هنروتجربه-عاطفه محرابی: کاوه صباغ‌زاده با فیلم سینمایی «ایتالیا ایتالیا» در این دوره از جشنواره فیلم فجر حضور دارد. فیلم او در بخش اصلی و بخش هنروتجربه به نمایش گذاشته می‌شود. صباغ‌زاده پس از ساخته نشدن فیلم اولش به دلیل سخت‌گیری‌ها و ایراداتی که به آن وارد کردند، تصمیم به ساخت این اثر گرفته و با لحنی اعتراضی آن را ساخته است، اما نکته قابل تأمل این است که این فیلم با وجود اعتراضی بودنش، لحن شعاری به خود نگرفته و شبیه غر زدن‌های یک فیلم‌اولی نشده است. در ادامه گپ کوتاه ما با این کارگردان را می‌خوانید.

بخش زیادی از فیلم «ایتالیا ایتالیا» با شوخی‌هایی پیش می‌رود که میان اهالی سینما جذابیت زیادی دارد، چون عواملی از پشت صحنه سینما را می‌بیند که نسبت به آن‌ها شناخت کافی داشته و با ویژگی‌های‌شان آشنا است، به همین دلیل وقتی آن‌ها را در نقش خودشان مقابل دوربین می‌بیند، برایش اتفاق جذابی است. ولی مخاطب عام نسبت به این افراد و ویژگی‌هایی که دارند شناختی ندارد و ممکن است به اندازه ما برایش جذابیت نداشته باشد. به نظرتان این از جذابیت کارتان کم نمی‌کند؟
بخش زیادی از مخاطبان فیلم، اهالی سینما، تئاتر و تلویزیون هستند. از همان ابتدای کار هم این برایم اهمیت داشت که خودِ بچه‌های سینما از دیدن روابط پشت پرده سینما در این فیلم، پس نزنند. چون این اتفاق در غالب فیلم‌هایی که درباره پشت صحنه سینما ساخته می‌‌شود – چه در ایران و چه در کشورهای دیگر- رخ می‌دهد که خودِ اهالی سینما، نمی‌توانند با فیلم ارتباط برقرار کنند و آن را باور نمی‌کنند.
وقتی خودِ اهالی سینما با فیلم ارتباط برقرار نکرده و آن را باور نکنند، این حس به عامه مردم هم منتقل می‌شود و آن‌ها هم نمی‌توانند این قصه را بپذیرند. به همین خاطر این نوع فیلم‌ها غالبا با موفقیت روبه‌رو نمی‌شوند، چرا که واقع‌گرا نیستند. چون بازیگران در این نوع فیلم‌ها، سینما را بازی می‌کنند و عین آن چیزی که واقعا هست، نشانش نمی‌دهند. خیلی تلاش کردم، مخصوصا افرادی که در نقش خودشان در فیلم ظاهر شدند، تا حد امکان بازی نکنند، خودشان باشند، از تکه کلام‌های خودشان استفاده کنند، تپق بزنند، راحت صحبت کنند و خودِ خودِشان باشند.
در مورد سوال شما هم به نظرم زیاد مهم نیست که مخاطب عام، این افراد را نمی‌شناسد، بلکه مهم حرفی است که توسط این آدم‌ها زده می‌شود، همه این آدم‌ها می‌خواهند به زوج اصلی داستان بگویند که هرطور شده، زندگی‌شان را حفظ کنند و برای نجات زندگی‌شان از این رکود، تقلا کنند. این تنها چیزی است که باید مخاطب متوجه آن بشود و به نظرم مخاطب عام هم به سادگی متوجه این موضوع خواهد شد.

خیلی تلاش کردم، مخصوصا افرادی که در نقش خودشان در فیلم ظاهر شدند، تا حد امکان بازی نکنند، خودشان باشند، از تکه کلام‌های خودشان استفاده کنند، تپق بزنند، راحت صحبت کنند و خودِ خودِشان باشند

