هنروتجربه – بهزاد وفاخواه: در بخش اول میزگردی که در ارتباط با اکران همزمان فیلم‌ها در هنروتجربه با اکران عمومی داشتیم، بیشتر از نفع و ضرر اکران این فیلم‌ها برای گروه هنروتجربه صحبت شد. محمد احمدی تهیه‌کننده و فیلم‌بردار سینمای ایران، شاهین امین منتقد و روزنامه‌نگار و پیمان حقانی فیلم‌ساز در بخش اول گفتگو روی نقاط سود و زیان این طرح تمرکز کردند و بیش از هرچیزی خواستار اکران فیلم‌هایی شدند که چیزی هم به گروه هنر و تجربه اضافه کنند. در بخش دوم این گفت‌وگو اما بیشتر درباره انتخاب‌های هنروتجربه، حجم فیلم‌های این گروه و چیده شدن ویترین آن صحبت شده است.

بخش اول میزگرد

یک‌بار از زاویه دید سازندگان فیلم‌های داستانی بلند به قضیه نگاه کنیم. با توجه به ظرفیت نهایی سانس‌ها، هزینه تولید اغلب فیلم‌ها از اکران هنروتجربه درنمی‌آید. حالا سازندگان فیلم‌ها به واسطه این‌که این باریکه دارد باریک‌تر هم می‌شود نمی‌توانند معترض باشند؟
امین: ماجرا اینجاست که از این زاویه نگاه نکنیم که این باریکه دارد باریک‌تر می‌شود. اگر ماجرا درست مدیریت شود؛ درست است که به ظاهر بیست تا سانس از یک فیلم کم می‌شود اما درواقع آن را پررونق‌تر می‌کند. درواقع وجود فیلم‌های دیگر این پیام را می‌دهد که همین باریکه را بیشتر ببینیم. اما مهم اجراست و انتخاب فیلم‌ها. با این وجود اشکالی که در این زمینه وجود دارد، تعداد زیاد فیلم‌های هنروتجربه است. البته باید حرف‌های شورای سیاست‌گذاری را هم شنید که من شنیده‌ام و مشکلات  آن‌ها را هم می‌دانم. اما کماکان فکر می‌کنم تعداد فیلم‌های اکران شده در رهنروتجربه زیاد است. فیلمی که در این گروه اکران می‌شود باید یک ویژگی ممیزه داشته باشد.  فیلمی مثل «سیصدوشونزده» چه چیزی دارد؟ یک ایده درخشان . کارگردان و فیلم‌نامه‌نویس فکر کرده‌اند و به این نتیجه رسیده‌اند که این ایده درخشان است و کار نویی است. اگر این ایده را نداشت کسی آن را نمی‌دید. کسی که فیلم تجربی و لوباجت می‌سازد و ستاره‌ای هم ندارد، باید چیزی برای دیده شدن داشته باشد.
حقانی: من مثال از خودم بزنم. دو فیلم ساخته‌ام. فیلم اولم که خودم تهیه کردم به خاطر همین پروانه‌های خودی و غیرخودی رفتم زیر پرچم یک تهیه‌کننده. که البته آخرش هم منجر به گرفتن پروانه ساخت سینمایی نشد. از من پرسید می‌خواهی فیلمت اکران بشود، گفتم نه! یک فیلم‌ساز باید تا این اندازه واقع‌بین باشد. چون این فیلم را برای اکران عمومی نساخته بودم و اگر خودم را می‌کشتم و دوسالن هم می‌گرفتم، در نهایت فروش نمی‌کرد و همه هم می‌گفتند چه فیلمساز مزخرفی که فیلمش هم نفروخت. آن فیلم را ساخته بودم که نهایت از طریق جوایز جشنواره‌ها و فروش به شبکه‌هایی مثل آرته هزینه‌اش دربیاید. اما برای «سیصدوشونزده» داعیه این را داشتم که فیلمم باید در گروهی که برای آثار تجربی تاسیس شده اکران شود. اگر یک فیلم بد بسازم و از این‌جا انتظار اکران داشته باشم، شما نباید اکران کنید. اگر همچون فیلمی آوردم، همین‌جا می‌گویم و علیه من هم استفاده کنید: اگر بد بود، اکران نکنید.
اکران فیلم بد، به بقیه فیلم‌ها ضربه می‌زند. خیلی‌ها با من صحبت کرده‌اند، ماه‌های اول ده تا فیلم از هنروتجربه می‌دیدند الان یک فیلم هم نمی‌بینند. یکی گفت از این ده‌تا پنج‌تایش بد بود. یکی دیگر گفت هشت تایش بد بود و دیگر نمی‌رود.
احمدی: قطعا فیلمی که بد است نباید به هنروتجربه امید داشته باشد. این را باید از ذهن‌ها پاک کرد.
امین: من نقطه نظر دوستان شورای سیاست‌گذاری را اگر بخواهم توضیح بدهم می‌گویند ما یک کوه انبارشده از فیلم‌های دیده‌نشده داریم. دوسوم این فیلم‌ها واجد کیفیت لازم برای پخش نیستند  و ما آن‌ها را کنار گذاشته‌ایم. صدفیلم هم اکران شده. از طرفی می‌گویند باید برخی از فیلم‌ها اکران شوند تا آن کسی که فیلم بدی ساخته متوجه بد بودن اثرش بشود.
احمدی: این طرز تفکر درست نیست، چون به این شکل کل گروه دارد خراب می‌شود.
حقانی: گروه‌ات را خراب می‌کنی که نشان بدهی یک نفر فیلم بد ساخته؟

