هنر و تجربه: آخرین قسمت از برنامه سینمایی هفت شب گذشته ۲۱ اسفندماه با مناظره امیرحسین علم‌الهدی دبیر شورای سیاست‌گذاری هنر و تجربه و علی معلم تهیه‌کننده سینما و سردبیر مجله دنیای تصویر همراه بود. مناظره‌ای درباره گروه سینمایی هنر و تجربه که البته بهروز افخمی مجری برنامه و رسول صدرعاملی و رامبد جوان دو میهمان دیگر برنامه هم در اواخر آن شرکت کردند.

در ابتدای این مناظره علی معلم خودش را نه منتقد هنروتجربه که یکی از مبدعان آن خواند و گفت: «من خودم از مبدعان هنروتجربه هستم. سه سال پیش در جشنواره فجر فیلم‌هایی بودند که در ملاک‌های بخش مسابقه جشنواره نمی‌گنجیدند اما ارزش‌های هنری فراوانی داشتند. ما به آقای رضاداد پیشنهاد کردیم که بخشی را به این نام در جشنواره فجر راه بیاندازند. با توجه به تعریفی که من از جشنواره فجر دارم که ویترین بهترین‌های مین استریم سینمای ایران است، فیلم‌هایی با ارزش‌های هنری بالا اما مخاطب محدود در این بخش به نمایش دربیایند اما با  آدرس صحیح.»

 معلم: نمی‌توانیم هرچیزی را که در برقراری ارتباط با مخاطب موفق نباشد هنروتجربه بنامیم. بعضی از این فیلم‌ها برای هیچ مخاطبی ساخته نشده و فیلم‌ساز فکر کرده خیلی آرتیست است و قبل از او هیچ‌کس آرتیست نبوده

علی معلم انتقاداتش از هنر و تجربه را به این شکل مطرح کرد: «امسال چه در فیلم‌های اکران هنروتجربه و چه در انتخاب‌هایش در بخش هنروتجربه جشنواره فجر کاملا می‌توانستیم فیلم‌هایی را ببینیم که اطلاق عنوان هنروتجربه برای آن‌ها درست نبود و بیشتر یک جور دستگرمی و شوخی با مفهوم فیلم‌سازی بودند. فیلمی که برای پرده بزرگ ساخته می‌شود با کار کلاسی متفاوت است. نمی‌توانیم هرچیزی را که در برقراری ارتباط با مخاطب موفق نباشد هنروتجربه بنامیم. بعضی از این فیلم‌ها برای هیچ مخاطبی ساخته نشده و فیلم‌ساز فکر کرده خیلی آرتیست است و قبل از او هیچ‌کس آرتیست نبوده. در حالی که سینمای تجربی پیشینه بسیاری دارد و خیلی‌ها فیلم‌های تجربی ساخته‌اند، اندی وارهول از خواب فیلم ساخته، اما آثار آن‌ها برای اکران در سینما نبود و کارهای لابراتوری برای پیشبرد زبان سینما بودند.»

امیرحسین علم‌الهدی دبیر شورای سیاست‌گذاری هنر و تجربه نیز در ابتدای صحبت‌هایش گفت: «در طول این یک سال و نیم، ۳۳۰ فیلم به هنر و تجربه ارائه شده که ۱۱۰ فیلم مورد پذیرش قرار گرفته‌اند. در حوزه سینما صفر و یک نداریم ، فیلمی که آقای معلم نمی‌پسندند ممکن است یک منتقد یا کارشناس دیگری بپسندد. قرار هم نیست هر فیلمی ساخته می‌شود، اکران هم بشود. ما دوسوم آثار ارائه شده را رد کردیم، در ۱۹ ماه گذشته توانستیم نشانی درستی به مخاطب بدهیم و مخاطبین ما می‌دانند فیلم این سالن با سالن‌های کناری تفاوت دارد.»

علم‌الهدی:  ۳۳۰ فیلم به هنر و تجربه ارائه شده که ۱۱۰ فیلم مورد پذیرش قرار گرفته‌اند. در حوزه سینما صفر و یک نداریم ، فیلمی که آقای معلم نمی‌پسندند ممکن است یک منتقد یا کارشناس دیگری بپسندد. در ۱۹ ماه گذشته توانستیم نشانی درستی به مخاطب بدهیم و مخاطبین ما می‌دانند فیلم این سالن با سالن‌های کناری تفاوت دارد

