هنر و تجربه، مریم شاه‌پوری: سینمای مستقل در سال ۲۰۱۶ موفقیت‌های متعدد و زیادی به دست آورد و سال پرباری را برای جشن گرفتن پشت سر گذاشت. در واقع با وجود رویدادهای جهانی مانند خروج انگلستان از اتحادیه‌ی اروپا و انتخاب دانلد ترامپ به عنوان رییس‌جمهور آمریکا که تردیدها و بلاتکلیفی‌هایی را منجر شد، سینما سال خوبی را از سر گذراند. در این میان تحول‌های مهم و چشم‌گیری در سینمای مستقل به وقوع پیوست و بازی‌گردان‌های صنعت فیلم‌سازی به‌زحمت خودشان را با تغییرها و قواعد جدید بازی سازگار کردند. از این رو آن‌چه در ادامه می‌خوانید چهار درسی است که گراهام وینفری، نویسنده‌ی «ایندی‌وایر»، اعتقاد دارد که می‌شود از وضعیت سینمای مستقل در سال ۲۰۱۶ آموخت.

۱- پخش‌کننده‌ها باید تکانی به خودشان بدهند

گسترش محدوده‌ها و افزایش گزینه‌های انتخاب در شبکه‌ی نمایش خانگی باعث شد که پخش‌کننده‌های دیجیتالی مانند نتفلیکس، هولو و آمازون سهم قابل توجهی از بازار سینمایی سال ۲۰۱۶ را به خود اختصاص دهند و کار را برای پخش‌کننده‌های مستقل (و خریداری فیلم‌هایی که می‌توانند تماشاگران خاص و حرفه‌ای را به سالن‌های سینما بکشانند) سخت‌تر از قبل کنند. کمپانی «واینستین» که روزگاری یکی از موفق‌ترین‌های عرصه‌ی پخش بود، امسال با فروش زیر پانزده میلیون دلاری فیلم‌هایش در گیشه‌ی سینماهای آمریکای شمالی مواجه شد و کاملاً در آستانه‌ی ورشکستگی قرار گرفت. این در حالی است که این پخش‌کننده از سال ۲۰۱۰ تا ۲۰۱۵ هر سال با فروشی بیش از دویست میلیون دلار در گیشه‌ی داخلی به کارش پایان می‌داد و با امیدهای بسیاری سال سینمایی جدید را آغاز می‌کرد. اما بر اساس اطلاعات و آمار می‌توان به این نتیجه رسید که استقبال از آثار هنری و خاص در سال ۲۰۱۶ کاهش یافت. یکی دیگر از شواهد این اتفاق، ورشکستگی نماینده‌ی فروش «فورتیسیمو» در ماه اوت بود که یکی از پیشگامان سینمای هنری و آسیا در ۲۵ سال اخیر به شمار می‌رفت و فیلم‌های داستانی مانند «در حال‌وهوای عشق» اثر وونگ کاروای و مستندهایی نظیر «کمپانی غذا» ساخته‌ی رابرت کِنِر را عرضه کرده بود. هم‌زمان با این اتفاق، پخش‌کننده‌ی مستقل انگلیسی «مترودوم» هم اعلام ورشکستگی کرد. این کمپانی هم برای پخش فیلم‌های مستقل و خارجی‌زبان شناخته می‌شد از جمله «رازی در چشم‌های‌شان» که اسکار سال ۲۰۰۹ را برنده شد. مارکوس هو یکی از مؤسسان پخش‌کننده‌ی مستقلی با نام «استرند ریلیسینگ» در همان ماه اوت به «ایندی‌وایر» گفت که دیگر کسی خریدار این گونه فیلم‌ها نیست چون از آن‌ها استقبال نمی‌شود.

