هنروتجربه-مریم محمدی : شب ۱۴ دی ماه ۹۴ جلسه ی نقد و بررسی فیلم «خواب تلخ» به کارگردانی محسن امیریوسفی در سالن سوره‌ی اصفهان برگزار شد .
با اینکه هوای بیرون از سالن بسیار سرد بود اما گرمای حضور تعداد زیاد تماشاگران فیلم ، حضاری که در جلسه‌ی نقدو‌بررسی شرکت کرده بودند فضایی گرم و دلپذیری  به وجود آورده بود .
بعد از نمایش فیلم و پس از صرف نوشیدنی گرم جلسه در ساعت ۱۹:۱۰ دقیقه با پخش آنونس تبلیغاتی فیلم که به تازگی ساخته شده بود آغاز شد .
آنونس تبلیغاتی فیلم در عین کوتاهی توانسته بود به خوبی تأخیر دوازده ساله در اکران آن را بیان کند و همچنین نشانگر بخشی از جوایز بین الملی کسب شده‌ی این فیلم بود .
بعد از پخش آنونس مجری جلسه از آقای محمدسعید محصصی به عنوان (منتقد ) و محسن امیریوسفی (کارگردان فیلم ) دعوت کرد تا برای نقد فیلم به روی سن بروند .
جلسه با صحبت محصصی و با یادی از مرحوم زاون قوکاسیان منتقد و مدرس برجسته آغاز شد . مهمانان یادآورشدند اولین بار فیلم را در حضور او به نقد گذاشته بودند ، در ادامه کارگردان از حضار درخواست کرد با اشاره به شخصیت شاد و مثبت زاون قوکاسیان برای اینکه جلسه را شاد آغاز کنیم خودتان را تشویق را کنید .
محصصی گفت : « نکته‌ی برجسته‌ی فیلم بازیگوشی در کل آن است .» او معتقد بود فیلم با داستان پردازی و حتی سینما هم شوخی می‌کند و بزرگترین شوخی فیلم شوخی با مقوله‌ی مرگ است . وی افزود : «فیلم مانند اثری مستند بازسازی شده است و همین طور روایتی ضد داستان دارد . »
کارگردان خواب تلخ  هزینه‌ی این بازیگوشی دوازده سال صبر دانست : «الان فقط باید به نیمه‌ی پر لیوان نگاه کرد ، استقبال مردم از این فیلم در حال حاضر برایم مهم‌ترین نکته است.»
امیریوسفی در ادامه از سختی‌های کار با نابازیگران صحبت کرد و با اشاره به این‌که فیلم‌نامه‌ای کاملا مشخص با دیالوگ‌های از پیش تعیین شده داشته و نابازیگرانش مجبور بوده‌اند هر شب با خانواده‌شان دیالوگ‌ها را کار کنند تا برای بازی جلوی دوربین آماده باشند گفت: « بیشترین تلاش نابازیگر اصلی فیلم اسفندیار در لحظه‌ی ترس و درگیری با عمو عزرائیل رقم خورده و این نوع بازی برای تماشاگران فیلم کاملاً قابل قبول و باورپذیر است .»
کارگردان فیلم نقطه‌ی قوت خواب تلخ را حضور قدرتمند اسفندیار دانست و در ادامه از وجود میان نویس‌های فیلم که به دلیل علاقه‌اش به فاصله گذاری در کارهای برشت و همین طور در تعزیه شکل گرفته است صحبت کرد .
امیریوسفی درباره‌ی اکران نشدن دوازده ساله‌ی خواب تلخ توضیح داد که به نظرش اگر فیلم کوچکترین مشکلی داشت باید لااقل یک سکانس از آن حذف می‌شد اما این‌که بعد از دوازده سال حتی یک فریم از فیلم حذف نشده نشان می‌دهد فیلمش کاملا قانونی و بدون مشکل بوده است .
او در مورد جرقه‌ی اصلی و ایده‌ی اولیه‌ی فیلم ( خواب تلخ )محسن امیریوسفی توضیح داد :«در سال ۷۸-۷۷ فیلم کوتاهی با نام (دست‌های سنگی) با فضای مستندگونه با شرکت همین شخصیت ( اسفندیار) ساختم که بسیار مورد توجه قرار گرفت. دوستانم برای ساخت فیلم بلندی با همین مضمون همکاری کردند و خواب تلخ به کمک عوامل بومی و حرفه‌ای به عنوان اولین فیلم بلندم  ساخته شد.»
