هنروتجربه-  کامبیز حضرتی: کیوان مهرگان شاعر، روزنامه‌نگار و مستند ساز است. او فیلم‌سازی  را زیر نظر امیر شهاب رضویان آغاز کرد و سپس در کارگاه‌های مستندسازی مهرداد اسکویی، مانی حقیقی و عباس کیارستمی ادامه داد. «قاب‌ها» نخستین مستند این کارگردان است که در دهمین دوره جشنواره بین‌المللی سینما حقیقت حضور دارد. به همین مناسبت با او درباره مستند پرتره و اکران مستند در گروه هنروتجربه گفت‌وگو کرده‌ایم.

 

صادق زیبا کلام شخصیتی مطرح و شناخته شده‌است. چرا سراغ این سوژه جنجالی رفتید؟
دکتر صادق زیبا در سال‌های اخیر به یک چهره جنجالی تبدیل شده‌است اما این فیلم در شرایط اجتماعی و سیاسی  سال ۹۰ ساخته شده‌است. در آن وقت فضای اجتماعی ما رخوت زده و تک صدایی بود. در آن وقت زیباکلام مصاحبه و اظهار نظر می‌کرد اما هیاهویی در اطراف او وجود نداشت. خوشبختانه فیلم از هیاهوهای اخیر او سهمی ندارد و جهان خود فیلم نشان دادن دیواری از خانه این چهره سیاسی و دانشگاهی است. چه بسا اگر امروز به سراغ ایشان می‌رفتم، تحت تاثیر اتفاقات و تنش‌های سیاسی او قرار می‌گرفتم.

یعنی تاکید شما نشان دادن یک استاد دانشگاه است که در زمینه سیاست صاحب نظر است؟
 نه. قرار ما نشان دادن شخصیت یک دیوار و نشان دادن قاب‌هایی است که به آنجا آویزان شده. اما چون این دیوار یکی از سه دیوار اتاق کار دکترزیباکلام است ارتباطی بین او و تصاویر برقرار می‌شود.

این قاب‌ها می توانند تمام ابعاد زندگی این شخصیت را به ما نشان دهند؟
این قاب‌ها بنا به شرایط یا دلایل و یا خاطره‌ای چیده شده‌اند و خیلی از مقاطع تاریخی کشور ما در این قاب‌ها حضور ندارند. اما این به معنای اهمیت نداشتن آن آثار نیست. ما هم تلاش نکردیم تا آن‌ها را به زور در آن دیوار جا بدهیم.سعی کردیم از خود تصاویر و مقطع خاص آن فراتر نرویم.

خود ایشان تا چه اندازه با شما همراهی می‌کرد؟
دکتر زیباکلام به دلیل دوستی و اعتمادی که به ما داشت، بسیار همراهی‌مان کرد و زمانی که راف کات فیلم را دید از نتیجه کار بسیار راضی بود.

قاب ها

معمولا مستندسازان پرتره به دلیل انتخاب یک چهره جذاب و سهل‌الوصول بودن فیلم مورد انتقاد قرار می‌گیرند. تجربه شما در این فیلم چه می‌گوید؟
اعتقاد ندارم که «قا‌ب‌ها» یک مستند پرتره باشد ما حتی از اتاق کار و صادق زیباکلام خارج نمی‌شویم. فیلم تک لوکیشن و وابسته به مونولوگ است. اما انتقاد به مستند پرتره و سهل‌الوصول بودن آن را نمی‌پذیرم. ما می توانیم فیلمی را دوست داشته باشیم یا دوست نداشته باشیم اما نباید ارزش و تلاش فیلم‌ساز را با تعابیری چون سهل‌الوصول است و کاری ندارد زیر سوال ببریم.هماهنگ شدن با یک چهره و رسیدن به جهان او و انتخاب دقایقی از بین ساعت‌ها راش، کار بسیار سختی است. البته این سختی برای فیلم‌ساز گوارا و دلنشین است. اساسا هنرمند از راه این ریاضت‌کشی است که به التذاذ می‌رسد.بنابراین نمی‌پذیرم که مستندسازی پرتره کار راحتی است. هرچند ممکن است در مقایسه با حیات وحش یا گزارش از میدان جنگ، دردسرهای کمتری داشته باشد. تاکنون یکی- دو تلاش ناموفق و پایان نگرفته در حوزه مستند پرتره دارم و این سختی‌ها را از نزدیک لمس کرده‌ام.

به اکران مستند «قاب‌ها» در گروه هنروتجربه هم فکر کرده‌اید؟ نظرتان درباره این گروه سینمایی چیست؟
هنروتجربه برای ما فیلم‌سازان مستند اهمیت زیادی دارد. اگر قرار باشد که به حسن روحانی در انتخابات آینده رای بدهم قطعا و قطعا به دلیل راه‌اندازی هنروتجربه است. هنروتجربه نه تنها به سینمای ما بلکه به زیست ما کمک می‌کند. از نظر استانداردهای حیات سینمایی، در گروه هنروتجربه محملی به‌وجود آمده که این آثار از غریبی و بیگانگی دربیایند و امروز فیلم‌سازان و مدیران این گروه همدیگر را پیدا کرده‌اند. در هیچ کجای جهان برای فیلم مستند و کوتاه بلیت خریداری نمی‌شود و اکران این آثار رایگان است. اما چه اتفاقی در لایه‌های پایین جامعه ما افتاده که مثلا فیلم‌های کوتاه نیما عباس پور به نمایش درآمده و مخاطب برای تماشای آن‌ها بلیت تهیه می‌کند؟ یا مثلا مستند «آی آدم‌ها» ساخته رخشان بنی‌اعتماد تقریبا به اندازه یک فیلم بدنه دیده می‌شود و برای آن اکران درنظر گرفته می‌شود .باعث افتخار من است که شورای سیاست‌گذاری هنروتجربه مستند«قاب‌ها» را تایید کرده‌اند و پس از جشنواره سینما حقیقت این فیلم در این گروه به نمایش در می‌آید و امیدوارم مورد استقبال قرار بگیرد.

پیش بینی خودتان از استقبال مخاطبان چگونه است؟
سوال سختی است. چون اکران این مستند در گروه هنروتجربه اولین مواجه من با مخاطب است، تصور خاصی از استقبال و عدم استقبال مخاطبان ندارم. زمانی که در سال ۹۰ این فیلم را ساختیم و تدوین کردیم به چشم این که کاری انجام داده‌ایم، به این فیلم نگاه می‌کردیم. اصلا و ابدا هیچ چشم‌اندازی نداشتم که فیلم در جشنواره سینما حقیقت یا در سالن‌های هنروتجربه اکران شود. بنابراین در زمان ساخت به تنها چیزی که فکر نمی‌کردم مخاطب بود. سعی کردم یک فیلم استاندارد با عوامل حرفه‌ای سینما بسازم.