هنر و تجربه – سوگند نیازمند: نشست نقد و بررسی مستند «من ناصر حجازی هستم…» عصر دیروز ( ۱۳ دی ۱۳۹۴) با حضور نیما طباطبایی (کارگردان)، امیر رفیعی (تهیه‌کننده)، واعظ آشتیانی (مدیر عامل اسبق تیم استقلال) و شاهین امین (منتقد) در خانه هنرمندان ایران برگزار شد.

در ابتدای این نشست که استقبال خوبی هم از آن شد، امین با اشاره به تیتر درخشان «عقاب از شهر کلاغ‌ها پر کشید» که سال ۱۳۹۰ روزنامه «گل » برای مرگ ناصر حجازی با یک عکس فوق‌العاده در صفحه یک چاپ کرده بود عنوان داشت با توجه به فضای نشست و ابراز احساسات برخی از تماشاگران هنگام پخش فیلم شاید بیشتر مباحث فوتبالی باشد تا سینمایی :« ناصر حجازی برای کسانی که پیگیر فوتبال هستند و آن را به صورت جدی دنبال می‌کنند و یا حتی کسانی که اهل فوتبال نیستند جز معدود شخصیت‌های با کاراکتر ویژه فوتبال ماست. حجازی کاراکتر و تشخص ذاتی داشت. اما با توجه به این‌که سهراب‌کشی در مملکت ما رسم مداومی بوده بسیاری از کسانی که دارای یک کاراکتر ویژه  و قائم به ذات هستند دچار مشکل می‌شوند.در فیلم ما با تصاویری دیده نشده یا کمتر دیده شده مواجه می‌شویم که بسیار جذاب هستند ، تصاویری از مسابقات بانکوک و حضور حجازی در بنگلادش و موارد دیگر.کسانی که کار تحقیقی کرده باشند خوب می‌دانند که متاسفانه آرشیو منسجم و قابل دسترس برای منابع نوشتاری و تصویری یا وجود ندارد که بتوان این تصاویر را به راحتی از آن‌ استخراج کرد یا اگر هم باشد به راحتی در اختیار قرار نمی‌گیرد.بنابراین ساخت مستند‌ پرتره‌ای این‌چنین بسیار دشوار می‌شود. »

طباطبایی هم راجع به مراحل تولید این مستند و دسترسی به آرشیو‌ها توضیح داد:« ساخت مستند ناصر حجازی از طریق جواد یحیوی به من پیشنهاد شد و اصولا وقتی چنین پیشنهادی به یک فیلم‌ساز می‌شود باید خیلی بدسلیقه باشد که آن را رد کند. به طورکلی من خودم عاشق فوتبال هستم و شخصیت‌هایی مثل ناصر حجازی که پتانسیل اسطوره شدن دارد، در هر کشوری قطعا کمیاب است که این امتیازی بود که در وجود او بود. بعد از این پیشنهاد حدود یک ماهی با آقای رفیعی مشغول گپ و گفت شدیم و کار را شروع کردیم. اما راجع به تصاویر آرشیوی باید بگویم بخشی از آن‌ها را خود آقای رفیعی جمع‌آوری کرده بود و حجم زیادی روزنامه و مجله بود که باز هم تامین برخی از آن‌ها به عهده آقای رفیعی بود و برخی دیگر در انباری منزل خانواده آقای حجازی وجود داشت. البته آرشیو روزنامه کیهان ورزشی هم با ما همکاری ویژه‌ای داشت و مدیران سازمان صدا و سیما که با رایزنی فراوان آقای رفیعی این اجازه را به ما دادند تا حدود یک ماه در آرشیو آن سازمان به دنبال تصاویر مورد نیاز باشیم .» طباطبایی هم‌چنین درباره ایده فصل بندی فیلم و فرم روایتی آن ادامه داد :« ما ایده‌ها را برای نگارش فیلم‌نامه با خسرو نقیبی هماهنگ می‌کردیم و بعد به مشورت با امیر رفیعی می‌پرداختیم. در اصل حجم زیادی از کار این‌گونه پیش رفت. »

رفیعی نیز در مقام تهیه‌کننده نیز در تکمیل صحبت‌های طباطبایی راجع به مراحل تولید این مستند افزود:« در زمان حیات آقای حجازی با ایشان و خانواده‌شان درباره ساخت مستندی از ایشان صحبت‌هایی شده بود و آقای حجازی این کار را به من سپردند که در آن زمان متاسفانه امکان‌پذیر نشد. بعد از درگذشت آقای حجازی بحث همکاری با آقای کیومرث پوراحمد، حسن فتحی و مازیار میری و… طرح شد که بالاخره خانواده آقای حجازی با مرتضی رزاق‌کریمی قراردادی منعقد کردند اما بنا به دلایلی این قرارداد هم  لغو شد .بالاخره بعد از راه طولانی تولید این مستند با یک تیم تولید به توافق رسیدیم که به علت ناکارآمدی گروه مجبور شدیم با آن‌ها هم خداحافظی کنیم .چند گزینه مد نظر بودند تا  از طریق جواد یحیوی با نیما آشنا شدیم  و بعد از توافق کار شکل گرفت. »

