هنروتجربه – مریم محمدی :  عصر دوشنبه بیست و سومین روز از فروردین ماه ، اولین جلسه‌ی نقد و بررسی فیلم‌های هنروتجربه در سال جدید به میزبانی سینما سوره‌ی اصفهان برگزار شد.

فیلم مستند «زمناکو» به کارگردانی مهدی قربان پور در هوای دلپذیر بهاری در فضایی صمیمی به نمایش درآمد.بعد از نمایش فیلم جلسه‌ی نقد و بررسی آن با حضور کارگردان فیلم مهدی قربان‌پور و سید مهدی سجادزاده مجری برنامه برگزار شد.

در ابتدای جلسه قربان پور درباره شکل‌گیری ایده فیلم به خاطره‌ای از موزه صلح اشاره کرد :«من اولین بار اسم علی را در موزه ی صلح تهران بر روی یک پوستر دیدم ؛ با چند خط توضیح اینکه او چه کسی است . در آنجا با دکتر خاطری آشنا شدم که مدیر بخش بین الملل موزه بود او درمورد علی و بچه‌هایی مثل او حرف زد و گفت که موضوعی کمتر کار شده است . شماره و ایمیل علی را به من داد ، من با او تماس گرفتم و متوجه شدم چند روز بعد یعنی ۱۶ مارس که روز مراسم یادمان بمباران حلبچه است به آنجا می آید . دکتر خاطری از ما دعوت کرد که به همراه او به حلبچه برویم . »

قربان پور ادامه داد :« وقتی می‌خواستیم به حلبچه برویم آقای شکیبانیا تهیه‌کننده‌ی فیلم گفت:خوب است با تجهیزات بروید شاید این تصاویری که می گیرید بعد به کارتان بیاید .  همین طور هم شد، این تصاویر یادمان حلبچه بعد در فیلم استفاده شد».

قربان‌پور - اصفهان (3)

کارگردان زمناکو به بستر مناسب حلبچه برای فیلم‌سازی هم اشاره کرد:« من وقتی به آن‌جا رفتم فکر نمی‌کردم حلبچه جزو خاک ایران نیست ، آن‌جا مردم مهربانی دارد ،با آنکه حادثه‌ی تلخ بمباران شیمیایی ۵۰۰۰ نفر از مردم منطقه را به کام مرگ کشانده اما شهر به دور از طراوت، موسیقی ، آوا و … نیست و سرزندگی خاصی دارد.»

او درمورد مراحل ساخت فیلم توضیح داد :« کار در ۴ بخش کردستان ، تهران ، مشهد و شهرها و روستاهای مرزی فیلمبرداری شده است . برای گرفتن این تصاویر ما مجبور بودیم با علی همراه شویم و سفر کنیم . البته فیلم به تجهیزات خاصی نیاز نداشت اما به هرحال همه‌ی این سفرها و تصویربرداری ها زمان‌بر و هزینه‌بر است».

قربان‌پور در ادامه به موضوع جهان شمول فیلمش اشاره کرد‌:«هدف از نشان دادن علی و تحولی که در زندگی اش به وجود می آید ( مثل گم شدن او و سرانجام یافتن مادرش ) اشاره به موضوعی است که روزانه در سراسر دنیا اتفاق می‌افتد و کودکانی از مادران و خانواده شان جدا می‌شوند که شاید بیشترشان مثل علی خوش شانس نیستند که بتوانند مادرشان را پیدا کنند . در واقع ما این فیلم را ساختیم تا کمکی به این بچه‌ها باشد.خوشبختانه نمایش این فیلم باعث شده از مجموعه ۶۴ بچه  گمشده حلبچه دو بچه‌ به نام های اعظم و برزان خانواده‌شان را بیابند. البته تحقیقات و آزمایشات DNA که سازمان ژنتیک ایران انجام داده کمک‌های فراوانی به پیدا شدن این کودکان کرده و می‌کند.»

