هنر و تجربه: نشست نمایش مستند «فصل هرس» در دانشکده داروسازی دانشگاه شهید بهشتی با سخنرانی چهارنفر از اساتید این گروه و حضور دانشجویان دانشکده برگزار شد. این نمایش به خصوص از آن جهت اهمیت داشت که مستند «فصل هرس» به زندگی کسی می‌پردازد که مدعی است دارویی برای بیماری سرطان کشف کرده است و دانشکده داروسازی دانشگاه شهیدبهشتی از معتبرترین مراکز آکادمیک داروسازی در کشور به حساب می‌آید . در واقع جلسه روز سه‌شنبه ۱۸ اسفند را می‌توان مواجهه متخصصان داروسازی با فیلمی دانست که در حوزه تخصص داروسازی ساخته شده است. با این تفاوت که «فصل هرس» به گفته لقمان خالدی کارگردان آن، فیلمی درباره یک شخصیت به نام قاسم تک‌دهقان است که زندگی خود و آسایش خانواده‌اش را فدای یک هدف کرده و بیش از هرچیز یک فیلم اجتماعی است.

در این نشست چهار استاد دانشکده داروسازی دانشگاه علوم پزشکی دانشگاه شهید بهشتی درباره فیلم با دانشجویانی که به آمفی تئاتر این دانشکده آمده بودند صحبت کردند. دکتر فرشاد حسینی شیرازی استاد دانشگاه و رییس مرکز تحقیقات دارویی دانشگاه بهشتی، دکتر فرزاد کُبارفرد رییس آزمایشگاه جامع تحقیقاتی دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی، دکتر محمد عرفان مسئول کمیته راهبردی دانشکده داروسازی و دکتر حمیدرضا مقیمی عضو شورای راهبردی شبکه تحقیقات نانوفناوری وزارت بهداشت و درمان و آموزش پزشکی در این جلسه حضور پیدا کردند. جلسه‌ای که با توضیحاتی از طرف لقمان خالدی درباره فیلمی که ساخته است شروع شد، با پخش فیلم در یک آمفی‌تئاتر پر از جمعیت ادامه پیدا کرد و با بحث بین اساتید و در آخر توضیحات تکمیلی کارگردان پایان یافت.

در ابتدا دکتر فرزاد کبارفرد  از احساس خودش نسبت به فیلم به عنوان یک مخاطب و نه یک متخصص داروساز صحبت کرد و گفت: «فیلم مساله‌ای را طرح می‌کند که ما به صورت روزمره با آن مواجهیم. اگر نگویم هفته‌ای، ولی ماهیانه با چند مورد این شکلی سر و کار داریم. اگر فیلم مستند را نمایش واقعیت از زاویه دید کارگردان تعریف کنیم، این فیلم در اوج خودش قرار دارد. تندیس‌هایی که گرفته و تقدیرهایی هم که شده نشان می‌دهد فیلم نیازی به تحسین ما که در این رشته غیرحرفه‌ای هستیم ندارد. البته خیلی چیزها هم دستگیر ما شد. جایی از فیلم که نصف صورت آقای تک‌دهقان در تاریکی و نصف دیگرش در روشنایی بود اشاره زیبایی به تردید داشت. اما این‌جا صحبت ما نقد فیلم نیست. می‌خواهیم درباره وجه علمی ماجرا صحبت کنیم.»

دکتر فرشاد حسینی شیرازی دیگر استاد دعوت‌شده به مراسم بود که او هم در ابتدای صحبتش فیلم را قوی توصیف کرد: «۷۵ دقیقه خوبی را با آقای خالدی شریک شدیم من به خالدی تبریک عرض می‌کنم، در بسیاری از دقایق فیلم با خودم می‌گفتم ای کاش من هم تهیه کننده یا کارگردان چنین فیلمی بودم چرا که ایشان در خلق یک فیلم سرگرم کننده و جذاب بسیار موفق بود در حالی که سناریوی از پیش تعریف شده‌ای وجود نداشته است اما فکر می‌کنم پایان فیلم به نوعی رها است و باید درباره نتیجه آن دقت بیشتری صورت گیرد.»
دکتر حسینی شیرازی اضافه کرد: «درد این است که ما در کشوری زندگی می‌کنیم که مردم تحت تاثیر تبلیغات ماهواره خریدار کرم‌هایی هستند که می‌گویند این را دو هفته به کمرت بزن این مقدار چاق یا لاغر می‌شوی یا همه دردهایت خوب می‌شود و مردم هم باور می‌کنند. ما هرماه با این ادعاها سروکار داریم. غیرممکن هم نیست یکی از این ادعاها تبدیل به دارو شود اما به ازای یک مورد موفقیت، ۹۹۹۹ پروژه زمین می‌خورند. »

