هنروتجربه:خبرگزاری ایسنا امروز(یکشنبه ۲۲ فروردین) در گفت‌وگویی مفصل با امیرحسین علم الهدی مدیر اجرایی و دبیر شورای سیاستگذاری سینمای «هنروتجربه» از دستاوردهای این گروه و برنامه‌های پیش روی آن پرسش کرده‌است. شما را دعوت می‌کنیم به خواندن فرازهایی از صحبت‌های مدیر اجرایی گروه هنروتجربه. مشروح این گفت‌وگو را نیز که تیتر« این گروه را دیگر نمی‌توان نادیده گرفت!» برای آن انتخاب شده می‌توانید در سرویس فرهنگی هنری این خبرگزاری دنبال کنید.

نمایش بیش از ۵۰ فیلم سینمایی
از پاییز سال گذشته که فعالیت‌مان را در این گروه آغاز کردیم تا امروز نزدیک به ۵۰ فیلم سینمایی را به نمایش درآورده‌ایم؛ فیلم‌هایی که ۷۰ درصد از آن‌ها دارای پروانه ساخت و نمایش سینمایی بوده‌اند و ۳۰ درصدشان پروانه نمایش ویدئویی داشته‌اند. این ۵۰ فیلم – فارغ از بحث سینمای مستند و کوتاه – که در طول یک سال و نیم به اکران در آورده‌ایم، چیزی در حدود ۴۵۰ هزار نفر مخاطب داشته‌اند که بیش از ۱۰۰ هزار نفر از آن‌ها مخاطبان ما در شش ماه گذشته بوده‌اند. ضریب بهره‌وری ما در حدود ۲۵ تا ۳۰ درصد است که از ۱۴۰ هزار صندلی رسمی سینمای ایران که قبل از فعالیت گروه ما مشغول بودند، ما فقط ۷۰۰ صندلی را اشغال کردیم و در عین حال نزدیک به ۳۵۰ تا ۴۰۰ صندلی توسط این گروه به ناوگان نمایشی کشور اضافه شد.

حضور هنروتجربه در ۲۰ اتا ۲۲ استان تا پایان سال ۹۵
خانه هنرمندان یکی از پنج سالن تهران، «هویزه‌» مشهد، «سوره» اصفهان، تالار «مهر» یا هنروتجربه شیراز و یکی از سالن‌های سینما «پرشین» در مهرشهر کرج که همزمان با جشنواره به ما پیوست. برای برنامه‌های آینده هم در پایان فروردین‌ماه سالنی در شهر بابل استان مازندران و سالن دیگری در شهر رشت استان گیلان به ما اضافه خواهند شد؛ البته چند شهر دیگر هم متقاضی هستند. اگر مسائل بودجه‌ای به ما اجازه بدهد، امیدواریم تا پایان سال ۹۵ از ۳۱ استان کشور بتوانیم در ۲۰ تا ۲۲ استان، سالن اکران فیلم «هنر و تجربه» داشته باشیم و به آن عدالت فرهنگی که همه به دنبالش هستیم، برسیم. اگر بخواهیم به آمار استناد کنیم، همان چیزهایی است که الان گفته شد اما از نظر من به عنوان یک فعال حوزه پخش و نمایش، ضمن اینکه باید بحث آمارهای کیفی در اولویتی بالاتر از آمارهای کمی‌مان باشد،‌ معتقدم که مخاطب‌های سینمای هنر و تجربه به معنای فیلم‌بین بودن، کیفی‌تر از مخاطبان سینمای بدنه هستند که عمدتا در شاخه تجاری و سرگرمی تعریف می‌شوند. ضمن اینکه فیلم‌های خوبی هم در این گروه اکران می‌شود. همچنین فیلم‌هایی در گروه بدنه اکران شدند که ما دوست داشتیم در «هنر و تجربه» اکران شوند مانند فیلم‌های «چند متر مکعب عشق»‌، «در دنیای تو ساعت چند است؟» و «من دیگو مارادونا هستم» که پیش از اکران ما به همه‌ آنها خیرخواهانه توصیه کردیم که بهترین جا برای نمایش، فضای مجموعه هنر و تجربه است چرا که روش‌هایی که این گروه دارد، روش‌های طولانی‌مدت اکران است، نه روش‌های سینمای تجاری که دوست دارد در سه چهار هفته بیاید و تعداد عظیمی از مخاطب را جذب کند و بعد فیلم بعدی بیاید. در این گروه، حداقل مدتی که فیلم در اکران می‌ماند، سه ماه است و بیشترین مدت اکران بستگی به خود فیلم دارد که نمونه‌اش الان فیلم‌هایی مانند «پرویز» و «ماهی و گربه» هستند که حدود ۱۹ ماه‌ در این گروه اکران شدند و همچنان در حال نمایش هستند. پیش‌بینی می‌کنیم که فیلم‌هایی مانند «خواب تلخ» و «احتمال باران اسیدی» نیز از اکران‌های طولانی‌مدتی برخوردار شوند.

