هنر و تجربه: نشست نقد و بررسی فیلم سینمایی «تاج محل» به کارگردانی دانش اقباشاوی روز گذشته یکشنبه اول آذر در خانه هنرمندان برگزار شد. در این نشست کارگردان تاج محل به همراه دو بازیگر فیلم علی مردانه و شهلا پرویزمرادی، و شاهین امین به عنوان منتقد حضور داشتند.

شاهین امین در ابتدای نشست اولین ساخته سینمایی اقباشاوی  اثر شریفی است: «تاج محل فیلم شریفی است؛ نه به خاطر دلایل دستمالی شده‌ای که به واسطه آن‌ها فیلمی را شریف ،انسانی یا صفاتی مشابه آن ، می‌خوانند و نه فقط به خاطر فیلم اول بودنش؛ بلکه از آن جهت که فیلم به تعهد و قرار که از ابتدا با مخاطب می‌گذارد پای‌بند می‌ماند ، به روایت و فضایی که از ابتدا انتخاب کرده پای‌بند می‌ماند . از دیگر حسن‌های فیلم این است ،که آبادان امروز  به درستی بدون سیاه نمایی یا بزک جلوی دوربین آورده ، آبادان امروز را بدون ریاکاری به تصویر کشیده است». امین نقد خود به فیلم را این‌گونه شروع کرد: «البته که فیلم اشکالات جدی هم دارد. اول اینکه قصه اصلی آن دیر و حدوداً در دقیقه بیستم شروع می‌شود؛ داستانک‌ها نیز خوب پیوند نخوردند و با هم ترکیب نمی‌شوند. مورد دیگری که حین تماشای فیلم به ذهنم آمد این بود که برخی صحنه‌های فیلم ، نماهای رابط نیاز دارند. لازم است تا صحنه‌ها کمی نرم‌تر به هم وصل شوند و این قدر شاهد پرش سریع برخی صحنه‌‌ها نباشیم. البته در ده دقیقه آخر، که این مشکل رفع می‌شود». منتقد جلسه صحبت‌هایی در مورد شخصیت پردازی کاراکتر اصلی و همچنین اقتباسی بودن یا نبودن فیلم مطرح کرد: « در جایی خوانده بودم که تاج محل، اقتباسی از یک فیلم خارجی است و در تیتراژ هم به برداشت آزاد از کتاب ویکتور هوگو اشاره می‌شود اما این موضوع به نظر من اصلا اهمیتی ندارد چون قصه، قصه‌ای آبادانی و متعلق به همان اقلیم است و زیست همان منطقه را درک کرده است .نکته دیگری هم که مایلم در مورد آن صحبت کنیم این است که ما با کاراکتری (حسین با بازی عبدالجبار اقباشاوی) طرفیم که اصولگراست و بر مبنای اصولش تصمیم می‌گیرد و قضاوتی هم در مورد دزدی انجام می‌دهد و برای مبنای همان اصول است.»

کارگردان تاج محل پس از صحبت‌های ابتدایی منتقد جلسه، توضیحاتش در مورد فیلم را ارائه داد: «دیر شروع شدن فیلم را قبول دارم و این معضلی است که کل سینمای ما به آن دچار است. البته هنگام ساخت به خودمان اعتماد داشتیم و فکر می‌کردیم تماشاگر تا ۲۰ دقیقه اول تحمل می‌کند تا ما ابتدا روابط شخصیت‌های فیلم را توضیح دهیم. از طرفی تصورمان این بود که سکانس اخراج کارگرها و دعوا می‌تواند ما را ۵ الی ۶ دقیقه جلو براند. به همین دلیل سعی کردیم روابط کاراکترها را معرفی کنیم. اما در اولین نمایش خصوصی فیلماز بازخوردها متوجه شدیم که قصه دیر شروع می‌شود. کمبود وقت برای پست پروداکشن و اعتمادی که به خودمان داشتیم شاید دلیل آن باشد. می‌شد سه دقیقه از آن ۲۰ دقیقه ابتدایی فیلم را کم کنیم و نقطه عطف اول را از دقیقه ۱۷ شروع کنیم. در مورد جامپ‌ها اما، می‌خواستیم قصه را روان کنیم.ما حتی نسخه‌ای تدوین کرده داشتیم که ۷۶ دقیقه بود و  سرعت اتفاقات بیش از این بود اما به نظرمان آمد فیلم به  لولاهای برای اتصال صحنه‌ها احتیاج دارد. اما در مورد قضاوت کردن حسین نظر متفاوتی دارم و انتقاد به او را قبول ندارم. او شخصیتی است که تحت فشار فضا و اطرافش مجبور به قضاوت می‌شود. تا آخر هم موافق با شکایت نیست. ما در اصل می‌خواستیم بیشتر به علت‌ها بپردازیم تا معلول‌ها. به دنبال پیدا کردن علت‌ها بودیم. جماعت خانواده حسین واقع‌گرایانه با مسأله برخورد می‌کردند اما واقع‌بین‌ها، مثل فریده یا حسین، که رو به حقیقت و ایدئولوژی دارند آن‌روی دیگر قضیه را هم می‌دیدند و حکم قطعی صادر نمی‌کردند». در ادامه امین، در مورد نحوه تولید تاج محل و تهیه‌کنندگی رضا میرکریمی توضیحاتی داد: «آقای میرکریمی سال ۹۱ دو فیلم ارزان “تاج محل” و “خسته نباشید”  را تولید کردند که داستان هر دو اثر در دو اقلیم متفاوت می گذرد». این منتقد و روزنامه‌نگار هم‌چنین در مورد به تصویر کشیدن فضای آبادان گفت: «در ابتدای فیلم فصل قرص و محکمی در اخراج کارگرها می‌بینیم که فضای خشن و قابل درکی را نشان می‌دهد اما در ادامه فیلم، خیلی در پرداختن وقایع و ماجراها  مهربانانه عمل کرده است».