۲- پیشرفت آهسته‌ی سینماگران گروه‌های اقلیت

از حدود پانصد پروژه‌ای که امسال در بازار فیلم آمریکا (که به عنوان رویداد جهانی عقد قرارداد در هالیوود شناخته می‌شود) عرضه شد، فقط دوازده درصدشان از یک کارگردان زن برخوردار بودند. با این‌که این رقم در مقایسه با نُه درصد سال ۲۰۱۵ و هفت درصد سال ۲۰۱۴ گویای پیشرفت است، اما در مقایسه با سال ۱۹۹۸ هیچ پیشرفتی نداشته است. فیلم‌های مستقلی که امسال توسط فیلم‌سازان زن ساخته شدند شامل این آثار می‌شوند: «ملکه‌ی کاتوه» (میرا نیر)، «هیولای پول» (جودی فاستر) و «زنان مطمئن» (کلی رایشارت). البته می‌توانیم این اتفاق را به فال نیک بگیریم که امسال نیمی از بیست نامزد اسکار رشته‌های مختلف بازیگری می‌توانند از چهره‌های رنگین‌پوست و گروه‌های اقلیت انتخاب شوند اما از سوی دیگر، واقعیت این است که وقتی پای داستان‌گویی مستقل فیلم‌سازان سیه‌چرده به میان می‌آید، هنوز جای بسیاری برای پیشرفت در این زمینه وجود دارد. دیوید اویِلُوو در مراسم جوایز گاتم در این خصوص به «ایندی‌وایر» گفت: «هر چند وقت یک بار، شاهد فیلمی مانند “پرِشِس” و “مهتاب” هستیم که سروصدایی به‌پا می‌کنند و یک سال سینمایی را تحت تأثیر قرار می‌دهند. اما واقعیت این است که بیش از این به ثبات نیاز داریم.» بعضی از فیلم‌های تحسین‌شده‌ی امسال از کارگردانان آمریکایی آفریقایی‌تبار عبارتند از «مهتاب» (بری جنکینز)، «زندگی، انیمیشن‌شده» (راجر راس ویلیامز)، «حصارها» (دنزل واشینگتن)، «سیزدهمین» (اِیوا دوورنی) و «من کاکاسیاه تو نیستم» (رائول پک).

پوستر «سکوت»

۳- سامانه‌ی «ویدیوهای درخواستی» (VOD) رو به گسترش است

سامانه‌ی «ویدیوهای درخواستی» حالا به بزرگ‌ترین منبع درآمد بسیاری از فیلم‌ها بدل شده است که بخشی از آن مدیون رشد بازار مصرف‌کننده‌ی آمریکا و اشتراک در سرویس‌های آنلاین عرضه‌ی این محصولات است؛ و درآمدی که طبق آمار منتشرشده از سوی «دیجیتال اینترتینمنت گروپ» از ۲ میلیارد و ۳۳۰ میلیون در سال ۲۰۱۲ به ۵ میلیارد و ۴۰ میلیون دلار در سال ۲۰۱۵ افزایش یافته است. در سال ۲۰۱۶ انتظار می‌رود که تا پایان سال، این رقم از مرز شش میلیارد دلار هم عبور کند. همه‌ی این تحول‌ها و پیشرفت‌ها در شرایطی است که به طور میانگین هر هفته یک سرویس اشتراک «ویدئوهای درخواستی» راه‌اندازی می‌شود و این امکان را به سینمادوستان می‌دهد تا از محیط آرام و راحت خانه‌شان به فیلم‌های شاخص سینمای مستقل دسترسی پیدا کنند. با این وجود درآمد حاصل از فروش آثار مستقل در قالب سامانه‌ی «ویدئوهای درخواستی»، بر خلاف فروش‌های گیشه، از سوی کمپانی‌ها اعلام نمی‌شود و به‌درستی نمی‌توان درباره پتانسیل تجاری این ابزار جدیدِ عرصه‌ی پخش اظهار نظر کرد. به عنوان مثال، نتفلیکس هیچ آماری از میزان تماشای فیلم‌های مستقل متفاوت ارائه نمی‌کند و مشخص نیست که در نمایش‌های آنلاین کدام فیلم‌ها موفق‌تر بوده‌اند یا کدام‌ها با شکست روبه‌رو شده‌اند.

۴- سلولویید هم‌چنان زنده است

با این‌که فناوری دیجیتال به‌کل جای‌گزین فیلم‌های سلولوییدی شده است که همین چند وقت پیش در سال ۲۰۱۲ رسانه‌ی مقدم برای ساختن فیلم‌های هالیوودی بود، اما گزارش‌های حاکی از مرگ سلولویید واقع‌بینانه نیستند. فهرست فیلم‌های مستقل به نمایش درآمده در سال ۲۰۱۶ که روی سلولویید فیلم‌برداری شده‌اند شامل «لالا لند»، «لاوینگ»، «خریدار شخصی»، «جکی»، «حصارها»، «سکوت»، «حیوانات شب‌زی»، «آن‌چه در پیش است» و… می‌شود. حتی فیلم‌سازان تازه‌واردی مانند بریدی کوربت هم راهی برای فیلم‌برداری روی سلولویید یافته‌اند و اولین تجربه‌های‌شان را روی فیلم ۳۵ میلی‌متری گرفته‌اند. در جریان نشست مطبوعاتی فیلم «شهر گم‌شده‌ی زد» در جشنواره فیلم نیویورک، جیمز گری کارگردان توضیح داد که چرا بر فیلم‌برداری روی سلولویید اصرار داشته که یک هزینه‌ی اضافی ۷۵۰ هزار دلاری را به پروژه تحمیل کرده است: «جوابم خیلی ساده است: ۳۵ میلی‌متری بهتر است.» و البته او در ادامه این نکته را هم اضافه کرد که از دیجیتال «متنفر» است.