اولویت هنروتجربه‌ای‌ها در سال ۹۵
قبل از راه‌اندازی این گروه بحث و نظرمان بر این بود که تا زمانی که مکانی اختصاصی برای اکران فیلم‌ها نداشته باشیم کارمان را شروع نکنیم ولی داشتن مکان اختصاصی به این معناست که ما منابع مالی و بودجه‌ کافی داشته باشیم. ما حتی با مالکان سینمای «عصر جدید» به خاطر فضای مرکز شهری و نوستالژیکی که دارد، برای اجاره‌ طولانی‌مدت و حتی برای خرید آن وارد مذاکره شدیم ولی اگر جایی اختصاصی بخواهیم که در مرکز شهر باشد، اگر هم مشکل مالکیتی که اکثر سینماها دارند را نداشته باشد، اعداد و ارقامی را به ما پیشنهاد می‌دهند که سینمای هنر و تجربه نمی‌تواند به سمتش برود. ولی مطمئنا یکی از اولویت‌های ما در سال ۹۵ این است که مرکزی با دو تا سه سالن مخصوص که بتواند آرم و تابلوی «هنر و تجربه» را داشته باشد راه بیاندازیم؛ مرکزی که از طراحی نمای بیرونی تا افرادی که در آن برای خدمات دادن به افراد در آنجا حضور دارند تا نوع چینش نمایش سالن انتظار و نوع خدمات‌دهی رفاهی و حتی سالن نمایش و تا زمانی که افراد می‌خواهند خارج شوند، دارای یک سناریو و فرهنگ باشد. اما متاسفانه از کل بودجه‌ای که به وزارت ارشاد تعلق می‌گیرد، دو درصد آن برای ماست. با در نظر گرفتن اینکه بودجه‌ وزارت ارشاد، امسال ۱۴۰ میلیارد تومان می‌شود، می‌توان گفت که یک و نیم درصد بودجه کل سینمای ایران در اختیار «هنر و تجربه» است. با توجه به این مسائل و بودجه‌ کم هنر و تجربه، نمی‌دانم چه برداشتی است که بعضی‌ از منتقدین دارند و می‌گویند که سینمای «هنر و تجربه»، بودجه ارشاد را حیف و میل می‌کند! کل بودجه‌ ما در سال به اندازه‌ هزینه‌ ساخت یک فیلم سینمایی است و ما با هزینه ساخت یک فیلم سینمایی توانسته‌ایم در این ۱۹ ماه، نزدیک به ۴۵ تا ۵۰ فیلم سینمایی را که پشت اکران مانده بودند به نمایش درآوریم که اکثر دوستان هم از این برنامه راضی بودند. ما قطعا ایراداتی داریم و اگر هم کسی ناراضی باشد باید بدانیم که بضاعت سینمای ایران از نظر بودجه همین است و ما تا اطلاع ثانوی درخواست بیشتری نداریم چرا که معتقدیم پول زیاد ممکن است کنار خود حیف و میل هم به همراه داشته باشد. سینمای «هنر و تجربه» در این ۱۹ ماه گذشته نشان داد که همه چیز فقط پول نیست. یک برنامه‌ریزی درست و با کمترین میزان پولی که در اختیار گروه قرار بگیرد می‌تواند بیشترین خروجی را داشته باشد. بودجه هنروتجربه حدود دو میلیارد و ۵۰۰ میلیون تومان است.