نشست نقد من ناصرحجازی

امیررضا واعظ آشتیانی  مدیرعامل اسبق تیم استقلال که در این نشست به دعوت امیر رفیعی حضور داشت ضمن تشکر از عوامل تولید این مستند، در ادامه جلسه به بحث پیرامون زندگی ناصر حجازی و خاطراتش پرداخت:« روزی که با آقای حجازی صحبت می‌کردیم به ایشان گفتم من در دوران نوجوانی به عشق و علاقه شما استقلالی شدم. او خندید و گفت مرا پیر کردی، من که سنی ندارم! من و ایشان فقط ده سال اختلاف سنی داشتیم. من اولین بار آقای حجازی را در کمپ تیم ملی فوتبال دیدم و با ایشان آشنا شدم. در این فیلم نکاتی وجود داشت که می‌توان آن را نقطه قوت فیلم دانست، در ابتدای امر فیلم از ادبیات سرشاری برخوردار بود و مستند جذابی  بود. در بخشی از فیلم آقای کلانی می‌گوید حجازی دق کرد. حق با ایشان است. به واقع آدم‌هایی که صادق هستند و سلامت نفس دارند وقتی در میان کلاغ‌ها وارد می‌شوند و می‌بینند که این صداقت و صمیمیت جایگاهی ندارد دچار درگیری با خود می‌شوند و احتمالا دق می‌کنند. اما مهم مردم هستند که کسانی که با صداقت حرف می‌زنند را دوست دارند. »

رفیعی در پاسخ به این بحث که در بازسازی صحنه‌های کودکی ناصر حجازی ضعیف عمل کرده‌اند پاسخ داد:« ما زمان کوتاهی داشتیم و مایل بودیم کار را سریع‌تر تمام کنیم. کمی شرایط و امکانات محدودی داشتیم، بالاخره این فیلم بدون کوچک‌ترین حمایت دولتی ساخته شده و به همین دلیل برخی کاستی‌ها را کتمان نمی‌کنیم. »

در ادامه نشست امین با اشاره بر تمرکز فیلم تنها بر بخش ورزشی زندگی ناصر حجازی گفت :«فیلم تنها بر تصاویر ورزشی و اسطوره ورزشی ناصر حجازی تاکید دارد.حال اگر کسی هیچ اطلاعات و علاقه ورزشی نداشته باشد چه دریافتی می‌تواند از فیلم داشته باشد؟ قطعا حجازی هم مثل انسان‌های دیگر وجوه مختلف شخصیتی دارد اما در فیلم اثری از آنها نیست که اگر بود قطعا در نزدیکی مخاطب به فیلم هم کمک می‌کرد.» کارگردان «من ناصر حجازی هستم» در پاسخ به این نقد عنوان داشت :«با توجه به اظهارات اغلب نزدیکان ناصر حجازی فوتبال بخش عمده زندگی ایشان را تشکیل می‌داد.حتی به گفته آقای رفیعی حجازی در ایام بیماری هم مدام فوتبال‌ها رده‌های مختلف را تماشا و اسامی بازیکنان مستعد را یادداشت می‌کرد که اگر تیم گرفت از آن‌ها استفاده کند.البته راجع به پرداختن به وجوه دیگری از شخصیت ناصر حجازی باید بگویم نسخه اصلی این فیلم ۱۶۰ دقیقه است و ما آن را برای رساندن به استاندارد اکران ۱۰۷ دقیقه کوتاه کردیم . در نسخه بلند این مستند که در شبکه نمایش خانگی پخش خواهد شد گپ و گفت‌هایی که با دوستان دوران کودکی‌ ناصر حجازی داریم به جزئیاتی از زندگی او پرداخته شده است .»

طباطبایی درباره این که برخی فیلم تنها یک اثر  عامه‌پسند دانسته‌اند عنوان داشت:« سوال من این است که آیا در سینما نباید فیلم عامه‌پسند داشته باشیم؟! اگر من دوربینم را در استادیوم خالی آزادی می‌کاشتم و فقط صدای باد را داشتیم و ادای روشنفکری درمی‌آوردم جایزه جشنواره سینما حقیقت را می‌گرفتم؟! متاسفانه بزرگ‌ترین مشکل سینما همین است که فیلمی را فوق‌العاده می‌خوانند که انتهایش وقتی مخاطب از سالن بیرون آمد متوجه نشود قصه چه بود.عده‌ای به نظرشان هرچه سالن خالی‌تر باشد ،فیلم برای مخاطب خاص است! یکی از علت‌هایی که من از بازیگران شناخته شده به عنوان راوی استفاده کردم این بود که همه این اپیزود‌ها به نوعی بازی شود. سینما صنعت و هنری است که مخاطب باید با آن ارتباط برقرار کند و یکی از علت‌هایی که سالن‌های سینما ما مانند دهه ۶۰ یا ۷۰ پر نیست همین مسئله است بنابراین اگر با این متر و معیار سینمای من عامه‌پسند است، اشکالی ندارد.  »

مستند «من ناصر حجازی هستم…» از ۲۲ آذر در سینماهای گروه هنر و تجربه اکران شد اما درست یک روز بعد از اکران با شکایت وکیل امیر قلعه‌نویی نمایش آن متوقف شد. بعد از پیگیری‌های تهیه‌کننده و کارگردان این مستند حکم عدم توقیف آن توسط بازپرس صادر و اکران آن از ۱۲ دی ماه به طور مجدد از سر گرفته شد.

نشست نقد من ناصرحجازی

عکس: یاسمن ظهورطلب