میزگرد اکران همزمان

برند و اسمی که خراب شده، ترمیم‌اش خیلی سخت است.
حقانی: ما در سینماتک قلهک هیچ‌وقت این کار را نکردیم و امروز افتخار می‌کنیم چهارهزار عضو داریم و هیچ‌جا تبلیغ نمی‌کنیم و هیچ‌کس من و حمیدرضا کشانی را نمی‌شناسد و همه آقای ساداتیان را می‌شناسند. اما این چهارهزارنفر ما را ول نمی‌کنند چون هیچ‌وقت برند را خراب نکردیم و فقط فیلمی نشان دادیم که بتوان از آن دفاع کرد. همه جای جهان بیشتر از تعداد فیلم‌های اکران شده فیلم تولید می‌شود. اما ما این‌جا همچنان تفکر چپ داریم و می‌خواهیم از مظلوم حمایت کنیم و امکانات را به تساوی تقسیم کنیم.. هرچند در نهایت هم چیزی به تساوی تقسیم نمی‌شود! این فیلم‌های بد هستند که سانس‌های فیلم‌های اصلی را محدود کرده‌اند، نه فروشنده با چهل سانس. من الان آوردن فیلم‌های بزرگ را یک ایده خوب می‌دانم. هر فصلی یک بمبی باید بترکد. به نظرم خارج از شورای سیاست‌گذاری باید یک اتاق فکر داشته باشیم که یک‌سری جوان  هرفصل ایده‌های جدیدی رو کنند.
امین: دائم باید از ایده‌های متفاوت استفاده کرد تا هنروتجربه کماکان سر زبان‌ها باشد.
احمدی: یک قدم خوبی برداشته شده به نام گروه هنروتجربه. حالا باید فکر کرد چکار می‌توان کرد تا باقی بماند. شورای سیاست‌گذاری برای چه این سه فیلم را اضافه کرده؟ این طرحی است برای ادامه و ماندگاری این گروه سینمایی. حالا باید راه‌های بیشتر و بیشتر پیدا کرد. در ایران اگر یک مدیر سینمایی و غیر سینمایی عوض شود، از بالا تا پایین همه عوض می‌شوند. مدیریت فعلی علاقه دارد به سینمای هنروتجربه، بعدی ممکن است علاقه‌ای نداشته باشد. باید فکر کرد چکار می‌توان کرد که دیگر کسی نتواند فعالیت این گروه را متوقف کند.  یکی از این راه‌ها داشتن یک سینمای اختصاصی برای خود هنرو تجربه است.

حقانی: آوردن فیلم‌های بزرگ را یک ایده خوب می‌دانم. هر فصلی یک بمبی باید بترکد. به نظرم خارج از شورای سیاست‌گذاری باید یک اتاق فکر داشته باشیم که یک‌سری جوان  هرفصل ایده‌های جدیدی رو کنند

امین: سینمای هنروتجربه باید  یک مجتمع سینمایی اختصاصی داشته باشد. موزه سینما و خانه هنرمندان و سینماهای دیگر هم باشند، اما داشتن یک مجتمع مخصوص هنروتجربه باعث می‌شود مخاطب فیلمی که دوست دارد را گم نکند. مخاطب در این صورت می‌داند در مجتمع هنروتجربه از صبح تا شب این فیلم‌ها در حال پخش هستند
احمدی: به این ترتیب با تغییر مدیریت‌ها هنروتجربه از بین نمی‌رود و ماندگار می‌شود. جدای از این خودش نوعی تبلیغات هم هست. به شکل یه پاتوق درمی‌آید. در کنار آن می‌شود کافه داشت، برنامه‌های متعدد سینمایی برگزار کرد، نمایشگاه برای عکس‌های فیلم‌ها گذاشت، فیلم‌ها را به شکل چرخشی نمایش داد…
امین: در این مجتمع می‌توان برنامه‌هایی با شرکت چهره‌های سینما برگزار کرد. کسی که به بهانه اصغر فرهادی به مجتمع هنروتجربه می‌آید، با این گروه و فیلم‌هایش هم آشنا می‌شود.

داشتن یک مجتمع سینمایی مخصوص هنروتجربه هدف مدیران این گروه هم هست که هنوز برای این گروه تامین نشده است. اگر برگردیم به بحث تعداد فیلم‌های اکران نشده، علاوه بر فیلم‌های اکران‌نشده بسیاری که از سال‌های قبل باقی مانده‌اند، به واسطه دیجیتالیسم و آسان شدن ساخت فیلم با تولید بالایی هم مواجه هستیم. این روزها کسانی وارد پروسه ساخت فیلم بلند می‌شوند که پیش از این کار چندان خاصی انجام نداده‌اند. شهرام مکری وقتی «اشکان، انگشتر متبرک…» را به جشنواره فجر آورد، سالن‌های نمایش این فیلم جای سوزن انداختن نداشت. چون قبل از آن با «محدوده دایره» و «طوفان سنجاقک» در عرصه فیلم کوتاه خیلی‌ها با اسم‌اش آشنا شنده بودند و حالا برای دیدن فیلم اولش کنجکاو بودند. از طرفی بسیاری از طرح‌هایی که در رسانه‌ها به عنوان تبلیغات این فیلم‌ها می‌شنویم بیشتر مناسب رکوردهای گینس هستند تا سینما. بنابراین آن ازدحام فیلم‌ها حل نمی‌شود و به آن افزوده هم خواهد شد.
امین: این بحث‌ها چیزی نیست که شورای سیاست‌گذاری از آن بی‌خبر باشد. این کوه فیلم‌های اکران نشده تعبیری است که شورا برای توصیف مشکل خود از آن استفاده می‌کند. از طرفی شورا با فیلم‌هایی هم روبروست که فیلم‌های بدی نیستند اما نمی‌فروشند و اصطلاحاً سالن‌شان خالی می‌رود. هنروتجربه نمی‌تواند همه سانس‌ها را در اختیار این گونه فیلم‌ها بگذارد، از طرفی نمی‌تواند هم این فیلم‌ها را رد کند.
حقانی: ولی تعادل باید حفظ شود. من از تجربه خودمان در سینماتک بگویم. فیلم‌هایی داریم که می‌دانیم در سالن ۳۰۰ نفره ما فقط ۲۰ نفر تماشاچی می‌تواند داشته باشد. اخیرا فیلمی از استونی در جشنواره‌ای در آلمان دیدم که فوق‌العاده بود. یک فیلم سیاه و سفید که نود درصد آن با عکس روایت می‌شد و اتفاقا خوراک رکوردهای گینس هم بود! ولی وقتی فیلم را می‌دیدی انگار که تارکوفسکی ساخته بود. فیلم اول یک جوان ۲۶ ساله بود درباره جنگ جهانی دوم. احساس ما این بود که بیست نفر می‌آیند اما از این هم کمتر بیننده داشت در حالی که واقعا فیلم بی‌نظیری بود. ما در ماه ۶۰ سانس داریم، اما از این نوع فیلم‌ها بیشتر از دو سانس نمی‌گذاریم. کار ما معرفی فیلم‌های جدید هم هست. اما تعادل را باید حفظ کرد. هنر شورای سیاست‌گذاری هم باید چیدن یک ویترین مناسب باشد. در یک دوره یک فیلم مثل «سیصد و شونزده» بگذارد که هیچ‌کسی را ندارد و دو تا فیلم با بازیگر.

امین:هنروتجربه باید  یک مجتمع سینمایی اختصاصی داشته باشد. موزه سینما و خانه هنرمندان و سینماهای دیگر هم باشند، اما داشتن یک مجتمع مخصوص هنروتجربه باعث می‌شود مخاطب فیلمی که دوست دارد را گم نکند

امین: ولی در فضای سینمای هنروتجربه اغلب فیلم‌ها مثل فیلم شما هستند و کسی را ندارند.
احمدی: منظور پیمان بیشتر «جذابیت» است. پیشنهادی که پیمان مطرح می‌کند در سینمای حرفه‌ای ما هم باید رعایت شود. موقعی که سرگروه‌ها فیلم عوض می‌کنند، ناگهان چهارتا کمدی با هم نگذارند. تنوع را در نظر داشته باشند. این کار سختی هم هست. حالا در سینمای حرفه‌ای فروش مدنظر است و در هنروتجربه جذابیت.

میزگرد اکران همزمان

حالا فیلم‌هایی که از اکران عمومی به هنروتجربه اضافه می‌شوند، چه ملاکی باید داشته باشند؟ ملاک در این گروه «هنر» است و «تجربه». در تعریف تجربی بودن مشکل کمتری داریم اما اگر هنری بودن را به معنی اخص کلمه درنظر بگیریم، هر فیلمی که خوب و در نتیجه هنری است، می‌تواند به این گروه اضافه شود. «فروشنده» به قدری معتبر است که جشنواره کن برای رسیدن نسخه کامل آن صبر می‌کند و بعد جایزه هم به آن داده است. حالا ما می‌خواهیم فیلم‌های خوب را به هنروتجربه بیاوریم، یا فیلم‌هایی که ملاک و معیار خاصی را رعایت کنند؟
امین: به نظرم واضح است. این‌جا ما گروهی داریم به نام «هنروتجربه». دیده‌ام بعضی‌ها گفته‌اند گروهی است برای حمایت از سینمای مستقل. همچون قراری نبوده. حمایت از سینمای مستقل وظیفه جشنواره‌هایی مثل ساندنس است نه گروه هنروتجربه. بحث کیفیت فیلم‌هاست و یا تجربی بودن آن‌ها. مثال‌هایی که زدیم هم واضح است. «ایستاده در غبار» و «در دنیای تو ساعت چند است؟» و فیلم‌هایی که متفاوتند و واجد کیفیتی هستند که آن‌ها را از سینمای بدنه بیرون می‌کشیم.