با توجه به اینکه فیلم «ایتالیا ایتالیا» بعد از ساخته نشدن فیلم اول شما و در اعتراض به رفتاری که با فیلم قبلی‌تان شد، ساخته شده است، ولی لحن اعتراضی شعارگونه و غر زدن کلیشه‌وار ندارد و اتفاقا لحن کمیکی به خود گرفته است. البته که چه بسا این لحن کمدی تأثیر بیشتری هم به نسبت نقد تراژیک داشته باشد. درخصوص انتخاب این نوع لحن گفتاری بگویید.
البته که فیلم ما یکی دو تا بیانیه کوتاه دارد؛ من این بیانیه را آگاهانه در فیلم قرار دادم. معمولا وقتی اهالی هنر و فیلم‌سازان اعتراضاتی این چنینی دارند، در سایت‌های خبری منتشر می‌شود ولی کمی بعدتر از آن، خیلی اعتراضات مهم‌تری پیش می‌آید که باعث می‌شود کم‌کم حرف‌ها و اعتراضات ما لابه‌لای اخبار دیگر گم شود. ولی دوست داشتم این‌بار این اعتراض سند تاریخی پیدا کند، وارد فیلم بشود تا میلیون‌ها نفر بتوانند آن را ببینند، پس باید خیلی حواسم را جمع می‌کردم که به شکل شعار در نیاید تا بیننده آن را پس نزند. چون فیلم درباره زندگی آدم‌های پشت صحنه سینماست، دلم می‌خواست این موضوع کاملا به خورد زندگی این آدم‌ها برود و تأثیر این اعتراضات را در زندگی‌شان ببینیم تا این‌که صرفا بخواهیم روی خودِ اعتراض تمرکز کنیم. نشان دادن این اثرات برای من اهمیت بیشتری داشت.

موسیقی از مهم‌ترین ارکان ساخت فیلم موزیکال است. ساخت و انتخاب موسیقی برای «ایتالیا ایتالیا» از چه مرحله‌ای آغاز شد؟
از زمانی که فیلم‌نامه را می‌نوشتم، به خوبی می‌دانستم چه نوع موسیقی باید برای آن استفاده شود. آلبومی از موسیقی جمع‌آوری کرده بودم که هر وقت شروع به نوشتن می‌کردم، به این آهنگ‌ها گوش می‌دادم. در زمان پیش تولید هم این آهنگ‌ها را در اختیار گروه کارگردانی قرار دادم و از آن‌ها خواستم هرکدام از عواملی که با ما قرارداد می‌بندند، یک سی‌دی از موسیقی‌های فیلم را به آن‌ها بدهند. سر صحنه هم معمولا موسیقی‌ها را پلی‌بک می‌کردیم تا همه عوامل بشنوند و بدانند که قرار است حس و حال صحنه چه باشد. خیلی جاها به دلیل اینکه لیپ‌سینک داشتیم، باید حتما موسیقی را بارها و بارها سرصحنه پلی‌بک می‌کردیم تا بازیگر بتواند با آن لب بزند. بنابراین از قبل برایم کاملا مشخص بود. با بخشی از این موسیقی‌ها خودم خاطره‌ داشتم و بخشی هم موسیقی‌هایی بود که فکر می‌کردم، نسل قبلیِ من با آن‌ها خاطره دارد و دوران جوانی‌اش را با آن گذرانده است. برایم مهم بود این موسیقی‌ها باعث شادابی فیلم شود و حس و حال خوبی به بیننده بدهد. حتی در فیلم‌نامه هم نوشته شده که هر سکانس چه موسیقی‌ای دارد.

ایتالیا ایتالیا

در یکی از مصاحبه‌هایتان گفته بودید پیش‌بینی نمی‌کردید که «ایتالیا ایتالیا» به‌خاطر فضای متفاوتش بتواند به بخش اصلی جشنواره راه پیدا کند، ولی این اتفاق افتاد. با این حساب چه پیش‌بینی از داوری این فیلم توسط هیأت داوران جشنواره دارید؟
در صورتی می‌توانم این را بگویم که همه فیلم‌های دیگر را ببینم. امسال رقبای سر سختی دارم و فیلم اولی‌های خیلی خوبی در جشنواره حضور دارند، بنابراین تا فیلم‌های دیگر را نبینم، ترجیح می‌دهم پیش داوری نکنم. این‌که داوران چه نظری دارند را هم نمی‌دانم و دوست ندارم با گفت‌و‌گو و مصاحبه‌هایم به آن‌ها جهت بدهم. ترجیح می‌دهم در استقلال کامل و با تمرکز، فیلم‌ها را ببینند و آن چیزی که واقعا درست است را اعلام کنند. قطعا قرار نیست همه از فیلم من خوش‌شان بیاید، مطمئنا خیلی‌ها فیلم را نمی‌پسندند و نقد منفی روی آن می‌نویسند ولی نظر آن‌ها برای من محترم است. از منتقدان هم می‌خواهم اگر ایرادی است عنوان کنند و اگر حسنی در فیلم می‌بینند نیز آن را بیان کنند. تمام این نقدها می‌تواند راهنمای خوبی برای من باشد تا بتوانم راهم را ادامه دهم.