هنر و تجربه: گفت‌وگوی بلند یک فیلم‌ساز با یک فیلم‌ساز دیگر بیش از هرچیز در ذهن ما گفت‌وگوی بلند فرانسوا تروفو با هیچکاک را زنده می‌کند. همین سال گذشته با الهام از این گفت‌وگو کنت جونز منتقد برجسته فیلم مستندی با نام «هیچکاک-تروفو» ساخت. در سینمای جهان البته نمونه‌های دیگری از گفت‌وگوی بلند دو فیلم‌ساز، اکثرا یک فیلم‌ساز جوان با فیلم‌ساز مورد علاقه‌اش از نسل پیشین، به یاد داریم. گفت‌وگوی کامرون کروو با بیلی وایلدر یا مصاحبه مفصل پیتر باگدانوویچ با جان فورد از این جمله هستند. حالا فیلم مستند و البته کتابی داریم از گفت‌وگوی مانی حقیقی فیلم‌سازی جوان با داریوش مهرجویی از فیلم‌سازان نسل قبل و از پایه‌گذاران موج نوی سینمای ایران.

نقطه شروع مستند « کارنامه چهل ساله مهرجویی» از پیشنهادی است که از سوی رضا میرکریمی عنوان شده است. خود مهرجویی برای انجام این کار مانی حقیقی را به میرکریمی پیشنهاد می‌کند. مهرجویی در این باره توضیح می‏‌دهد: «زمانی که پیشنهاد شد فیلمی مستند درباره‌ام بسازند از من خواستند که خودم کارگردانی را معرفی کنم، من هم مانی حقیقی را معرفی کردم؛ چرا که فکر می‌کردم می‌توانیم با همدیگر رابطه حسی قشنگی داشته باشیم.» مصاحبه‌ها از تابستان ۸۵ و پیش از ساخت فیلم «سنتوری» آغاز شده اما کامل کردن فیلم تا سال ۹۰ به طول انجامیده است. طول زمانی مصاحبه‌ با شخص مهرجویی به ۱۵ ساعت می‌رسد و علاوه بر آن با بسیاری دیگر از منتقدان و فیلم‌سازان و یا بازیگران فیلم‌های او مصاحبه شده است. مجموع این مصاحبه‌ها بالغ بر ۷۰ ساعت شده‌اند و مسلم است که این همه صحبت در دو ساعت فیلم مستند نمی‌گنجند، به خصوص که از تکه‌هایی از فیلم‌های مهرجویی هم در این فیلم استفاده شده‌است. به همین دلیل از باقیمانده راش‌های استفاده شده کتابی هم تدوین شد که در سال ۹۲ از سوی نشر مرکز وارد بازار شد. در این کتاب مانی حقیقی و مهرجویی کارنامه او را فیلم به فیلم از «الماس ۳۳» اولین فیلم او تا «سنتوری» آخرین فیلمش تا آن زمان بررسی می‌کنند.

خود مانی حقیقی، فیلمش را یک نقد تصویری بر آثار مهرجویی توصیف می‌کند:«من در این مستند، به دنبال ساخت یک فیلم سینمایی پرتره نبودم و معتقدم این فیلم یک پرتره سینمایی نیست بلکه اثری درباره کارنامه سینمایی داریوش مهرجویی است. کارنامه؛  چهل ساله مهرجویی ، نقدی تصویری بر فیلم‌های مهرجویی است و در این اثر به دنبال واشکافی حقایقی درباره کارنامه ۴۰ ساله مهرجویی بودیم.» به همین دلیل منتقدان بسیاری در این فیلم حضور می‌یابند. در کتاب تمامی فیلم‌هایی که مهرجویی ساخته یکی یکی مورد تحلیل قرار می‌گیرند اما در فیلم تنها به آثار بعد از انقلاب او پرداخته شده‌است. مانی حقیقی خود اولین قاعده‌اش در این مستند را نزدیک شدن هرچه بیشتر به شخصیت مهرجویی توصیف می‌کند. این نزدیکی اتفاق هم افتاده و صحبت‌هایی که بین آن‌ها ردوبدل می‌شود نشان دهنده اعتمادی است که در فضای مصاحبه به وجود آمده است.

طنز یکی دیگر از ویژگی‌های این مستند پرتره/تحلیلی است. در فیلم بسیاری از اظهارنظرهای متضاد طوری پشت سر هم قرار گرفته‌اند که منجر به خنده گرفتن از مخاطب می‌شود. این مساله به خصوص در تک‌جمله‌هایی گنجانده شده که مسعود فراستی می‌گوید و در تضاد با صحبت‌های پیش و پس از او قرار می‌گیرند. به شکلی که تصور ایجاد یک دیالوگ بین مهرجویی و منتقدین یا بین فراستی و سایر منتقدان ایجاد می‌شود. مانی حقیقی در این باره می‌گوید: «در این فیلم به دنبال خلق حس گفت‌وگو میان افراد بودم از این رو افرادی که در این فیلم به نوعی درباره مهرجویی و کارنامه سینمایی او صحبت می‌کردند، کارگردانی شدند و گفت‌وگویی حقیقی در فضای مجازی شکل گرفت. به عنوان نمونه معتقدم گفت‌وگوی فراستی و مهرجویی که در این فیلم در کنار یکدیگر قرار گرفته، حس گفت وگو را ایجاد می‌کند.»

همان‌طور که اشاره شد در این مستند افراد بسیاری درباره مهرجویی و آثارش صحبت می‌کنند، منتقدان و هنرمندانی چون  مجید اسلامی، عزت‌الله انتظامی، فخرالدین انوار، گلی ترقی، فریار جواهریان، لیلا حاتمی، خسرو دهقان، بهرام رادان، امید روحانی، امیر سیدی، داریوش شایگان، محمدرضا شریفی‌نیا، خسرو شکیبایی، حمیدرضا صدر، احمد طالبی‌نژاد، رضا علوی، فرامرز فرازمند، مسعود فراستی، بیتا فرهی، نیکی کریمی، محمود کلاری، محمدعلی نقی کنی، هوشنگ گلمکانی، وحیده محمدی‌فر، اکبر مشکاتی، علی مصفا، تورج منصوری و البته داریوش مهرجویی.

«کارنامه چهل ساله مهرجویی» از  ۱۴ دی بر پرده سینماهای گروه هنروتجربه نشسته‌است.