هنروتجربه – سوگند نیازمند: جلسات نقد و بررسی فیلم‌های هنروتجربه پس از یک وقفه موقت به دلیل برگزاری جشنواره سی‌وچهارم فیلم فجر؛ با نشست نقدوبررسی فیلم «جزیره رنگین» به کارگردانی خسرو سینایی در پردیس چارسو از سرگرفته شد. در این جلسه که عصر یکشنبه (دوم اسفند) برگزار شد، خسرو سینایی (کارگردان)، جواد طوسی (منتقد)، علی زادمهر (مجری) و دکتر احمد نادعلیان که فیلم براساس زندگی او ساخته‌ شده، حضور داشتند.

در ابتدای مراسم طوسی با توضیحی پیرامون سبک فیلم‌سازی سینایی آغاز کرد: «سینما ایران سعی دارد مخاطبین را در یک موقعیت تثبیت شده قرار دهد و بتوانند بر اساس صلاحدید خود آثاری را شناسایی کنند و با آن ارتباط برقرار کنند تا به یک پیوستگی و جریان تبدیل شود. روی هم رفته حضور افرادی همچون جناب سینایی مغتنم است. کسانی که حاضر نمی‌شوند تحت هیچ شرایطی باج دهند و ما این مساله را در مجموعه آثار آقای سینایی می‌بینیم که به نظر من امضا مستقل بر آثار خسرو سینایی محسوب می‌شود و فراتر از این پیشنهادی است که آقای سینایی همواره از طریق آثارشان به من مخاطب می‌دهند. ما اگر بخواهیم خود را به آثار مستند اوایل فیلم‌سازی ایشان محدود و مقید بکنیم، می‌بینیم که ایشان چقدر بر روی مستند پرتره کار کرده‌اند؛ فیلم‌هایی چون «حاج مصورالملکی» را ساخته‌اند. همچنین این فیلم‌های مستند یک بار داستانی برای رسیدن به فضای مخاطب‌شناسی پیدا می‌کنند که نمونه بارز و تمام عیارش فیلم «عروس آتش» است که مورد استقبال همگان واقع شد. باید اشاره کنم که سیر انتقالی فیلم «مرثیه گمشده» را نیز در آثار بعدی ایشان می‌بینیم. این مساله تبدیل می‌شود به یک سبک که ما می‌توانیم بر اساس یک لوکیشن یا مناسبات با یک سینما فرهنگی و آیینی آشنا می‌شویم که مفاهیم اقلیمی و منطقه‌ای خودش را با یک بیان اصیل جست‌وجو می‌کند و به نظر من دستیابی به چنین چیزی سخت است. البته در کارنامه فیلم‌سازی جناب سینایی چون کارگردانان دیگر فراز و فرودهایی هم وجود دارد و در برخی جاها موفقیت‌آمیز نبوده‌است اما این نکته که آقای سینایی اهمیتی برای موضوع انتخابی خود قائل می‌شوند، ارزشمند است. در واقع این‌گونه می‌شود، یک مخاطب‌شناسی معقولانه در ساحت فرهنگ و هنر داشت. موضوع دیگر این است که در «جزیره رنگین» به علت بومی بودن بازیگران برخی از بازی‌ها نیز تصنعی از آب درآمده و گویا تمرین‌پذیر نبوده است و برخی از بازیگران نمی‌توانند موقعیت را به یک قسمت باورپذیر تبدیل بکنند.»

طوسی:حضور افرادی همچون جناب سینایی مغتنم است. کسانی که حاضر نمی‌شوند تحت هیچ شرایطی باج دهند و ما این مساله را در مجموعه آثار آقای سینایی می‌بینیم که به نظر  من امضا مستقل بر آثار خسرو سینایی محسوب می‌شود و فراتر از این پیشنهادی است که آقای سینایی همواره از طریق آثارشان به من مخاطب می‌دهند

سینایی در ادامه این نشست به توضیح درباره چگونگی حضور بازیگران غیرحرفه‌ای پرداخت و به شرایط فعلی سینمای ایران هم نقبی زد: «آقای طوسی لطف کردند و از میان همه جملات‌شان یک کلمه گفتند که برای من از همه چیز مهم‌تر بود و آن «پیشنهاد» بود. من با ۵۰ سال کار کردن هنوز به خود اجازه می‌دهم که پیشنهاد بدهم، اگرچه برخی اوقات خیلی موفق نیستم. سینما یک ابزار و رسانه است و هر ذهنی می‌تواند این رسانه را به کار بگیرد. از نظر ساختار در سراسر ایران آدم‌های با استعداد داریم اما چسبیده‌ایم به برخی اسامی و پول‌های میلیونی می‌دهیم چرا که فقط آن چهره مشتری دارد. پس این همه آدم با استعداد که در این کشور هستند چه می‌شوند؟ چقدر این مملکت را می‌شناسیم؟ دائما آرتیست بازی و در فضای آپارتمانی جنب و جوش کردن؟ پس ایران کجاست؟ وقتی من به هرمز می‌روم و با حداقل بودجه فیلم می‌سازم و این فیلم در جشنواره ونکوور نمایش داده می‌شود و در انتها مخاطب می‌گوید با دیدن این فیلم فقط منتظریم چالش‌های با ایران تمام شود و زودتر چمدان‌مان را برای رفتن به ایران ببندیم برایم جای خوشحالی دارد. من معتقدم ایران سرزمین وسیعی است و جوان‌های بسیار با استعداد و مناطق بکری و زیبایی دارد که جایشان در فیلم‌های ما خالی است. البته حرف شما هم درست است، ممکن است برخی جاها من از بازی نابازیگران راضی نباشم اما وقتی نابازیگر در فیلم داریم، اگر به او سخت بگیریم، دیگر نمی‌تواند بازی کند.نابازیگر باید روحیه داشته باشد. من با دیدن دکتر نادعلیان یاد گرفتم، نباید دائم از شرایط شکایت کرد، باید ببینیم خودمان چه کاری می‌کنیم؟ آیا وقتی خودمان در مقامی قرار می‌گیریم، در مقابل جامعه‌مان احساس مسئولیت می‌کنیم؟ هریک از ما در محدوده کار خود می‌توانیم مفید باشیم و منتظر نشویم تا ببینیم دیگران چه خواهند کرد که ما بهره بگیریم. باید یاد بگیریم چه چیزی به نفع این مملکت است و تا وقتی تنگ‌نظری و حسادت وجود دارد، هیچ چیز پیش نمی‌رود.»