ایجاد کسب وکار خُرد
بارها گفته‌ام که اولویت یک تا ۱۰ سینمای «هنر و تجربه» امکان دیده شدن فیلم‌هاست. البته به فروش هم فکر می‌کردیم ولی این نوع فروش را که بتوانیم در یک سال باعث شکل‌گیری کسب و کار خُرد شویم – که متاسفانه همیشه در سینمای ایران از آن غفلت ‌شده است و همه به دنبال اعداد میلیاردی هستند – نمی‌کردیم. اتفاقی که در سینمای «هنر و تجربه» شکل گرفته است، این است که توانسته‌ایم کسب و کار خُرد زیادی را شکل دهیم. شاید بتوان به این کسب و کار خُرد، بنگاه‌های زودبازده هم گفت؛ بنگاه‌هایی که شاید برای تولید فقط به یک اتاق نیاز داشته باشند و چون سینمای هنر و تجربه عمدتا کم‌هزینه است، می‌تواند بازارهای جدیدی را برای خودش تعریف کند. یکی از این بازارها، همین اکران‌هایی است که ما در حال انجامش هستیم. به طور مثال، یک فیلم هنر و تجربه با ۱۵۰ تا ۲۰۰ میلیون تومان ساخته می‌شود. حدود ۷۰ تا ۸۰ درصد فیلم‌های ما با همین میزان هزینه ساخته می‌شوند. یک فیلم اگر قابل دفاع باشد، حداقل می‌تواند به فروش ۵۰ تا ۷۰ میلیون تومانی برسد و ما نوع مکانیزمی که با کمک شورای سیاست‌گذاری‌مان توانستیم در سینمای «هنر و تجربه» راه بیاندازیم، طوری طراحی شده است که تقریبا از ۸۵ درصد مجراهایی که در دست ماست، ۱۰۰ درصد فروش به مالک فیلم برمی‌گردد. در رابطه با قیمت بلیت این گروه سینمایی نیاز به توضیح است که درتمام سینماهای این گروه طی ۱۹ ماه گذشته، بلیت سینماها ارزان‌تر از سایر سینماها بوده است و با مکانیزم‌های طراحی‌شده، مخاطبان همیشگی می‌توانند با کارت‌های مختص این گروه از ۵۰ درصد تخفیف و با خرید اینترنتی بلیت فیلم‌ها از ۳۰ درصد تخفیف در سال ۹۵ استفاده کنند و امید داریم که با شکل‌گیری تدریجی تماشای فیلم‌های هنر و تجربه در سراسر کشور توسط علاقه‌مندان این سینمای پایه، شاهد شکل‌گیری حمایت از سینمای مستقل و تجربی و هنری توسط مردم هنردوست کشور باشیم. در حوزه نمایش‌های خانگی هم بین ۴۰ تا ۷۰ میلیون تومان بسته به کیفیت فیلم، درآمد وجود دارد که این پول هم به صاحب فیلم برمی‌گردد. اگر تلویزیون هم رایت آن را بخرد، پول دیگری‌ است که به صاحب اثر می‌رسد. بخش عمده‌ای از فیلم‌های «هنر و تجربه» هم که توانسته‌اند موفق باشند، فیلم‌هایی هستند که در جشنواره‌های جهانی موفق شده‌اند منابع مالی خوبی را جذب کنند. خود این مسئله توانسته است رونق خوبی به گیشه فیلم‌ها بدهد. از ۴۵ فیلمی که تا الان اکران کرده‌ایم، حدود ۵۰ درصد بچه‌ها با این پولی که برای فروش فیلمشان در این گروه به آنها داده‌ایم، الان در حال ساخت فیلم‌های دیگرشان و در حال آماده کردن برای دورهای بعدی اکران ما هستند. این چرخه توانسته است گستره‌ بزرگی از فعالان سینما را که در محیط ایزوله‌تری در حال نمایش فیلمشان هستند به سینما وارد کند و از نظر اقتصادی هم فتح باب جدیدی را صورت داده‌ است که کم‌کم اگر بخواهند تولیدات حرفه‌ای خود را در این سطح در سینمای هنر و تجربه ادامه بدهند مطمئنا کیفیت بالاتری خواهد داشت. الان دیگر کسی نمی‌تواند بگوید فیلمی ساخته‌ام که هیچ‌کسی نمی‌تواند آن را درک ‌کند. سینمای هنر و تجربه، توانسته است یک اثر تولیدی را به بازار – حتی اگر بازار جمع و جوری باشد – بیاورد و مدعی هستیم که اگر کسی در طول زمان بخواهد می‌تواند از سینمای هنر و تجربه، با توجه به برنامه‌ریزی‌های انجام‌شده، دفاع کند.

