضرین راجع به نپرداختن به جزئیات در فیلم گفت:« در پرداختن به جزئیات پایه و اساسی در فیلم‌نامه تعریف کرده بودم که بیشتر از این امکان‌پذیر نبود و به مخاطب به عنوان یک عنصر پویا که می‌تواند در فیلم دخیل باشد و حیات داشته باشد فکر می‌کردم.  سعی کردم شخصیت اول قصه را تا حدی به یک نخل تشبیه کنم تا پلی بین این دو زده باشم. شاید نخلستان به من کمک کرد که بیشتر به پیرمرد نزدیک شوم. »

در ادامه رحمانی راجع به چرایی تبدیل نکردن این فیلم به یک درام داستانی افزود:« لوکیشنی که برای فیلم انتخاب کردم کاملا مستندگونه است و من می‌خواستم با اسناد، زشت بودن جنگ را نشان دهم. بی‌شک اگر اسم داستانی بودن روی این فیلم می‌آمد برخی فکر می‌کردند از تخیل کارگردان برمی‌آید و من دوست نداشتم چنین اتفاقی برای فیلم بیفتد زیرا برچسب داستانی از تاثیر عمیق آن می‌کاست. از تصاویر کاملا واقعی در فیلم استفاده کردم اما به علت محدودیت‌هایی که در جنوب است نتوانستم کاراکتر اصلی را مقابل دوربین بنشانم. »

در ادامه این نشست نوبت به تحلیل فیلم «مُلف گند» رسید، عصرآزاد ابتدا به فضای کلی فیلم اشاره کرد:« مستند راجع به فردی است که پشت دوربین آقای رحمانی نشسته و قصه در یک اتاق کوچک می‌گذرد که روایت فقط با گفتار همراه است. در فیلم شخصیت قصه وقتی در حال ارائه دادن تصویر گسترده‌ای از جنگ است می‌تواند به نوعی برای همه ما که در جنگ بودیم تصاویری را تداعی کند که به تعداد مخاطبانش می‌تواند رنگ و فضای خاصی داشته باشد. فیلم در ظاهر خیلی سهل و ساده به نظر می‌آید و از همان ابتدا مشخص می‌شود که آقای رحمانی قرار است با دوربینش، بدون کات، روایتی از یک انسان بسیار خاص را ثبت کند و به نظر من در این فیلم همه عناصر دراماتیک به خدمت گرفته شده تا تصویری منحصر به فرد ارائه شود. »

خسرو دهقان،نشست نقد ملف گند

کارگردان ملف گند درباره رویارویی اولیه با شخصیت قصه‌اش عنوان کرد:« از اداره‌ای می‌گذشتم که محمد غدیرزاده را در حال تعریف یک خاطره برای یکی از دوستانش دیدم، خیلی متعجب شدم و در نظر اول فکر کردم در حال دیدن یک تمرین تئاتر هستم. تاثیری که محمد روی من گذاشت آنقدر زیاد بود که با یکی از دوستان تدوینگرم تماس گرفتم و به او گفتم می‌خواهم فیلم بسازم! از ویژگی‌های محمد این بود که قصه را درست مانند یک رمان تعریف می‌کرد و می‌توانست در لحظه در ذهن مخاطب یک تصویر درست بسازد. با او ۶ ماه وقت گذراندیم. ابتدا مشخص می‌کردم محمد چه خاطره‌ای تعریف کند و صدایش را ضبط می‌کردم تا بعدها دوباره با دقت گوش کنم. زمانی که می‌خواستم فیلم را بسازم فکر می‌کردم بیشتر از ۱۵ دقیقه نشود و دوستانم به محض این‌که متوجه می‌شدند داستان قرار است چگونه روایت شود تعجب می‌کردند زیرا نمی‌دانستند شخصیت اول فیلم انسان ویژه‌ای است و شرایط ویژه‌ای هم دارد.»

در بخش دیگری از این نشست،خسرو سینایی کارگردان نام آشنای سینما هم چندکلامی درباره این فیلم ‌ها صحبت کرد:«خوشحالم می‌بینم این فیلم مورد علاقه مخاطب حرفه‌ای سینما است و درگیر مونتاژ و میزانسن نیست. اولین مساله‌ای که می‌خواهم به همه بگویم این است که دست از این حرف‌هایی که آیا فیلم  مستند است؟ آیا داستانی است؟ برداریم. فیلم یا خوب است یا بد است. فیلم‌ساز برای بیان آن‌چه در ذهنش می‌گذرد، هر راهی را می‌تواند انتخاب کند. ما امشب دو فیلم دیدیم که اصل ماجرایش ذهن خلاق است. که البته در این دو فیلم شاهد دو تکنیک کاملا متفاوت بودیم، یکی کاملا مبتنی بر مونتاژ و دیگری کاملا فارغ از آن. فیلم «مُلف گند» برای من بسیار تکان‌دهنده بود. در این ۴۸ سال که کار می‌کنم همیشه به خودم گفته‌ام روزی من کارگردان خوبی هستم که بتوانم یک آدم را جلوی دیوار سفید بنشانم تا مخاطب  یک ساعت بتواند تماشایش کند و در این فیلم به آن رسیدم. به نظر من اولین قدم در یک فیلم انتخاب درست است و آقای رحمانی آدم درستی را انتخاب کرد، زیرا ذهن مستندساز دارد. سینما فرمول ندارد و در ذهن آدم‌هاست و اگر این مساله را مبنا قرار دهیم، برنده هستیم.»

همچنین در انتهای این نشست خسرو دهقان ضمن ارزشمند دانستن فیلم «ملف گند»،رحمانی را مخاطب خود قرار داد و اشاره کرد:« هرچه که بود آقای سینایی گفتند، اما واقعا این فیلم ارزشمند است، «ملف گند» هم مرا به وجد آورد و هم اشک مرا جاری کرد. فقط این را می‌گویم که از این به بعد من هر کجا شما را ببینم به احترام‌تان از جا برمی‌خیزم و تا زمانی که شما نگویید، نمی‌نشینم. »

در آخر این نشست محمود رحمانی فیلمش را به محمد غدیرزاده، بازیگر فیلم «ملف گند» تقدیم کرد.

فیلم‌های «مُولف گند» و «مدار صفر درجه» دو مستند از محمود رحمانی است که از ۲۶ شهریور در  گروه هنر و تجربه اکران شده‌اند و نمایش آن‌ها هم چنان ادامه دارد.

عکس: یاسمن ظهورطلب