بهروز افخمی مجری برنامه هفت نیز در تایید سخنان علم‌الهدی اضافه کرد: «به خصوص که شما جای کسی را هم تنگ نکرده‌اید.» علم‌الهدی در واکنش به این جمله افخمی گفت: «از ۱۳۰ هزار صندلی اکران در کشور، مجموعاً ۷۰۰ صندلی در اختیار ماست و ۳۵۰ صندلی هم از جاهایی که ربطی به اکران ندارند خودمان فراهم کرده‌ایم، مثل خانه هنرمندان در تهران و سینما سوره اصفهان و تالار مهر شیراز.البته باید توجه داشت رونق ما هم بستگی به رونق بستگی کلی سینمای ایران دارد. نمی توان انتظار داشت سینمای ایران رونق نداشته باشد، ولی گروه هنر و تجربه به لحاظ آماری و کمی رونق یابد. ۴۲۰ هزار نفر در مجموع برای دیدن فیلم‌های هنروتجربه آمده‌اند و اگر تمام سالن‌های ما به طور کامل پر شوند، رقمی حدود ۵ میلیارد تومان فروش می‌کنیم. ما ۲ میلیارد فروخته‌ایم یعنی چیزی حدود ۲۵ درصد ضریب اشغال صندلی که برای سال‌های اول قابل قبول است، اگرچه ایده‌آل نیست.»

علی معلم انتقاد  اضافه کرد انتقاد اصلی او متوجه گروه هنروتجربه نیست، بلکه به جریانی نقد دارد که به این وسیله در سینما ایجاد می‌شود: «بحث بر سر جریانی است که تشکیل این گروه در سینما ایجاد می‌کند. همه جای دنیا سینمای مستقل ده تا بیست درصد از سینما را دارد و در کنار جریان اصلی است و بقای آن تا وقتی است که جریان اصلی به زندگی خود ادامه دهد و برپا باشد. وقتی خرمن آن سینما را باد می‌دهید، کل سینما ضربه می‌خورد.» صحبت‌هایی که به واکنش بهروز افخمی و اشاره او به سینمای مستقل آمریکا و جشنواره آن ساندنس منجر شد. افخمی به ۱۰۰۰ فیلم رسیده به جشنواره ساندنس در هرسال اشاره کرد و یک بار دیگر پرسید:« در آمریکا هم فیلم‌های مستقل از تولیدات جریان اصلی بیشتر هستند، اما مگر این نمایش محدود جای کسی را تنگ کرده است؟ من متوجه اعتراض تو و برخی تهیه‌کنندگان نمی‌شوم . هنروتجربه جای کسی را تنگ نکرده است».

افخمی: در آمریکا هم فیلم‌های مستقل از تولیدات جریان اصلی بیشتر هستند، اما مگر این نمایش محدود جای کسی را تنگ کرده است؟ هنروتجربه هم جای کسی را تنگ نکرده است

بحث درباره کلیات فروش و اکران در سینمای ایران هم در مناظره شب گذشته از بحث هنروتجربه جدا نبود. علم‌الهدی با اشاره به نهضت پردیس‌سازی از سوی شهرداری تهران که از سال ۸۴ شروع شد ، به ضرورت وجود فیلم خارجی برای بقای سینمای ایران اشاره کرد: «در سال ۸۴ که پردیس‌های سینمایی وجود نداشتند تعداد تماشاگران سینما ۱۶ میلیون نفر بود امروز به از ده سال با تمام پردیس‌هایی که به ظرفیت نمایشی کشور اضافه شده‌اند، به خصوص پردیس کورش با ۲۰۰۰ صندلی ،مخاطب سینمای ایران را به ۱۲ میلیون بییننده است .متاسفانه ما تولید تماشاگر جدید نداریم، توزیع تماشاگر داریم. اگر می‌خواهید مخاطب سینمای ایران به ۲۰ میلیون برسد راهی جز ورود فیلم‌های خارجی نیست. در غیر این صورت نهایتاً سال آینده این مخاطب از ۱۲ میلیون به ۱۳ میلیون می‌رسد.»

دبیر شورای سیاست‌گذاری هنروتجربه به سازوکار اقتصادی در گروه هنروتجربه اشاره کرد: «کسب و کار خُرد در  فیلم‌های کم‌هزینه در حال شکل‌گیری است. بچه‌های فیلم‌ساز به طور متوسط ۴۰ یا ۴۵ میلیون تومان از فروش در هنروتجربه  می‌گیرند و همین مقدار هم از شبکه ویدئویی. مبلغی هم از جوایز نقدی جشنواره‌ها به دست می‌آورند و با همین پول کار بعدی‌شان را می‌سازند.آن هم در سینمای ایران که همه میلیاردی شده‌اند. بچه‌ها خاطرجمع هستند در این گروه حداقل سه ماه فیلم‌شان اکران است. اکران به طور متوسط ۶ ماه است و اگر متوسط ۳۰ درصد را پر کنند باز هم اکران ادامه می‌یابد. مثل دو فیلم “ماهی‌ و گربه” و “پرویز” که  ۱۹ و ۱۸ ماه است روی پرده سینماها هستند و این در تاریخ سینمای ایران بی‌نظیر است.»