دکتر حسینی شیرازی: درد این است که مردم تحت تاثیر تبلیغات ماهواره خریدار کرم‌هایی هستند که می‌گویند این را دو هفته به کمرت بزن این مقدار چاق یا لاغر می‌شوی یا همه دردهایت خوب می‌شود و آن‌ها هم باور می‌کنند

این جلسه به صورت یک گفتگوی جمعی بین اساتید و سپس بین اساتید و کارگردان فیلم اداره می‌شد و دکتر کبارفرد در پاسخ به همکارش گفت: «همان‌طور که در تخصص ما نباید کسی بدون اطلاع وارد شود، ما هم نباید در تخصص سینما وارد بشویم. تا جایی که من از حاشیه‌ها اطلاع دارم این بحث همیشه در سینما هست که فیلم باید راه نشان بدهد یا فقط طرح مساله و ایجاد تعلیق کند؟ من هم مثل شما این واقعیتی که در جامعه جریان دارد را تایید نمی‌کنم و انتقاد به آن دارم. وظیفه مستند نشان دادن همین واقعیت‌هاست. همین که این فیلم دارد در دانشکده داروسازی به نمایش درمی‌آید و دانشجویان وقت گذاشته‌اند و ما با این همه مشغله‌ای که داریم ۷۵ دقیقه برای دیدن آن وقت گذاشته‌ایم یک پژوهش است. چرا که بسیاری از ما اتفاقاتی که در فیلم به نمایش در می آید را تجربه کرده‌ایم.»

دکتر محمد عرفان استاد دانشکده داروسازی و مسئول کمیته راهبردی این دانشکده نیز گفت: «من خودم خیلی وقتی برای فیلم دیدن نمی گذارم اما این فیلم را دوبار دیدم و واقعا برایم مثل یک کلاس آموزشی بود. فرایندی را از الف تا ی نشان داد، با همه تهدیدها و فرصت‌های آن. این‌که دارویی را به صورت تصادفی انتخاب کرده و تاثیر آن را آزمایش کنیم و از قضا نتیجه مثبت بدهد، در تاریخ علم همیشه وجود داشته است. اما این دارو اگر واقعیت است باید تبدیل به مارکت شود و اگر دروغ است باید اعلام شود و سازنده دارو برود دنبال زندگی‌اش.»
دکتر عرفان همچنین اضافه کرد: «ما واقعا وظیفه داریم کنکاش کنیم و ببینیم علت‌ها چه چیزهایی هستند و مشکل را حل کنیم. کارگردان با یک کلمه یعنی «بی‌اعتمادی»، فیلم را تفسیر کرد و بی‌اعتمادی را غده سرطانی دانست. من کاملا با او موافقم.»

دکتر فرزاد کبارفرد از همین کلمه «بی‌اعتمادی» شروع کرد و گفت: «از حوزه تخصص خودم درباره بی‌اعتمادی حرف بزنم. بی‌اعتمادی به خودی خود مذمت‌شده نیست. اگر کسی ادعای غیرواقعی کند و شمای متخصص اعتماد کنی، شما اشتباه کرده‌ای»
دکتر کبارفرد یکی از بزرگترین امتیازات این فیلم را در مقایسه بین دو ادعا عنوان کرد که یکی از مجاری درست مطرح شده و یکی مجرای درستی برای طرح نداشته است. او گفت: «دکتر شیخ‌نژاد که در فیلم حضور دارد، در همین دانشکده کار می‌کرد و حالا در یک شرکت دانش‌بنیان داروی خودش را براساس ژن‌تراپی تولید می‌کند که آزمایشات متعددی هم در زمینه سرطان‌های مختلف با این دارو صورت گرفته و جواب هم داده است. فیلم از سوی دیگر آقای تک دهقان را دارد و هردوی این ادعاها را به موازات هم نشان می‌دهد. ادعایی که base و پایه دارد و ادعایی که حمایت و شواهدی ندارد. »

