هنر و تجربه: سیدنی لومت یکی از بزرگ‌ترین وقایع‌نگاران و مورخان شهر نیویورک بود. فیلم‌هایی مانند «سرپیکو» (۱۹۷۳) و «بعدازظهر نحس» (۱۹۷۵) گنجانه‌های زمانداری (تایم‌کپسول‌های) توجه‌برانگیزی هستند درباره پنج محله‌ی قدیمی و فقیرنشین گذشته‌ی این شهر (پیش از این‌که وضعیت‌شان بهبود یابد و به محله‌هایی برای سکونت طبقه‌ی متوسط بدل شوند) که در آن دوران جنایت در آن‌ها رو به افزایش بود و دائم از جمعیت‌شان کاسته می‌شد. اما با وجود این‌که لومت برای ترسیم زندگی شهری مورد تحسین قرار گرفته، در میان مؤلفان برتری چون مارتین اسکورسیزی یا استیون اسپیلبرگ قرار داده نشده است؛ شاید چون به اندازه‌ی کافی پرسروصدا نبود؛ و بیش از حد پرکار بود.

مستند جذاب نانسی بیرسکی با عنوان «اثر سیدنی لومت» که از این جمعه به صورت محدود به نمایش عمومی درمی‌آید، توجهش را معطوف لومت کرده است تا نادرستی برخی تصورهای شکل‌گرفته درباره این فیلم‌ساز بزرگ و تأثیرگذار را زیر سؤال ببرد یا جبرانی باشد بر بعضی از بی‌توجهی‌ها. در این مستند خبری از «سرهای سخن‌گو» (کسانی که رو به دوربین نشسته و صحبت می‌کنند) نیست؛ و هیچ شهادت و سپاسگزاری از سوی بازیگران، همقطاران یا اعضای خانواده‌ی لومت دیده نمی‌شود. فقط لومت است که درباره دوران کودکی، تأثیرپذیری‌ها و – مهم‌تر از همه – کارهایش صحبت می‌کند.

در این مستند بیرسکی برش‌هایی از فیلم‌شناسی لومت را در میان هم چیده است تا نشان دهد که این فیلم‌ساز هنرمند چه‌طور با فیلم‌های به‌حق تحسین‌شده‌ای مانند «پیش از آن‌که شیطان بداند مرده‌ای» و «شبکه» و هم‌چنین شاهکارهای کم‌تر مورد توجه قرار گرفته‌ای نظیر «تپه» سراغ مقوله‌های اخلاقیات و عدالت رفته است.

  • ورایتی