ولی فروشنده متفاوت نیست.
امین: فروشنده ادامه جریانی است که الان تازه عادی شده. جریانی که خودش را به اثبات رساند. من یادم است سر «چهارشنبه سوری» عده‌ای می‌گفتند اگر هدیه تهرانی نبود کسی این فیلم را نمی‌دید. در صورتی که هدیه تهرانی اگر بود یا نبود، باز هم این فیلم دیده می‌شد. فروشنده یک مورد کاملا استثنایی است. چون خود فرهادی هم حالا یک مورد استثنایی در سینمای ایران است.
حقانی: انتخاب از سمت سینمای اکران خیلی ساده است. انتخاب این‌ور سخت‌تر است. حساسیت باید بیشتر در زمینه انتخاب فیلم از بین فیلم‌های ارائه شده به این گروه باشد.
امین: من اگر بخواهم یک جمع‌بندی از این بحث داشته باشم، کسی این‌جا با نمایش فیلم‌های خوبی که خارج از هنروتجربه اکران شده و مناسب این‌جاست مخالفت نظری ندارد. ولی چند شرط دارد. اول این‌که درست انتخاب بشوند و بعد از همه امکانات آن فیلم‌ها به نفع هنروتجربه استفاده شود. پیشنهاد آقای احمدی پیشنهاد خیلی خوبی بود که فیلم‌ها زمان درستی وارد هنروتجربه شوند. چند هفته بعد یا پس از تمام شدن اکران در سرگروه به هنروتجربه بیایند. بزرگترین کارکرد هنروتجربه این است که عده‌ای فیلمساز جوان و بااستعداد را به رسمیت بشناساند. این فیلم‌سازها دیده شوند. کاری که کم‌وبیش در دوسال گذشته با موفقیت انجام شده. از طرفی در خود هنروتجربه هم سعی شود از حجم فیلم‌ها کم شود و توجه بیشتر روی کیفیت آن‌ها باشد.

احمدی: کسانی که فیلم‌هایشان را به هنروتجربه می‌آورند، قطعا دنبال پول‌های آن‌چنانی نیستند.اکران در هنروتجربه برای این است که تماشاگران خاص آن فیلم به دیدنش بنشینند. مساله دیگر این‌که اگر فیلمی امید اکران شدن در سرگروه‌ها را دارد، به نظر من نباید این‌جا بیاید. چون بیننده‌اش این‌جا نیست

احمدی: کسانی که فیلم‌هایشان را به هنروتجربه می‌آورند، قطعا دنبال پول‌های آن‌چنانی نیستند. از خودم مثال بزنم. فیلمی داشتم به «خواب پروانه» که سال ۸۸ مزدک میرعابدینی ساخت و من خودم می‌دانستم این فیلم پتانسیل اکران را ندارد. اگر پتانسیل اکران داشت، من این اندازه سمج هستم که قبل از هنروتجربه هم برای آن اکران بگیرم. اما فیلمِ سینمای اکران نبود و بعد از هنروتجربه فیلم را به این گروه ارائه کردم. چون جای اکران آن در همین گروه و برای مخاطبی از پیش آماده بود. برای «روز مبادا» واقعیت این است که پتانسیل بیشتری برای فروش‌اش متصور بودم. انتظار شصت تا هفتاد میلیون فروش را داشتم. اکران در هنروتجربه برای این است که تماشاگران خاص آن فیلم به دیدنش بنشینند. مساله دیگر این‌که اگر فیلمی امید اکران شدن در سرگروه‌ها را دارد، به نظر من نباید این‌جا بیاید. چون بیننده‌اش این‌جا نیست.
حقانی: هنروتجربه برای سازندگان فیلم کوتاه خیلی عظیم است. ما وقتی فیلم کوتاه می‌ساختیم یک سانس نمایش فیلم در جشنواره فیلم کوتاه تهران برای‌مان خواب و خیال بود. اکران فیلم‌های کوتاه برای بچه‌هایی که ابتدای راه هستند ارزش زیادی دارد. فیلم‌سازهای خارجی باور نمی‌کنند این‌جا فیلم‌های کوتاه ما در سینما اکران می‌شود. قدر این را بدانیم و برند هنروتجربه را فدای مصلحت نکنیم.

عکس:یاسمین ظهورطلب