هنر و تجربه: مقامات شهری حلبچه در گورستان این شهر با رنگ سبز روی یکی از نام‌ها را رنگ می‌کنند. جایی که نوشته شده: «زمناکو محمد احمد». این‌جا گورستان شهدای حلبچه است. ۵۰۰۰ نفری که در بمباران شیمیایی اسفند سال ۶۶ در این شهر کشته شدند در این گورستان به خاک سپرده شده‌اند. اما حالا مشخص شده زمناکو محمد احمد کیلومترها دورتر از حلبچه، در شرق ایران و در شهر مشهد همراه یک خانواده جنگ‌زده خوزستانی بزرگ شده و حالا جوانی رعنا است.

روایت داستانی این مستند از مشهد شروع می‌شود. علی از گذشته خود می‌گوید و از زنی که او را بزرگ کرده و علی او را همچنان مادر خود می‌داند. فیلم از میان مصاحبه‌ با علی و اعضای نزدیک خانواده و نمایش عکس‌های قدیمی گذشته او را روایت می‌کند. خانواده ایرانی سعی می‌کند به هرشکلی شده برای علی شناسنامه ایرانی بگیرد اما موفق نمی‌شود و علی سال‌ها بدون هویت زندگی می‌کند. روایت به شکل خطی پیش می‌رود و با تنها شدن علی و سفرش به تهران برای سردرآوردن از گذشته نامشخص خودش ادامه می‌یابد و به کردستان عراق ختم می‌شود.

مهدی قربان‌پور کارگردان مستند «زمناکو»  درباره آشنایی خود با زمناکو/علی و انگیزه‌اش برای ساخت مستندی در این‌باره گفته است: « اولین بار در موزه صلح ایران با یکی از قربانیان شیمیایی جنگ آشنا شدم. این فرد از شخصیتی به نام زمناکو برای من گفت. بسیار کنجکاو شدم تا با این شخصیت آشنا شوم.» قربان‌پور اضافه می‌کند: «زمانی که برای اولین بار به حلبچه رفتیم، همزمان با روز برگزاری یادمان قربانیان حلبچه بود. باور نمی‌کردم، پنج هزار نفر در یک روز از بین رفته باشند. هیچ‌وقت فکر نمی‌کردم دولتی بتواند ملت خودش را این‌گونه قربانی کند. روبرو شدن با این واقعیت حتی پس از ۳۰ سال مرا بسیار تحت تاثیر قرار داد. از طرفی حضور ۱۰ هزار نفر در یک همایش آنقدر عجیب بود که تصمیم به ساخت این مستند گرفتم.»
گروه سازنده زمانی با کاراکتر آشنا می‌شوند که او به کردستان برگشته است اما تصمیم می‌گیرند قسمتی از داستان را پررنگ کنند که بین تلویزیون‌ها از آن غفلت شده است. قربان‌پور گفته است: «زمناکو وقتی به کردستان رفت به یک پدیده خبری تبدیل شد اما قبل از آن در ایران زندگی‌ای داشت که دنبال کردن و کندوکاو آن برای ما جذاب بود. این بخش از گذشته او مغفول مانده بود.»

رامتین شهبازی منتقد سینما درباره این فیلم می‌نویسد: «زمناکو یکی از هزاران قربانی جنگ است که ما نیز در جایگاه مخاطب «درد» او را حس کردیم. پس بدون بیان مستقیم، این پیام و تنها از طریق نزدیک شدن به وجه «محاکاتی» موضوع کارگردان می تواند اثری تاثیرگذار خلق کند.» این مستند در مدت زمان ۷۰ دقیقه و در ۳۰ جلسه فیلم‌برداری در شهرهای مشهد و تهران در ایران و حلبچه و سلیمانیه در اقلیم کردستان عراق ساخته شده است. نخستین نمایش فیلم امسال در جشنواره فیلم‌های مستند سینماحقیقت بود و پس از آن «زمناکو» در جشنواره فیلم فجر هم به عنوان یکی از یازده فیلم منتخب پذیرفته شد و کاندیدای دریافت سیمرغ هم بود. «زمناکو» در هفدهمین جشن خانه سینما تندیس بهترین مستند بلند و نیز بهترین پژوهش را دریافت کرد. در جشنواره سینماحقیقت جایزه شهید آوینی را دریافت کرد و نامزد تندیس هنر و تجربه هم بود. «زمناکو» از ۲۵ بهمن در سینماهای گروه هنر و تجربه روی پرده می‌رود و قرار است نمایش‌های ویژه‌ای نیز در شهرهای کردنشین کشور داشته باشد.

برچسب‌ها: