هنروتجربه-مرسده محمدی: سالن سینما سوره اصفهان بعدازظهر دوشنبه شانزدهمین روز اسفند ماه میزبان آخرین جلسه نشست نقدوبررسی فیلم‌های هنروتجربه در سال ۹۵ بود. این نشست به فیلم «انتهای زمین»به کارگردانی ابوالفضل صفاری اختصاص داشت که بعد از نمایش فیلم با حضور کارگردان این فیلم و بازیگر آن سعید معظ‌می برگزار شد.

جلسه را سید مهدی سجادزاده مجری برنامه با مطرح کردن این پرسش که چرا اکران این فیلم یازده سال طول کشید،آغاز کرد. در پاسخ به این پرسش ابوالفضل صفاری به شرح اتفاقاتی که از بعد از ساخت «انتهای زمین» افتاده‌است،پرداخت:«زمان ساخت فیلم بر‌می‌گردد به سال ۱۳۸۴ یعنی ما فیلم را در پایان سال ۸۴ فیلم‌برداری کردیم و آن‌را برای حضور در جشنواره فجر سال ۸۵ ارائه دادیم اما فیلم رد شد. سال بعد ما دوباره فیلم را به جشنواره فجر دادیم و این بار فیلم پذیرفته شد و جالب این‌که به بخش مسابقه رفت و به پدیده جشنواره ۸۶ تبدیل شد. در آن زمان نقدهایی درباره فیلم نوشتند و همین باعث شد فیلم برای یازده سال بایگانی شود. دلیل آن هم بخش مرتبط با شخصیت روحانی فیلم بود و من مجبور شدم مدت چهار،پنج دقیقه از آن قسمت‌ها را کوتاه کنم تا فیلم برای اکران آماده شود.»

صفاری در ادامه این بحث به فیلم بعد‌ی‌اش و مشکلات آن هم اشاره کرد:«در فیلم بعدی‌ام هم «از تهران تا بهشت»مجبور شدم حدود ۱۶ دقیقه از زمان فیلم را کم کنم که واقعا به فیلم لطمه زد.درواقع کم شدن شش دقیقه از آخر فیلم باعث شد، پایان‌بندی نامفهوم شود. سرانجام همین محدودیت‌ها موجب شد، فعالیت‌ام را در خارج از ایران متمرکز کنم و در آلمان شرکت فیلم‌سازی تاسیس کنم و مشغول به ساختن فیلم شوم.»

کارگردان «انتهای زمین»با اشاره به موفقیت‌های فیلمش در جشنواره‌های خارجی افزود:« برای «انتهای زمین» در سال ۸۴ حدود ۸۰ میلیون تومان هزینه کردم، این فیلم ۱۲ جایزه از جشنواره‌های مختلف گرفت و با پخش در کشورهای دیگر در مجموع ۱۲۰ میلیون تومان درآمد داشت.»

صفاری در بخش پاسخ به سوالی پیرامون روند شکل گیری داستان «انتهای زمین»توضیح داد:«تا سال ۲۰۰۶ برای شبکه‌های ZDF  آلمان،ART فرانسه و BBC مستند ‌می‌ساختم ، احساس کردم دیگر فیلم مستند مرا راضی نمی‌کند، دلم ‌می‌خواست سینمای داستانی را تجربه کنم. فیلم‌نامه‌ای داشتم، با نام «آخرین ایرانی» که قرار بود آن‌را در جزیره هرمز کارگردانی کنم. مشغول فیلم‌برداری فیلم مستند درباره کوه‌های مریخی بودم که ناگهان مردی برهنه برای لحظه‌ای از پشت این کوه‌ها بیرون آمد و محو شد و ذهنم را درگیر خود کرد. فردای آن روز با همراهی یک بلوچ به دنبال او رفتیم و پیدایش کردم. متوجه شدم  آدم تحصیل کرده‌ای‌ است که به مدت هفده سال تنها زندگی ‌می‌کند و به شدت ضداجتماع است. حدود یک سالی طول کشید تا با او دوست شدم و او را بازیگر فیلمم کردم.»