صدرعاملی: هنروتجربه مهم‌ترین اتفاق سینمایی دوسال اخیر است

امیرحسین علم‌الهدی مشکل فروش فیلم‌ها در سینمای ایران را کلی‌تر دانست : «جامعه‌ای که زیر ۵۰۰۰ دلار درآمد سرانه دارد، نمی‌تواند سینمای پیشرفته‌ای داشته باشد. در هفتاد کشوری که صنعت سینما به معنای سالن سینمایی دارند، جز هندوستان که یک مورد خیلی خاص است، هیچ کشوری نیست که زیر ۱۲ هزار دلار درآمد سرانه داشته باشد و مردم آن بیشتر از یک بار در سال سینمای بروند. تا رفاه کلی ایجاد نشود نمی‌توانیم به سمت سینمای صنعتی برویم. ما ۱۱۸۰ شهر داریم که تنها ۶۲ شهر سالن سینما دارند و ۳۰ میلیون نفر در کشور اصلا دسترسی به سینما ندارند. بعد می‌پرسیم چرا مردم سینما نمی‌روند؟!»

آتیلا پسیانی، رسول صدرعاملی و رامبد جوان مهمان پنل دیگر برنامه هفت بودند که آن‌ها هم بعد از یک میان‌برنامه وارد بحث شدند جوان تماشای تعدادی از فیلم‌های هنروتجربه و بازی در فیلم «پریدن از ارتفاع کم» را برای خود اتفاقی بسیار دل‌پذیر دانست و عنوان داشت از طرفداران این گروه است . آتیلا پسیانی هم با بیان این‌که خودش در تئاتر بحث نمایش تجربی را پی‌گیری می‌کند و معتقد است هنرهای تجربی مادر و پی‌ریز سایر هنرها هستند،  پرسید: «آیا در گروه هنر و تجربه، گذار به سینمای صنعتی هدف است یا داشتن یک سینمای مستقل؟»
علم الهدی در پاسخ گفت: «سینمای مستقل هدف ماست. ما هیچ‌وقت نمی‌توانیم فضای صنعتی را تحت تاثیر قرار دهیم. در این گروه بچه‌های فیلم‌ساز یا سرند می‌شوند یا پخته. ۲۰ تا ۳۰درصد از این بچه‌ها می‌روند سراغ کارهای دیگر. بقیه در برخورد با مخاطب آبدیده می‌شوند. بعضی هم در برخورد با مخاطب تازه با واقعیات آشنا می‌شوند. فیلم‌سازهایی هستند که با غرور وارد می‌شوند که فیلمی ساخته‌ایم و اگر نمایش‌اش بدهیم چنین و چنان می‌شود اما در عمل می‌بینند که اتفاقی هم نیفتاد.»

علم الهدی: جامعه‌ای که زیر ۵۰۰۰ دلار درآمد سرانه دارد، نمی‌تواند سینمای پیشرفته‌ای داشته باشد. در هفتاد کشوری که صنعت سینما به معنای سالن سینمایی دارند، جز هندوستان که یک مورد خیلی خاص است، هیچ کشوری نیست که زیر ۱۲ هزار دلار درآمد سرانه داشته باشد

بهروز افخمی نیز پرسید آیا کم کردن قیمت بلیت به طور کلی یا برای سانس‌های صبح می‌تواند تاثیری روی فروش سینمای ایران بگذارد؟ علم‌الهدی در جواب گفت: «در کوتاه مدت می‌تواند تاثیر داشته باشد اما فراموش نکنیم مساله اصلی خود فیلم است و عطش مخاطب برای دیدن فیلم. متاسفانه با نمایش بیش از اندازه فیلم‌ها در جشنواره فجر و در استان‌ها این عطش را هم داریم می‌گیریم. جشنواره‌ها باید در خدمت اکران باشند، نه این‌که اکران در خدمت جشنواره‌ها باشد.»

رسول صدرعاملی هم  هنر وتجربه مهم‌ترین اتفاق سینمایی کشور در دو سال گذشته دانست به مستندها اشاره کرد که نشان دادند می‌توانند مخاطب جذب کنند و  فیلم‌هایی مثل «آتلان»، «شش قرن، شش سال» و «ملف گند» مثال زد . امیرحسین علم‌الهدی گفت: «ملف گند با ۴ سانس نمایش در اهواز ۷ میلیون تومان فروش داشته است که رقم عجیبی است. در مجموع سینمای هنروتجربه توانسته‌اند ۴۰ تا ۴۵ درصد هزینه تولید فیلم را به تهیه‌کننده برگرداند که این رقم از لحاظ اقتصادی می‌دانید که موفقیت محسوب می‌شود و در سینمای جریان اصلی ما این درصد کمتر اتفاق می‌افتد.»

بحث درباره گروه هنر و تجربه دقایقی بعد از ساعت یک نیمه شب به پایان رسید و آخرین برنامه هفت با سایر بحث‌ها و ویژه برنامه‌ها ادامه یافت.