index

دکتر حمیدرضا مقیمی دیگر استاد دانشکده داروسازی دانشگاه شهید بهشتی نیز در این جلسه گفت: «اگر این فیلم برای من بود به اندازه چند واحد درسی برای دانشجویانم صحبت می‌کردم و فضای فیلم را به بحث می‌گذاشتم . من همین اول جرات آقای تک‌دهقان را تحسین می‌کنم. کسی که دست به همچون کاری می‌زند یا اطلاعات خیلی بالا دارد، یا اطلاعات بالایی ندارد اما عاشق است. اما اعتمادی که او به روند ثبت دارویی ندارد، ناشی از ندانستن مسیر است. در وزارت بهداشت پول‌های کلانی به این مساله اختصاص دارد و حقوق متقاضی هم حفظ می‌شود. مشکل این‌جا بی‌اعتمادی به سیستم‌های رسمی و اعتماد بیش از حد به سیستم‌های سنتی و عوامانه است. همه ما داروسازان وظیفه داریم این اعتماد را به سیستمی که بشر در طول سال‌های طولانی برای عرضه داروی مورد اعتماد برگردانیم.»

این استاد دانشگاه این فیلم را فرصتی برای به خود آمدن جامعه علمی دارویی کشور خواند و گفت: «آقای خالدی موضوعی را انتخاب کردید که سال‌هاست گریبان ما را گرفته است. اما شاید باعث شود ما به خودمان بیاییم. ما باید در تلویزیون برنامه داشته باشیم به تبلیغات عوامانه ماهواره‌ها و بروشورهایی که در خانه‌ها می‌اندازند جواب بدهیم. ترس من از این است که اکران عمومی این فیلم در مردم این عقیده را ایجاد کند که در وزارت بهداشت کسی برای بررسی این ادعاها نیست. در حالی که این سازوکار وجود دارد »

لقمان خالدی: فیلم من یک فیلم اجتماعی است و ادعای علمی ندارد، من سوژه مستندم را به هیچ وجه رد یا تایید نکردم و اگر می‌خواستم از او یک اسطوره بسازم به راحتی این کار را انجام می‌دادم، اما فضای تردید را در فیلم به همان اندازه استفاده کردم که ادعای سوژه را مطرح کردم

لقمان خالدی کارگردان فیلم نیز در پایان این مراسم ضمن تشکر از دکتر وحیدی ریاست دانشکده داروسازی دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی و اشاره به فراهم شدن زمینه ارتباط سینما و دانشگاه با این اکران ها گفت: «خوشحالم که جمع داروسازان این فیلم را تماشا کردند و روی آن صحبت شد چرا که جامعه سینما، متخصصین حوزه‌های مختلف را کم دارد و آن‌ها نیز باید زاویه دید خودشان را بیان کنند. امیدوارم به زودی زود فرصتی از طریق مراجع ذی‌صلاح برای آقای تک دهقان ایجاد شود که ادعایش را به راستی آزمایی بکشاند من مطمئنم در صورتی یک فضای امن برای این راست آزمایی ایجاد شود آقای تک دهقان مطمئنا استقبال خواهد کرد، به هر حال اگر این دارو درست باشد خوشحال کننده است و اگر دارو در آزمایشات بعدیش جواب ندهد، جامعه داروسازی می‌توانند از یازده سال تحقیقات ایشان برای پیشرفت در جهت ساخت داروهای دیگر استفاده کنند.»
خالدی در خصوص مساله فیلمش که ممکن است فقط یک ادعا باشد گفت: «فیلم من یک فیلم اجتماعی است و ادعای علمی ندارد، من سوژه مستندم را به هیچ وجه رد یا تایید نکردم و اگر می‌خواستم از او یک اسطوره بسازم به راحتی می توانستم این کار را انجام دهم اما فضای تردید را در فیلم به همان اندازه استفاده کردم که ادعای سوژه را مطرح کردم »
کارگردان مستند فصل هرس با اشاره به اینکه در فیلمش از نظر متخصصی مثل پروفسور شیخ نژاد استفاده کرده است افزود: «من آمادگی خودم را جهت استفاده از افراد متخصصی مثل اساتید داروسازی برای ساخت فیلم‌هایی دیگر در این مورد اعلام می‌کنم و همیشه دوست دارم از نظر متخصصین موضوع مستندم بهره ببرم.»