در ادامه نکته‌ای از سوی یکی از حضار جلسه مطرح شد که باب بحثی را باز کرد. یک مخاطب جوان پس از گرفتن میکروفون، با اشاره به به دوچرخه‌رانی و داشتن تلویزیون قدیمی، در مورد چرایی سنتی بودن شخصیت اصلی فیلم سوال کرد. شاهین امین اینگونه واکنش داد: «چیزی که در فیلم می‌بینیم برگرفته از زیستی است که در بسیاری از شهرهای ایران جریان دارد. متاسفانه این تصویری  که سینما و به خصوص تلویزیون ما با کمک سایر رسانه‌ها ساخته‌اند شامل تمام مناطق ایران یا حتی تهران نمی‌شود. سینمای ما از نیمه‌های دهه ۷۰ به  خلاصه شد در فضای شهری آن هم فقط در تهران، آن هم بالاتر از میدان ولیعصر. شهرستان‌ها و محیط‌های دیگر  کلا فراموش شد .اکنون اغلب صحنه‌ها و سبک‌های زندگی در سینما و تلویزیون ما شبیه به هم شده است .و دردناک این‌که چنین تبلیغات مستقیم و غیر مستقیمی ، باعث شده تا برای مثال اگر خانواده ای تلویزیون ال‌ای‌دی بزرگ در خانه ندارد احساس کمبود و سرشکستگی کند». اقباشاوی هم با توجه به سئوال مطرح شده ارجاعی به سینما در دیگر نقاط جهان کرد: «از سینمای نئورئالیست ایتالیا هم که در مقابل سینمای هالیوود قرار گرفت به این دلیل استقبال شد که طبیعی بود و زندگی عادی مردم را نشان می‌داد. ما این فضا را فراموش کرده‌ایم و همه چیز را مصنوعی نشان می‌دهیم. از فیلم‌هایی همچون “دونده”، “بی‌بی چلچله” و “شیرسنگی” هم به همین دلایل استقبال شد و مردم برای آن صف کشیدند؛ با اینکه در فضایی دور از شهر می‌گذشتند». شهلا پرویزمرادی بازیگر فیلم و خاله دانش اقباشاوی هم در مورد سبک زندگی کاراکتر حسین توضیح داد: «دلیل چیزهایی که روی پرده در مورد او می‌بینیم، ساده‌زیستی شخصیتش است. فرهنگ آبادانی‌ها و زندگی در این شهر است که در فیلم نشان داده می‌شود». منتقد جلسه در بخش دیگری از صحبت‌هایش در واکنش به پرسش یکی از حاضرین در مورد طولانی بودن صحنه‌های غیرمهمی مانند دوچرخه سواری حسین گفت: «اتفاقاً وجود چنین صحنه‌هایی لازم است تا مخاطب بتواند نفس بکشد. برخلاف تصور موجود، اگر فیلم فقط صحنه‌هایی از اتفاقات اصلی داستان را داشته باشد مخاطب را خسته می‌کند و این نقطه تنفس‌ها برای روایت داستان ضروری است». بحث بازیگری و بازی‌هایی که از نظر منتقد فیلم، بدون اغراق و یک دست بودند از دیگر مسائل مطرح شده در جلسه بود. پرویز مرادی در مورد حضور در پروژه خواهرزاده‌اش گفت: «زمان شروع کار دانشجو بودم و برایم سخت بود. کار هم زمان زیادتری طول کشید. دانش اما حس لازم را به من منتقل کرد تا بتوانم طبیعی بازی کنم. یک نکته را هم بگویم که وقتی نابازیگر روی پرده نقش آفرینی می‌کند، مخاطب بیشتر به بازی‌اش دقت می‌کند اما یک ستاره سینما اگر اشتباه کند تماشاگر از آن چشم‌پوشی می‌کند». علی مردانه هم که با تأخیر به جلسه رسیده بود در مورد پیوستنش به تاج محل توضیح داد: «قبل از تاج محل، می‌خواستیم فیلمی با دانش بسازیم به نام “در آبادان برف نمی‌بارد” که نشد. برای آمادگی نقشم در تاج محل، ده روز در پالایشگاهی کار کردم. اگر “در کوچه‌های عشق” آقای سینایی را فاکتور بگیریم، تاج محل اولین فیلم شهری‌ایست که به آبادان می‌پردازد. رفاقت من و دانش از عروس آتش شروع شد که اولین کارم به عنوان بازیگر بود و دانش هم در تیم کارگردانی بود». پس از صحبت‌های او، اقباشاوی ابراز خوشحالی کرد که فیلم او، باب آن را باز کرد تا پروژه‌های دیگری آبادان را به عنوان لوکیشن فیلم خود انتخاب کنند و امین هم در پایان جلسه از کمبود پروژهای سینمایی و تصویری در مورد جنگ‌زده‌ها اظهار تأسف کرد.

«تاج محل» نخستین فیلم سینمایی دانش اقباشاوی، به زندگی یک خانواده آبادانی می‌پردازد که درگیر  سرقت از منزل‌شان می‌شوند. اقباشاوی تاج محل را با حضور اعضای خانواده‌اش و چند بازیگر حرفه‌ای و اهالی سینما از جمله جهانگیر میرشکاری، پریوش نظریه و علی مردانه ساخته است؛ فیلمی که از یازدهم مهرماه در گروه سینمایی هنر و تجربه روی پرده رفته است.

 

نشست نقد تاج محلاقباشاوی، نشست نقد تاج محل

نشست نقد تاج محل

عکس‌: یاسمن ظهور طلب