اکران فیلم خارجی
ما با نمایش فیلم‌های خارجی به دنبال سهم آن‌ها نیستیم. سهم ۱۴۰ هزارتایی صندلی سینمای عام، اگر قرار باشد با ۷۰۰ صندلی به مخاطره بیافتد، بهتر است که گرفتاری در همان ۱۴۰ هزار صندلی رفع شود! ما اگر فیلم خارجی را برای اکران بیاوریم، قطعا در همان هزار صندلی خودمان تعریف می‌کنیم. این یک اشتباه استراتژیک در سینمای ایران در سه دهه‌ گذشته بوده است که اکران فیلم خارجی را حذف کردند. غیرممکن است که کشوری بخواهد به توسعه سینمایی دست پیدا کند ولی فیلم خارجی در آنجا وجود نداشته باشد! حداقل من این کشور را سراغ ندارم.

تفاوت بودجه هنروتجربه برای هر فیلم
مقدار بودجه‌ای که ما به صورت میانگین برای فیلم‌هایمان در نظر می‌گیریم، متفاوت است. به طور مثال برای فیلم‌های مستند‌، ۱۰ تا ۱۲ میلیون تومان است، یعنی مباحث فنی فیلم‌های مستند و کوتاه را ما پرداخت می‌کنیم. ۱۰ میلیون هم هزینه تبلیغات می‌شود چون ما طولانی‌مدت فیلم‌ها را در اکران نگه می‌داریم و به همین دلیل هزینه‌های آماده‌سازی و چاپ بروشور و تبلیغات بالا می‌رود. در فیلم‌های سینمایی سه نوع سرمایه‌گذاری داریم؛ در فیلم‌هایی که در نوع (الف) قرار می‌گیرند بین ۴۰ تا ۵۰ میلیون، فیلم‌های نوع (ب) ۳۰ تا ۳۵ میلیون و فیلم‌های نوع (ج) تقریبا برایشان ۲۰ میلیون تومان سرمایه‌گذاری می‌کنیم. ما پولی به کسی نمی‌دهیم و هزینه تبلیغات با خودمان است اما پوستر توسط ما طراحی نمی‌شود. اینکه گاهی می‌گویند که «هنر و تجربه» خودش پوستر فیلم‌هایش را طراحی می‌کند، اشتباه است. فقط زمانی که افراد بخواهند ما در طراحی پوسترشان به آن‌ها مشاوره می‌دهیم. از ۴۵ فیلم اکران‌شده در کمتر از ۱۰ فیلم بنا به درخواست مالکان فیلم، در این زمینه ورود کرده‌ایم که در ۹۰ درصد طراحی خودشان است و در ۱۰ درصد هم ما با درخواست خودشان مشاوره داده‌ایم. البته باعث افتخار است که هم در جشنواره فیلم فجر و هم جشن خانه سینما مواد تولیدی ما بهترین آرا را کسب کرده است و جوایز خوبی را گرفته است. ما هزینه‌ پوسترها را براساس نامه تهیه‌کننده و تعرفه‌ خودمان می‌دهیم. ما پول زیادی نداریم و برای همین اعتقاد داریم که سینمای هنر و تجربه، سینمای مقتصدی است. سینمایی که اقتصادش به اصطلاح اقتصاد گنجشک‌روزی است. هزینه‌ ساخت آنونس‌ها