هنروتجربه-ندا محمدیان: نشست نقد و بررسی فیلم چهاراپیزودی «هیهات» ساخته دانش اقباشاوی، روح‌الله حجازی، هادی مقدم‌دوست و هادی ناییجی، دوشنبه سوم آبان در سینما هنروتجربه شیراز برگزار شد.در این نشست دانش اقباشاوی و ایمان سلطانی‌فر به عنوان منتقد حضور داشتند.

درابتدای جلسه سلطانی‌فر درباره عنوان فیلم توضیح داد: «موضوع فیلم رفتار حسینی هست. هیهات تداعی کننده جمله «هیهات من الذّله» است.این جمله سه وجه دارد، گوینده آن که امام حسین(ع) یا حضرت زینب(س) است و مکان کربلا و زمان آن عاشورا است.پس معادل انگلیسی never که برای هیهات درنظر گرفته شده است، درست نیست.»
اقباشاوی در پاسخ به صحبت سلطانی‌فر گفت: «هیهات به معنی از ما دور باد است و معنی هرگز نمی‌دهد ولی همان‌طور که بعضی فیلم‌ها یک اسم ملی و بومی و یک اسم بین‌المللی دارند ما برای عنوان بین‌المللی فیلم از کلمه never استفاده کردیم.»

او در ادامه به محتوای فیلم اشاره داشت و درباره اپیزود اول عنوان کرد:« اپیزود اول درباره اشتباه یک جوان است که مخاطب را دچار سردرگمی می‌کند که آیا داستان درباره عشق خالص به امام حسین است یا دینی که جوان به مادر دارد؟ در واقع در این اپیزود عشق به امام حسین به خوبی نشان داده نشده و به نظر می‌رسد از این هدف دور است. شاید به دلیل حب به امام حسین و ارتباط عاطفی و دیدن ضریح، دچار احساسات شدید شویم اما منقلب شدن مخاطب ارتباطی با داستان فیلم ندارد و باور پذیر نیست و نمی‌توان این تشدید احساسات را از کارکرد فیلم دانست.»

اقباشاوی عنوان چنین نظراتی را قابل بررسی دانست و با توجه به عدم حضور کارگردان این اپیزود گفت:«وقتی این پروژه را شروع کردیم، قرار این بود که هر اپیزود قصه خودش را تعریف ‌کند و یک خــط روایی واحد نــداشته‌، اما به لحاظ ســاختاری روح یکدســتی داشته‌باشد. یکــی از کارهایی که انجام دادیم، این بــود که از گروه تولیدکننــده مشترکی مثل مدیر فیلم‌برداری، طــراح لباس، طراح گریم و… البته منهای دســتیاران کارگردان استفاده کنیم. درســت اســت که هر کدام‌مــان یک فیلم‌نامه را نوشــته بودیــم که هر کدام یک داســتان را هم روایت می‌کرد ولی چون همه در روند نگارش فیلم‌نامه‌های یکدیگر بودیم، تــلاش کردیم یکدســتی در کار حفظ کنیم.»

او هم‌چنین درباره همراهی مخاطب با این فیلم افزود:«از لحــاظ محتــوا قصه‌ها برگرفتــــه از فرهنــــگ عاشورا است. ایـــن خودش یک پتانســیلی اســت که مردم دوســت دارنــد و می‌توانند با آن ارتباط برقرار کنند. درونمایه عاشــورا درونمایه‌ای فطری است و همه انسان‌ها در همه جای دنیا آن را دوســت دارند. ما سعی کردیم قصه‌های روانی را تعریف کنیم که به لحاظ ساختاری هم جذاب و باورپذیر باشد.»

در ادامه این نشست اقباشاوی دسته‌بندی سینمای مذهبی و عاشورایی را مطرح کرد:« این‌گونه فیلم‌ها را به دو دسته تقسیم می‌کنم. فیلم‌هایی که مستقیم به فرهنگ عاشورا می‌پردازند و آن دسته از آثاری که غیرمستقیم مصادیق این نهضت را بررسی می‌کنند.» به گفته این کارگردان در سینمای ما دو رویکرد به مفاهیم عاشورا وجود دارد: «یکی حماسی- تاریخی مانند فیلم‌های «سفیر»، «روز واقعه» و «رستاخیز» که معمولا به دلیل زیر ساخت‌های این آثار و هزینه‌بر بودن‌شان، کمتر ساخته می‌شوند. اما گونه دیگری از مضامین عاشورایی را می‌توان در فیلم‌های جنگی و دفاع مقدس جست‌وجو کرد. وکارگردان‌هایی چون ابراهیم حاتمی‌کیا، رسول ملاقلی‌پور این کار را در بیشتر فیلم‌هایشان به خوبی انجام داده‌اند. اما دسته سومی از فیلم‌های عاشورایی نیز وجود دارد. چیزی که سینمای مذهبی ما کمتر به آن توجه کرده است. ‌فیلم «نیاز» به کارگردانی رضا داودنژاد یکی از بهترین نمونه‌های فیلم‌های اجتماعی و عاشورایی است که ایثار را در فیلم به نمایش می‌گذارد. بیشتر مفاهیم عاشورا فطری است. عدالت‌طلبی، آزادگی، خیر و. . . واقع‌گرایی یعنی من آزاده‌ام و در واقع ما قصد نداشتیم فیلم تاریخی بسازیم.»

در انتهای جلسه  منتقد این نشست با اشاره به مضمون اپیزود دوم فیلم «هیهات» تاکیدکرد:«در اپیزود دوم داستان کامل نیست.محدودیت زمان باعث شده‌است که قسمتی از داستان را از دست بدهیم.آدم داستان سرگردان و مکالمات ناقص است و آنچه که از فیلم برداشت می‌شود، عذاب وجدان است. فیلم بیش از حد متکی به روایت اثر بر پیش فرض‌های ذهنی مخاطب است که باعث شده تا شخصیت‌پردازی‌ها و توصیف کامل فضای قصه با اتکا بر همین پیش‌فرض‌های مخاطب به طور کامل شکل نگیرد. ای‌کاش این‌گونه نبود و کمی بیش‌تر بر شخصیت پردازی‌ها و معرفی کامل‌تر مناطق جغرافیایی در روایت داستان توجه می‌شد.»

عکس : درنا ناسوتی