ما می‌خواستیم یک فیلم مستند سینمایی بسازیم که بیننده موقع تماشای آن حتی نتواند پلک بزند ، برای همین قصه‌ی زندگی علی را انتخاب کردیم

قربان پور ضمن مخالفت با نظر یکی از حضار که معتقد بود این فیلم روی میز تدوین ساخته شده است گفت :«نه اینطور نیست . ما ۱۸ ساعت آرشیو داشتیم اما من چون از اول این فیلم را در ذهنم طراحی کرده بودم از اجزا لازم بهره بردیم .مادو سال پژوهش تصویری کردیم و فیلم گرفتیم تا زمناکو فیلم خوب و جذابی در بیاید.»

در ادامه قربان‌پور عنوان کرد :«ما می‌خواستیم یک فیلم مستند سینمایی بسازیم که بیننده موقع تماشای آن حتی نتواند پلک بزند ، برای همین قصه‌ی زندگی علی را انتخاب کردیم و سعی کردیم پژوهش خوبی انجام دهیم که خوشبختانه این پژوهش در جشن خانه‌ی سینما به چشم آمد و جایزه ی بهترین پژوهش را گرفت . دوبار فیلم را تدوین کردیم یک بار برای جشن خانه‌ی سینما و یک بار برای جشنواره‌ی سینما حقیقت . روی موسیقی و صداگذاری آن هم خیلی کار شد .»

کارگردان زمناکو با اشاره به اینکه علی می‌توانست اسطوره‌ای ایرانی باشد اما اکنون متعلق به دیار دیگری است گفت :« علی ۱۶ سال در ایران با مادر خوانده ایرانیش کبری زندگی می‌کند اما وقتی نمی‌تواند شناسنامه بگیرد و مادرش می‌میرد و امکان ثبت نام در دانشگاه را پیدا نمی‌کند همه‌ی انگیزه‌هایش را از دست می‌دهد و از ایران می‌رود . اگر مسوولین کمک می‌کردند او می توانست یک اسطوره‌ی ایرانی باشد . »

قربان‌پور پس از صحبت یکی از حضار که بازسازی موفق صحنه‌ی بمباران و گم شدن علی او را تحت تأثیر قرار داده بود یکی از سئوال‌های اصلی خود پرداخت:«در واقع این سوالی که علی از مادر کُردش می‌پرسد کنجکاوی و سوال من بود. من معتقدم در سراسر دنیا مادران کودکانشان را به آغوش می‌گیرند و هیچ‌وقت آن‌ها را گم نمی‌کنند ، برای من سوال بود که چطور علی گم شده است ، از او خواستم این سئوال را از مادرش بپرسد. علی چند بار مخالفت کرد،نمی‌خواست مادرش جلوی دوربین بیاید اما سرانجام وقتی این اتفاق افتاد همه‌ی ما پشت دوربین گریه می‌کردیم و تحت تأثیر این صحنه قرار گرفته بودیم ، به نظرم این واقعی‌ترین صحنه‌ی فیلم است.»

برای من سوال بود که چطور علی گم شده است ، از او خواستم این سئوال را از مادرش بپرسد. چند بار مخالفت کرد،نمی‌خواست مادرش جلوی دوربین بیاید اما سرانجام وقتی این اتفاق افتاد همه‌ی ما پشت دوربین گریه می‌کردیم، به نظرم این واقعی‌ترین صحنه‌ی فیلم است

او درباره ساختار دایره‌ای پایان بندی هم توضیح داد :«ساختاری دایره‌ای مد نظر من بود ، این‌که علی خود به عنوان مردی که روزی کودکی گمشده بوده حالا به سراغ کودکان اردوگاه آوارگان سوری می‌رود جالب و تأثیرگذاراست.»

در پایان کارگردان فیلم زمناکو با تشکر از هنروتجربه که فرصت نمایش فیلم های مستند را هم فراهم کرده عنوان کرد :« هر صندلی‌ای که برای سینمای مستند اشغال می‌شود ارزشمند است و امیدوارم که هنروتجربه امکان برابری بین سینمای مستند و داستانی را بوجود بیاورد».

عکس: دامون درخشانی