و تبلیغات را براساس تعرفه‌مان می‌دهیم. تبلیغات مطبوعاتی را هم خودمان می‌دهیم و فقط در دو عرصه است که نمی‌توانیم هزینه تبلیغاتش را بر عهده بگیریم؛ یک تبلیغات محیطی به دلیل هزینه سرسام‌آورش و دوم تبلیغات تلویزیونی. البته برای تعدادی از فیلم‌ها خود صاحبانش با آشنایی‌هایی که با شهرداری داشتند، توانستند بیلبوردهایی را اجاره کنند که باز هم هزینه چاپ روی آن بیلبوردها را هم ما می‌دهیم. در تلویزیون که اصلا نمی‌توانیم. هرچند که خودشان ۷۰ درصد فیلم‌های ما را پذیرفته‌اند که از پنج تا ۵۰ تیزر رایگان بدهند، بنابراین ما هزینه‌ای نمی‌پردازیم.از آنجا که فیلم‌های ما طولانی‌مدت در اکران است، هزینه‌هایش در چاپ مواد تبلیغاتی، چه در فضای مجازی، چه در مشاوره‌های رسانه‌ای بیشتر می‌شود. هر فیلم یک مشاور رسانه‌ای دارد که هزینه دستمزد آن‌ها را براساس تعرفه خودمان پرداخت می‌کنیم ولی این بیست سی میلیون تومان باید در طولانی‌مدت یعنی هفت هشت ماه داده شود و بیشتر از این مقدار هم زورمان نمی‌رسد.
در همان زمانی که افراد فیلم‌شان را برای «هنر و تجربه» می‌آورند ما به آن‌ها می‌گوییم که ۵۰ درصد تبلیغات این فیلم‌ها در اختیار ماست، ۵۰ درصد دیگر در اختیار شماست. از آنجا که تعداد اکران‌های ما بالاست و کل ستاد اجرایی هنر و تجربه حدود پنج نفر هستند، اکران ۳۰ فیلم احتیاج به یک لشکر آدم دارد و این لشکر خود فیلم‌ساز است، مشاورها و روابط عمومی‌شان، عوامل فیلم که خود این عوامل پتانسیل‌هایی دارند که جایی به سراغشان خواهد آمد. اگر در جایی بتوانیم از لحاظ مالی کمک کنیم حتما حمایت خواهیم کرد مانند ایده‌های جدید در تبلیغات فیلم «خواب تلخ»، «احتمال باران اسیدی»، «۳۱۶» و … که در حد بضاعت‌مان به آن‌ها کمک کردیم ولی چون تعداد فیلم‌هایمان بالاست و سالی در حدود ۴۰ فیلم سینمایی، ۲۰ تا ۲۵ فیلم مستند و ۷۰ تا ۸۰ فیلم کوتاه و فیلم‌های تاریخ سینمای ایران را داریم، اینها همه نزدیک به ۶۰ درصد بودجه ما را در اختیار می‌گیرد و ۴۰ درصد دیگر هزینه سالن‌های سینمای ما می‌شوند، تا بتوانیم ۱۰۰ درصد فیلم را به مالک فیلم برگردانیم. ما هیچ پولی را از فروش بلیت فیلم برنمی‌داریم و عین فروش بلیت به صاحب اثر برمی‌گردد که این تجربه‌ جدیدی است و توانسته باعث رونق این فضا شود.