جزیره رنگین- نقدوبررسی

در بخش دیگری از این نشست دکتر احمد نادعلیان هنرمند هنرهای محیطی، در پاسخ به پرسش زادمهر درباره همکاری با سینایی و شروع این پروژه توضیح داد: «ارتباط من با آقای سینایی از طریق خانواده‌شان به خصوص همسرشان بود. من تازه از خارج از کشور بازگشته بودم و شرایط به گونه‌ای شد که ما بیشتر آشنا شدیم. این آشنایی باعث شد ایشان به جزیره هرمز سفری داشته باشند. همیشه به این فکر می‌کردم اگر کسی بخواهد درباره فعالیت‌هایم در جزیره هرمز فیلمی بسازد، نوع نگاه مربوط به فیلم‌ساز است و موضوع تنها یک بهانه است. در این فیلم ۶۰ درصد زندگی واقعی است و ۴۰ درصد پرداخته ذهن فیلم‌ساز است و من این مساله را پذیرفتم، چون قرار نبود این فیلم مستند باشد و من در جمع فیلم‌سازان با «مستند داستانی» هم آشنا شدم. در طبقه‌بندی سینمایی و یا گونه‌شناسی نمی‌توانم نظر دهم اما به‌عنوان یک اثر هنری آن را به دو گونه تقسیم کردم، اول خُردنگرانه و یا ذره‌نگرانه و دوم کیهان‌نگری. من فکر می‌کنم فیلم‌ساز با تجربه‌ای چون سینایی، زندگی دکتر را بهانه‌ای کرده تا در اجتماعی که زندگی می‌کند و کشمکش‌های دنیایش را به نوعی ارجاع دهد و این ارجاع تقابل و تفاهم سنن و تجدد است.»

سینایی:از نظر ساختار در سراسر ایران آدم‌های با استعداد داریم اما چسبیده‌ایم به برخی اسامی و پول‌های میلیونی می‌دهیم چرا که فقط آن چهره مشتری دارد. پس این همه آدم با استعداد که در این کشور هستند چه می‌شوند؟ چقدر این مملکت را می‌شناسیم؟ دائما آرتیست بازی و در فضای آپارتمانی جنب و جوش کردن؟ پس ایران کجاست؟

طوسی در پاسخ به پرسشی پیرامون این‌که آیا فیلم «جزیره رنگین» به خوبی معرف جزیره هرمز است یا خیر به هدف سینایی از ساخت این مستند اشاره کرد: « فکر می‌کنم هدف اصلی آقای سینایی این نبوده که بخواهد مستند توریستی بسازد. ایشان می‌خواستند از طریق این جزیره آسیب‌شناسی معاصر خود را داشته باشند. آقای سینایی بدون اینکه بخواهد از پشت یک تریبون نگاه متفرقانه‌ای داشته باشد، فیلم‌هایش را ساری و جاری می‌کند. در این فیلم از بدترین شرایط می‌توان به یک شرایط خوب و به‌هنجار و پیشنهاددهنده رسید. همچنین ما در فیلم «جزیره رنگین» یک حدیث نفس متاخر و معاصر از فیلم‌سازی با آن سابقه فرهنگی دیدیم. تمام مناسبات قرار است پر از نشانه‌ها و بارقه‌های فرهنگی باشد و فیلم در نوع خود آسیب‌شناسی اجتماعی را انجام می‌دهد.»

مجتبی راعی

در پایان مجتبی راعی، کارگردان سینما که یکی از حاضرین جلسه بود، ضمن تشکر از فیلم خسرو سینایی عنوان کرد: «کسی که این فیلم را ساخته است عاشق ایران است. او بار داستانی فیلم‌هایش را زیاد  نمی‌کند که مبادا وجه مستند آن کمرنگ شود.»
سینایی در پاسخ راعی افزود: «اصل نگاه من این است که سینما را یک ابزار ببینم که با آن کارهای زیادی می‌توان کرد. من گونه‌های مختلفی را در هر ژانری تجربه کرده‌ام و به طور کلی آدم ناآرامی هستم. حتی از تکرار خودم هم خسته می‌شوم. ریسک می‌کنم و ساختارهای مختلف را دوست دارم. ما باید از امکانات این رسانه استفاده کنیم. قول می‌دهم فیلم بعدی من کاملا داستانی باشد اما به من اجازه دهید که این ریسک‌ها را بکنم.»

 

عکس: یاسمن ظهورطلب