هنر و تجربه – امیر محقق: امسال تعدادی از مدیران و برنامه‌ریزان جشنواره‌های فیلم مستند  دنیا مهمان نهمین دوره جشنواره سینما حقیقت بودند. کارین برناسکنی، عضو هیات انتخاب فستیوال مستند ویزیون دوریل فرانسه و مدیر بازار این جشنواره هم یکی از این مهمانان خارجی بود. در حاشیه برگزاری نشست مدیران جشنواره‌های بین‌المللی فیلم مستند، با برناسکنی به صحبت نشستیم و در مورد ساز و کار جشنواره ویزیون دوریل به عنوان یکی از مطرح‌ترین جشنواره‌های مستند در دنیا و ارزیابی‌اش از سینمای مستند ایران پرسیدیم.

مستندهای ایرانی را چطور ارزیابی می کنید؟ آیا در جشنواره سینما حقیقت موفق به دیدن فیلمی شدید؟

بله قطعاً. مستندهای ایرانی را از گذشته می‌شناسم. حتی از دهه ۷۰ میلادی. آثار کامران شیردل را دیده‌ام و به نظرم عالی هستند. مثلاً «اون شب که بارون اومد». مستند «پ مثل پلیکان» را هم خوب به یاد می‌آورم. همیشه به سینمای مستند ایران علاقه داشتم. البته که فضای آن‌ها به مرور زمان عوض شده است. ارزیابی من از مستندهای ایرانی این است که بعضی‌هایشان واقعاً خوب‌اند و از دیدگاه‌های هنری و فنی کیفیت خوبی دارند و به اصلاح درخور مدیوم سینما هستند. اما برخی دیگر تلویزیونی‌اند و به درد آن مدیوم می‌خورند. مستندهایی هم هستند که موضوع بکری دارند اما فرم مناسبی ندارند. البته به نظرم الان در همه کشورها این‌گونه است.

پس قبل از ورود به ایران از سینمای مستند کشور ما پس‌زمینه ذهنی داشته‌اید؟

بله. الان سال‌هاست که در زمینه مستند کار می‌کنم و سینمای مستند ایران را هم به خوبی زیر نظر دارم.

در فرانسه، چه نوع مستندهایی فرصت اکران در سالن‌های سینما را پیدا می‌کنند؟ زیربنای انتخاب مستند برای اکران عمومی چیست؟

برای داشتن یک اکران گسترده، باید مستندی تأثیرگذار، سیاسی یا … داشته باشید که روی پای خودش بایستد و حرفی محکم داشته باشد. به نظرم پخش‌کننده‌ها به دنبال مستندهای این‌گونه هستند، و به فرم مستند کاری ندارند؛ آن‌ها محتوا بیشتر برایشان اهمیت دارد. هر چند که این موضوع ناراحت‌کننده است. مستندهای بسیاری در مورد موسیقی، محیط زیست و مسائل اجتماعی به سینماها راه پیدا می‌کنند. یک روش جایگزین دیگر هم برای اکران مستندها وجود دارد که نمایش در سالن‌های کوچک سینما، انجمن‌ها است که به نظرم مستندهای بهتری ارائه مکی‌کنند. فستیوال‌ها هم نقطه بسیار خوبی برای دیده‌شدن مستندها هستند.

از نظر شما نکته برجسته مستندهای ایرانی در مقایسه با دیگر کشورها در چیست؟

زبان مستند در همه جای دنیا یکسان است و چون مستندسازی ارتباط مستقیم با مردم دارد، این فرهنگ کشور شماست که باعث تمایز مستندهایش با مستندهای دیگر کشورها می‌شود.

چه سازمان‌هایی در فرانسه از ساخت مستند حمایت می‌کنند؟

اگر می‌خواهید مستند بسازید باید طرح و نوشته آن را به مرکز ملی سینما در فرانسه که وابسته به دولت است بفرستید. موسسه‌ای به نام سی‌ان‌سی(CNC) وجود دارد که از مستندها حمایت مالی می‌کند و خانه سینمای فرانسه محسوب می‌شود. اگر طرحتان قبول شود در بخش‌های مختلف ساخت، از مرحله نگارش سناریو تا پس از تولید حمایت‌تان می‌کنند. سپس باید سراغ شبکه‌های تلویزیونی بروید، البته اگر تهیه‌کننده داشته باشید. شبکه‌های تلویزیونی و موسسه دولتی‌ای که نام بردم از منابع اصلی حمایت از مستند در فرانسه هستند.

آیا موضوعات خاصی هستند که جشنواره ویزیون دوریل برای انتخاب مستندهایش به آن ها اولویت بدهد؟

ما با موضوعات کاری نداریم. ما سه بخش مسابقه داریم: بخش مستندهای بین‌الملل. بخش مستندهای کوتاه و مستندهای اول. و واقعاً به محتوا اولویت نمی‌دهیم. فرم مستند بیشتر برای ما اهمیت دارد. پس هر موضوع یا مسأله‌ای را می‌توان در جشنواره ویزیون دوریل پیدا کرد.

بخش‌های جنبی چطور؟ آیا آن‌ها چارچوب خاصی دارند و موضوعات خاصی را دنبال می‌کنند؟

بخش‌های جنبی داستان دیگری دارند و دست‌مان در آن‌ها بازتر است. برای مثال سال قبل آرشیو فیلم سینمای مستند یونان را در یک بخش اختصاصی جنبی مورد بررسی قرار دادیم. امسال هم قرار است برای کشور آلبانی این کار را انجام دهیم. بعضی مواقع تمرکزمان را به سمت خاصی معطوف می‌کنیم اما نه به یک کشور یا یک موضوع. به عنوان مثال یادم می‌آید وقتی کارم را در ویزیون دوریل شروع کردم برنامه‌ ویژه‌ای داشتیم در این مورد که چطور می‌توان در مورد موضوع موسیقی، مستند ساخت. امسال در سینما حقیقت هم فیلمی از پنه بیکر با نام «به عقب نگاه نکن» را در مورد باب دیلان وجود داشت. ما هم سعی کردیم آن زمان به دنبال مستندسازانی بگردیم که مستندهای خوبی با تم موسیقی ساخته باشند. اما باز هم تأکید می‌کنم که جشنواره ما موضوع خاصی را زیر ذره‌بین نمی‌گذارد.