هنروتجربه حاصل یک کار تیمی است
یادمان باشد که در دولت‌های قبل هم این اتفاق افتاد ولی فقط برای از سر باز کردن بود. ما نمی‌توانیم از همت آقای ایوبی در این مورد و حمایتی که از هنر و تجربه کرد و این حمایت همیشه بودجه‌ کلان نیست، یاد نکنیم ولی قطعا دکتر ایوبی پای این سینما ایستاد، چرا که در آن اوایل مقاومت‌های شدیدی حتی توسط افراد صنفی وجود داشت. این لطفی که شما به من دارید حاصل یک کار تیمی است. علاوه بر من، این گروه، شورای سیاست‌گذاری خوبی هم دارد که تک‌تک آن‌ها دارای چند دهه سابقه فعالیت در این حوزه هستند و با سینمای هنر و تجربه عجین شده‌اند؛ آقای گلمکانی، آقای صمدیان، شهرام مکری، جعفر صانعی‌مقدم، آقای ایرج تقی‌پور، آقای مسچی،آقای جمال امید و آقای فرجی از یک‌سو و دیگر دوستان اجرایی مانند مدیر پخش آقای مزلقانی، آقای تاجیک و خانم فغفوری در ستاد خبری، آقای امین و تیم‌شان در بخش سایت، آقای کثیریان در نشریه، آقای عابدی در فضای مجازی و … از سوی دیگر. این یعنی ما نرفتیم که دوباره یک چیزی را تجربه کنیم. ما تجربیات مختلف را کنار هم جمع آوری کردیم و در خدمت این طرح آوردیم تا موفق شویم که نشان هم داد که همچنان می‌شود برخلاف نظر بعضی‌ها که دائم ناامید هستند، کاری را انجام داد. همچنین سعه صدر شورای صنفی که نشان‌دهنده بلوغ بود، به ما کمک کرد. یادمان باشد که مجموعه دولت و بدنه‌ اجرایی این طرح، همه آمدند و کاری را که در سه دولت شکست خورده بود به یک سرانجام رساندند و الان می‌دانیم که اگر ما هم برویم و تیم دیگری بیاید، کار دیگری به جز راه رفتن در ادامه‌ این مسیر ندارد و این رفتار، به عنوان یک استاندارد در حوزه توزیع و نمایش برای اکرانی با مخاطب محدودتر شناخته می‌شود. نقدهایی هم به ما وارد است که به دل و جان می‌خریم و بعد خودمان را اصلاح می‌کنیم که ظرف چهار پنج سال آینده بتوانیم کاری کنیم تا از این سینما به عنوان یکی از دستاورد‌های مهم در سینمای ایران یاد شود. البته از کشورهای دیگر که صاحب صنعت سینما هستند، چند کامنت تعجب‌آمیز گرفتیم که جمهوری اسلامی ایران چطور توانسته است این چنین تجربه‌ موفقی را در حوزه سینما داشته باشد؛ چرا که از بیرون که نگاه کنیم، سینمای ایران فقط یک سینمای جشنواره‌ای بوده است ولی سینمای «هنر و تجربه» توانسته است آن نوع فیلم‌ها را وارد چرخه‌ اکران کند؛ چیزی که شاید سال‌های سال جزو آرزوهای دست‌نیافتنی سینمای ایران بود.

دستاورد هنروتجربه
یکی از مهم‌ترین رسالت‌های هنر و تجربه، سرند کردن نیروی انسانی در آینده است و مهم‌ترین دستاورد در سپهر سیاست‌های فرهنگی کشور بالا رفتن ضریب امنیت ملی و در گستره سیاست‌های سینمایی، نمایش فیلم‌هایی کیفی است که امکان نمایش برای مخاطبان داخلی را نداشته است. نمایش فیلم‌های متاخر اساتید سینمای ایران همانند عباس کیارستمی، خسرو سینایی و پرویز کیمیاوی دستاورد کمی برای سینمای ایران نیست و دیده‌شدن این فیلم‌ها در سینماهای هنر و تجربه سراسر کشور، نشانه رفتن به سمت بلوغ برای سیاست‌های سینمایی نظام است و نکته‌ای را که نباید فراموش کنیم، اثرات فرامتنی نمایش این فیلم‌هاست که می‌تواند تصویر ایده‌آل‌تری از سیاست‌های جهانی فرهنگی نظام برای خارج از کشور داشته باشد. همچنین عده‌ای تکلیف‌شان با سینما مشخص می‌شود. شاید بعضی‌ها به اشتباه آمده باشند. اینکه چه کسانی می‌توانند در آینده چه‌کاره شوند. خیلی از کارگردانان ما بعد از اکران یا به سراغ کارهای دیگری رفتند یا به سینمای دیگری مراجعه کردند یا در همین سینما ماندند. یکی از کارهایی که سینمای «هنر و تجربه» می‌تواند با انجام آن باعث اثرات خیر برای بدنه‌ کلی سینما شود، آن است که مشخص می‌کند افرادی که فیلم‌ اولشان دارای شاخص‌های ابتدایی و حداقلی است، بعد از اکران پخته‌تر می‌شوند یا به سراغ کار دیگری می‌روند.