هنروتجربه- عقیل قیومی: دوشنبه شانزدهمین روز آذر، با این‌که غروب چهارباغ عباسی اصفهانْ به‌تدریج خیس و برفی و سرد و بی‌هیاهو شد و سرشاخه‌های درختانش هم نرم‌نرمک سپید‌پوش شدند، تماشاگران محترم گروه سینمایی هنروتجربه زده بودند به دل شهر تا فرجام «آزادراه» را در سالن سوره‌ی حوزه هنریِ شهر به تماشا بنشینند؛ آزاد‌راهی که قرار است یک‌ساعته شما را از تهران به شمال ایران برساند و کسی چه می‌داند چه بسا اگر زودتر از این‌ها به سرانجام رسیده بود شاید نامزدِ «الی» سریع‌تر سرو‌کله‌اش پیدا می‌شد و چیزهای بیش‌تری هم «درباره‌ی الی» کشف می‌کردیم ولی افسوس که کارگردان مستند «آزادراه»- محسن خان‌جهانی- به گفته‌ی خودش قرار است آزادراهِ ۲ را هم بسازد و هم‌چنان خبری از پایان کار نیست!
این نخستین روز نمایش مستند «آزاد راه» در اصفهان بود که به شکل بی‌سابقه‌‌ای جلسه‌ی نقدوبررسی‌اش با نخستین نمایش‌اش هم‌زمان شده بود و این مسئله باعث شد تا کارگردان فیلم انتقاد صمیمانه‌اش را ابراز کند: « کاش پیش از جلسه‌ی نقد تماشاگران بیش‌تری در اصفهان فیلم را دیده بودند و قبل از این نشست، تبلیغات شفاهی سینمادوستان اصفهانی و اظهارنظر در گروه‌های مجازی شامل این فیلم هم می‌شد.» البته به جز این مورد، شرایط جوی نامساعد باعث شده بود تا احتمالاً خیلی از مخاطبان همیشگیِ گروه هنر و تجربه در اصفهان ترجیح بدهند به جای حضور در این نخستین روز نمایش فیلم، روزهای دیگری را برای تماشای فیلم انتخاب کنند. فیلم خوش‌ریتمی که در مسیر درک طنازی‌های خواسته یا ناخواسته‌اش هم حتماً آهی می‌کشیم از سر افسوس و سری به تأسف تکان می‌دهیم!
آژیر انحطاط اخلاقی
منتقد مدعو- علیرضا بهرامی- با اشاره به مدل‌های توسعه با ذکر مثال‌هایی به نمونه‌هایی از توسعه‌های درست گام‌به‌گام در برخی کشورهای پیشرفته اشاره می‌کند: « متأسفانه در کشور ما در برخی موارد آمارها صحیح نیست و بسیار حرف‌های سطحی بی‌پشتوانه شنیده می‌شود و به اصطلاح فلّه‌ای حرف می‌زنیم؛ موردی که در خلال حرفهای آدم‌های مرتبط با این پروژه‌ی آزاد‌راه زیاد شنیدیم.» کارگردان نیز در ادامه از شیفتگی‌اش نسبت به سوژه‌های جنجالی می‌گوید: « یک‌جورهایی آدم خبرهایی را هم می‌شنود که احساس می‌کند آژیر انحطاط اخلاقی کشیده شده است. دوست دارم فیلمی هم درباره‌ی جامعه‌ی پزشکی بسازم.» کارگردان در ادامه در پاسخ به تماشاگری که از استفاده‌ی زیاد از تصاویر آرشیوی می‌‌پرسد، می‌گوید: « انگیزه‌ی اصلی‌ام برای ساختن این فیلم پیش از همه یک‌جور ترویج عدالت‌خواهی بود. بعدتر آزادراه تهران- شمال تبدیل به دغدغه‌ام شد و همیشه فکر می‌کردم این آزادراه از کجا می‌گذرد تا این‌که متوجه شدم از همان بیخ گوش خودم- میدان نزدیک محل زندگی‌ام در تهران- می‌گذرد و می‌رود بالا. نه وزارت راه هنگام ساخت با من همکاری کرد و نه بنیاد مستضعفان؛ این است که چاره‌ای جز استفاده از تصاویر آرشیوی نداشتم. هیچ‌کس هم تاکنون نتوانسته ایرادی از این فیلم بگیرد. هیچ نشانی غلطی نداده‌ام. این است که خیلی از آدم‌ها به خاطر حفظ موقعیت‌شان حاضر نشدند بیایند جلوی دوربین.»
واقعاً قرار است با چه چیزی مواجه باشیم؟!
کارگردان در پاسخ تماشاگری که دغدغه‌ی محیط زیستی دارد، می‌گوید: « قرار نبوده فیلمی درباره‌ی محیط زیست بسازم. آن‌چه برایم مهم بوده تاریخچه‌ی این آزاد‌راه بوده است.» کارگردان با اشاره به مطلبی که در جایی خوانده معتقد است حتی اگر این آزادراه به پایان هم برسد چیزی می‌شود شبیه به دو قیف بزرگ که آن‌وقت دیگر رفتن به شمال هم غیرممکن می‌شود: « البته اگر اتوبان راه بیفتد خود من یکی از کسانی هستم که خانه‌ای در شمال خواهم گرفت و ترجیح می‌دهم برای کارهایم از شمال به تهران سفر کنم.»
منتقد مدعو معتقد است که فیلم‌های مستند ما ضعف‌های تکنیکال دارند و دقیقاً نمی‌دانیم قرار است با چه چیزی مواجه باشیم: « مستند ما قرار است گزارش تحقیقی باشد؟ گزارش زیست محیطی باشد؟ فیلم‌های مستند ما سردرگُم است. فیلم‌های مستند ما در شرایط درستی هم ساخته نمی‌شوند و مشکلاتی سر راه تولیدشان هست. اصولاً گونه‌ی مستند خود گونه‌ای از رسانه است. مرز بین عالم رسانه و عالم هنر، سینمای مستند است. وجهی که من و شمای مخاطب می‌توانیم در اثر مستند درک کنیم بسیار مهم است. شاید اصلاً آن مستند نخواسته باشد چنین پیامی بدهد ولی ما نتیجه‌ی مد نظر خودمان را از آن می‌گیریم. این است که به جنبه‌های‌ مفسده‌انگیز احتمالی پروژه‌های بزرگی مثل پروژه‌ی مورد اشاره در این مستند هم پی می‌بریم.»

خانجهانی- آزادراه (1)

 عکس : دامون درخشانی

برچسب‌ها: