هنر و تجربه: «سینمای متفاوت یا نشانی غلط؟» عنوان مناظره‌ای بود که پنج‌شنبه شب گذشته بین جعفر صانعی مقدم مدیرکل سابق نظارت و ارزشیابی ارشاد و عضو فعلی شورای سیاست‌گذاری هنر و تجربه با محسن محسنی‌نسب کارگردان سینما در برنامه شهر فرهنگ شبکه خبر سیما برگزار شد.

به گزارش پایگاه اطلاع رسانی شبکه خبر، جعفر صانعی مقدم، عضو شورای سیاست گذاری سینمای هنر و تجربه و تهیه‌کننده سینما با اتهام خواندن اظهارات برخی از منتقدان مبنی بر اینکه سینمای هنروتجربه فرصت و محفلی برای سینماگران دگراندیش شده، تصریح کرد: «سینمای هنر و تجربه آثاری ارائه می‌دهد که موضوعات آن یا هنری است و یا این‌که به نوعی تجربه‌گرایی در آن وجود دارد، اما اگر آن‌چه که به عنوان آثار استاندارد مطرح می‌شود همان موضوع کلیشه‌ای است که پیش از این در سینمای بدنه تجربه شده، طبیعی است که سینمای هنر و تجربه در آن قالب قرار نمی‌گیرد.»

صانعی مقدم درباره مسئله دار خواندن برخی از آثار سینمای هنروتجربه اظهار داشت: «این فیلم‌ها نیز همانند سایر آثار از وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی مجوز می‌گیرند و در بخش‌های مختلف کوتاه، مستند و سینمایی ساخته می‌شوند.»

محسن محسنی نسب، کارگردان فیلم‌هایی از قبیل «یاس‌های وحشی» با انتقاد از نامگذاری این نوع سینما اظهار داشت: «مگر آثار دیگر سینمایی، “هنر” محسوب نمی‌شود که اکنون برخی عنوان هنر را به فعالیت‌های خود اختصاص می‌دهند و روی هنری بودن آثارشان تاکید می‌کنند؟ لزومی به این نوع نامگذاری نیست، مگر این‌که آثار سینمایی کشور را به دو گروه هنری و غیر هنری تفکیک کنیم و ادعا شود که آثار ما هنر است و جریان اصلی سینما هنر محسوب نمی‌شود.»

محسنی نسب ادامه داد: «در مقابل، فیلم‌هایی که مخاطب پسند نیستند و برای جشنواره‌ها ساخته می‌شوند و اغلب به علت ساختارشکن بودن جوایزی از جشنواره‌های مختلفی که لزوما معتبر و درجه یک نیستند، دریافت می‌کنند از دید این مسئولان، هنر به شمار می‌روند. البته در کنار جریان اصلی سینما باید سینمای تجربی نیز وجود داشته باشد و جریان تجربی، پس از گذراندن روند لازم تجربه اندوزی وارد سینمای بدنه و اصلی شوند، اما روند فعلی به گونه‌ای است که جریان تجربی در مسیر رسیدن به جریان اصلی حرکت نمی‌کند.»

در واکنش به این اظهارات، صانعی مقدم تصریح کرد: «آن‌چه که درباره دیدگاه مسئولان گفته شد را باید خود مسئولان پاسخ دهند و من نمی‌دانم آن‌چه که مطرح شد بر اساس چه آمار و مستنداتی است، اما درباره فیلمسازان باید بگویم که در بخش‌های مختلف سینمایی، وقتی اثری با توجه به فرمول‌های رایج و با هدف کسب گیشه ساخته می‌شود، طبیعی است که به آن هدف نزدیک‌تر می‌شود و به گیشه بهتری می‌رسد، اما این شرایط زمانی تغییر می‌کند که موضوعات جدیدی تجربه شود و طبیعی است که ممکن است این نوع آثار در جذب مخاطب عام موفق نباشند.»

این تهیه کننده سینما در پاسخ به این موضوع که سازندگان آثار هنری به سمت جریان اصلی سوق نمی‌یابند، اظهار داشت: «اتفاقا ما می‌بینیم که گاهی یک فعال سینمای هنروتجربه و کسی که در بخش سینمای جوان و فیلم کوتاه فعالیت کرده، در اثر بعدی خود هم در جشنواره فجر موفق می‌شود و هم این‌که در جذب مخاطب توفیق زیادی کسب می‌کند. این دو بخش تکمیل کننده یکدیگرند و امکاناتی که در اختیارشان گذاشته شده بسیار کمتر از بخش‌های دیگر است. اما اثرگذاری فعالیت گروه هنروتجربه به گونه‌ای بوده که برخی از دوستان تصور می‌کنند این‌ها سهم بیشتری دریافت کرده‌اند.»

صانعی مقدم در پاسخ به این سوال که بجای یک مورد، به مصادیق دیگری از توفیق سینمای هنری در جلب مخاطب اشاره کنید، گفت: «اگر به فیلم‌های پرفروش امسال مراجعه کنیم می‌بینیم که آثار اولیه سازندگان آن‌ها در عرصه هنری، کوتاه و جوان بوده است.»

محسنی نسب در ادامه نقد خود بر سینمای هنر و تجربه تصریح کرد: «طبیعتا جوانی که اکنون در بدنه اصلی سینما فعالیت می‌کند، کار خود را در مجموعه‌های کوچکتر و بخش‌های کوتاه و جوان آغاز کرده است، اما حرف من این است که حاصل حمایت‌ها از سینمای هنر و تجربه به سود سینمای ایران نیست. در صورتی که این آثار باید به شکلی حمایت شوند که درنهایت به جریان اصلی سینما کمک کنند.»

این کارگردان سینما با بیان این‌که برای این منظور باید ویژگی‌هایی مدنظر قرار گیرد، اضافه کرد: «مثلا فیلم خانه دوست کجاست مرحوم کیارستمی تمام عناصر قهرمان و ضد قهرمان را داراست و قهرمان فیلم فداکاری و ایثارگری می‌کند. اما اکنون آثاری ساخته می‌شود که خام و ساده‌اند و عناصری که باعث پویایی سینما می‌شود، از جمله قهرمان، به عنوان کاراکتری که مخاطب را به سوی تعالی هدایت می‌کند دارا نیستند.»

شهر فرنگ 1
پس از اشاره محسنی نسب به فیلم خانه دوست کجاست مرحوم کیارستمی، صانعی مقدم، عضو شورای سیاست گذاری سینمای هنر و تجربه تصریح کرد: «به نظر می رسد که از دید برخی از دوستان، سرخ پوست خوب، سرخپوست مرده است. خداوند مرحوم کیارستمی را بیامرزد، اکنون بسیاری از شاگردان او در سینمای هنر و تجربه فعالیت می‌کنند.»

صانعی مقدم ادامه داد: «من برای دولت چنین شانی قائل نیستم که به توصیه‌ها توجه کند و سلیقه خاصی را حاکم کند. اهالی سینمای هنر و تجربه جای بسیار کمی را نسبت به جریان بدنه اشغال کرده‌اند. فیلم خانه دوست کجاست در زمان ساخت چندان مطرح نبود و تریبون‌های رسمی به میزان لازم به آن توجه نکردند و یک قهرمان درجه سه ورزشی بیشتر از این فیلم مورد توجه قرار گرفت. اکنون ایشان در میان ما نیست اما عده زیادی زنده‌اند و باید به آن‌ها توجه شود. همه فیلم‌های ما البته شبیه خانه دوست کجاست نیست. خب آن فیلم، فیلم مطرحی است.»

صانعی مقدم با بیان اینکه کل بودجه گروه هنر و تجربه، یک میلیارد و چهارصد میلیون تومان است، گفت: «خوب است مردم ببینند که با این رقم کم چه فعالیت‌های بزرگی انجام شده است، در صورتی که در بخش تجاری، بنگاه‌های اقتصادی متعددی حمایت‌های کلان می‌کنند.»

صانعی مقدم به عنوان نمونه به بنیاد سینمایی فارابی اشاره کرد، اما محسنی نسب تاکید کرد که این بنیاد هم فقط از بخش هنر و تجربه حمایت می‌کند. محسنی نسب ادامه داد: «من با بخش سینمای تجربی مخالف نیستم اما حرفم این است که این بخش باید به عنوان آزمایشگاهی برای تجربه‌اندوزی فیلمسازان جوان باشد و همه وظیفه داریم که از سینمای اصلی که متعلق به مردم است حمایت کنیم.» محسنی نسب در پاسخ به این جمله صانعی که این پول که زیاد نیست، اظهار داشت: «کل پول به اندازه یک فیلم من است، اما حرف من این است که همین مقدار حمایت هم باید در مسیر مفید باشد.»

جعفر صانعی مقدم تصریح کرد: «یکی از اقدامات مهم دولت تدبیر و امید این است که امکانی فراهم کرد که فیلم‌هایی که ساخته می‌شد و فرصت نمایش نداشت، نمایش داده شوند و چون گروهی به صورت کارشناسی نگاه می‌کنند، فیلمسازها می‌دانند که فیلم‌شان به دلایل فنی مورد توجه قرار گرفته و آن دو سوم فیلم‌ها که کنار گذاشته شده است با دلایل فنی حذف شده‌اند، اما اگر تعداد تولیدات بالاتر برود گزینش‌های ما هم سخت‌تر می‌شود.»

مشکل سینمای جشنواره‌ای نداشتن قهرمان است /  فیلمسازان باید فضائل اخلاقی را ترویج کنند
در ادامه، محسنی نسب حذف قهرمان در جریان سینمای جشنواره ای را از نقاط ضعف این نوع آثار دانست و گفت: «فیلم‌های بدون قهرمان ضعیفند چون بخشی اصلی از داستان را ندارند. قهرمان که نباشد مردم فیلم را پس می‌زنند. اگر قرار است از فیلمسازان جوان حمایت شود، باید به آنها آموزش داده شود که فضائل اخلاقی را ترویج کنند. با این حال من بازهم به هنری خواندن این نوع سینما انتقاد دارم.»

صانعی مفدم هم گفت: «سینمای بدنه هم هنری است اما درجات هنر فرق می‌کند. بازهم تاکید می‌کنم یکی از اتفاقات خوب این دولت همین کار است. ما از تولید حمایت نمی‌کنیم و فقط در اکران حمایت می‌کنیم.»

محسنی نسب در جواب تصریح کرد: «با حمایت در بخش اکران، جریان تولید را حمایت می‌کنید.» محسنی نصب در ادامه موضوع قهرمان در فیلم‌ها گفت: «قهرمان انسانی با فضائل اخلاقی است که فداکاری می‌کند برای خدمت به جامعه. این موضوع تا نیمه دهه ۷۰ در سینمای ما رواج داشت اما آرام آرام جشنواره‌های داخلی و خارجی فیلم‌هایی که قهرمان داشتند را حمایت نکردند و به قول شما آن فیلم‌ها را هنری نمی‌دانستند و می‌گفتند انسان از منافع خود نمی‌گذرد. جریان اصلی سینما برای همین دیگر قهرمان ندارد و اگر کسی داستان و قهرمان را در اثر خود لحاظ کند، این تهمت را می‌زنند که فیلمفارسی می‌سازی.»

صانعی مقدم پاسخ داد: «فیلم ایستاده در غبار قهرمان دارد و جزو کاندیداهای ما بود که وارد بخش اصلی جشنواره شد. اما در این فیلم کارگردان تجربه گرایی کرد.»