امیریوسفی در ادامه خاطره ای از مرگ پدر دوستش تعریف کرد و آنرا جرقه ی اصلی فیلم کوتاه ( دست های سنگی) دانست .
محصصی با توضیح این‌که استفاده از تلویزیون در فیلم ابتدا به صورت واقعی است و سپس به صورت سورئال ادامه می‌یابد .این کارکرد را ناب و نو خواند .
امیریوسفی در این‌باره عنوان داشت :«هدف، شوخی با تلویزیون و خواب‌آور بودن آن نبوده است بلکه قصدش نشان دادن تحکم اسفندیار حتی بر تلویزیون است که نمی‌گذارد مستندی که از تلویزیون پخش می‌شود نریشن داشته باشد و خودش شروع به حرف زدن می‌کند.»
محصصی ازغافلگیری‌های پشت سرهم فیلم به عنوان نقطه‌ی قوت فیلم یاد کرد و آنرا با فیلم‌های سورئال بونوئل مقایسه کرد.
امیریوسفی با توضیح علاقه‌مندی‌اش به فضای سورئال، به طنزی که در مقوله ی مرگ وجود دارد اشاره کرد سپس او دراین باره گفت :«همه‌ی فیلم در واقع یک شوخ طبعی است و موضوع اصلی فیلم مرگ است و آیا مقوله‌ای جهان شمول تر از مرگ در دنیا وجود دارد؟»
در ادامه امیر یوسفی توضیح داد:«به امضای شخصی در کارهایم اهمیت می‌دهم و اعتقاد دارم که بعد از دیدن کارهای همه‌ی بزرگان باید آن‌ها را کنار گذاشت و فیلم خودتان را بسازید.» او توصیه کرد به خودتان اعتقاد داشته باشید .
امیر یوسفی با عذرخواهی از اینکه توضیحاتش طولانی است و سعی می‌کند کمتر توضیح دهد در مورد جشنواره‌ای بودن خواب تلخ به این نکته اشاره کرد که :«اتفاقا این فیلم در هنگام ساخت جشنواره‌ای نبود چرا که توقع جشنواره‌ها از فیلم‌های ایرانی آن سال‌ها نگاهی شاعرانه بود و این فیلم نگاهی طنازانه و تلخ داشت.» او با اذعان به این‌که می‌دانست فیلم در ایران محکوم به شکست در سینمای تجاری است و بعد از پذیرفته نشدن در جشنواره ی فجر ۸۲ ، تصمیم گرفت فیلم را به فستیوال کن بفرستد و بدین ترتیب موفقیت‌های فیلم در جشنواره های خارجی  آغاز شد .
امیریوسفی هم‌چنین پایان فیلمش را باز ندانست و گفت:«به نظرم پایان باز از تنبلی می‌آید . پایان فیلم خواب تلخ در واقع جایی است که اسفندیار لباس‌هایش را سوزانده و در شب آخر خودش را می‌شوید و غسل میت می‌کند و آخرین پک‌هایش را به سیگار زندگی اش می‌زند.» از نظر او پذیرش مرگ توسط اسفندیار با اقتدار به شیوه‌ی خودش پایان فیلم را رقم می‌زند.
در پایان منتقد برنامه به تیتراژ فیلم و استفاده از عنوان شادروان برای کارگردان و عوامل اشاره کرد و یادآور شد:«این کار جدیدی نیست و مرحوم گل آقا در نوشته‌هایش و همین طور بهمن فرمان‌آرا در پوستر فیلم (بوی کافور ، عطریاس ) از این عناوین به عنوان نویسنده و کارگردان یاد کرده اند.»
در لحظات آخر این جلسه که در بین ابراز احساسات  همشهری‌های امیریوسفی برگزار شد او با ابراز خوشحالی از اینکه فضای دوازده سال پیش منطقه را به تصویر کشیده و نوشتن این فیلمنامه و ساخت آن جز با شناخت بومی منطقه به دست نمی آمد از همکارانی که آنها را در بین حضار می دید تشکر کرد و از اینکه شب فوق‌العاده‌ای را برایش رقم زدند اظهار شادی نمود .
سرانجام امیریوسفی جلسه را با کلام اسفندیار که می گوید : «خدا همه‌ی ما را رحمت کند»  در بین شادی و خنده‌ی حضار به پایان رساند .

امیریوسفی-اصفهان-محصصی (5)امیریوسفی-اصفهان-محصصی (3)

عکس:دامون درخشانی