صفاری با اشاره به این‌که «انتهای زمین»گذر او از مستند سازی به سینمای داستانی است، گفت:« با این فیلم از دنیای مستند خداحافظی کردم و با دنیای فیلم‌های داستانی آشنا شدم. در «انتهای زمین» انگار یک شخصیت مستند در یک فیلم‌نامه داستانی قرار گرفته‌است اما در فیلم‌های بعدی‌ام دیگر این اتفاق نیفتاده و کاملا داستانی هستند.»

ابوالفضل صفاری-انتهای زمین-اصفهان (1)

در ادامه جلسه سعید معظ‌می‌ بازیگر «انتهای زمین»در پاسخ به این پرسش که چگونه برای ایفای نقشش در این فیلم انتخاب شده‌است،عنوان کرد:«دوستی چندین ساله من با ابوالفضل{صفاری} باعث شد بتوانیم این فیلم را با هم کار کنیم. در یک کلام آقای صفاری مرا گول زد، در این فیلم هیچ کس جز آقای بهرام علو‌می ‌که نقش روحانی را بازی ‌می‌کرد، بازیگر نبود. این تجربه حس خوبی داشت، کار کردن با آدم بسیار باهوشی مثل حجت، لذت‌بخش بود. ایشان پیشترها معلم بودند و از قزوین به جزیزه هرمز کوچ کرده‌بود. تمام زندگی‌اش هم در یک جعبه سوزن و نخ و چند خرت و پرت کوچک خلاصه می‏‌شد.»

در بخش دیگری از این نشست صفاری در پاسخ به این سوال که آیا ساخت این فیلم در زندگی حجت تغییری ایجاد کرد، گفت:«ما برای این فیلم دکور ساختیم. همان‌طور که آقای معظمی‌گفتند زندگی حجت در سه، چهار وسیله کوچک خلاصه ‌می‌شد و برای فیلم ما کافی نبود. برای همین ما دکور ساختیم و او از آن پس در آن دکور زندگی ‌می‌کند. برای دستمزدش خواستیم مبلغی را معین کند اما او پول نمی‌خواست و چون به موتورسیکلت علاقه داشت،برایش یک موتور سیکلت خریدیم. بعدها گویا یک روز یک قاچاقچی قصد دزدیدن موتور را داشته و به حجت تیراندازی کرده‌بود که خدا را شکر به خیر گذشت بعد از آن هم با مقدار پولی که در بانک داشت، جایزه‌ای ۴۰ میلیونی برده‌بود. جالب این‌که او جایزه جشنواره لوکارنو را هم نخواست که برای بازی در فیلم «انتهای زمین» برده‌بود و من ‌می‌خواهم آن‌را به موزه سینما اهدا کنم. آخرین خبری هم که از او دارم این است که هم‌چنان در دکور ما در چابهار زندگی ‌می‌کند.»

در ادامه نشست صحبت به روش کارگردانی صفاری رسید، او در این ارتباط توضیح داد:«در ساخت فیلمم از همه نظرخواهی ‌می‌کنم. حتی نظرات حجت هم خیلی جاها کمکم کرد. روش کار من با همکاری و همفکری است. مثلا با بایرام فضلی فیلم‌بردار نابغه‌ام چند فیلم کارکرده‌ام که همه با تعامل دوطرفه و همفکری ساخته شده‌است.»

در پایان صفاری با اشاره به این‌که «انتهای زمین»تاریخ مصرف ندارد، عنوان کرد:«شما اگر یازده سال پیش هر فیلمی‌  را مثلا در شهر تهران ‌می‌ساختید و بعد از این مدت فرصت نمایش پیدا می‌کرد، حتما  مکان و زمان و حتی لباس‌ها کهنه به نظر ‌می‌رسید و گذر زمان در آن مشخص بود اما در «انتهای زمین»این اتفاق نمی‌افتد، با این‌که یازده سال از زمان ساخت آن ‌می‌گذرد اما امروز هم فیلم تازه است. در اینجا ‌می‌خواهم از مرحوم زاون قوکاسیان هم یادی کنم که همان ده،یازده سال پیش فیلم را با هزینه شخصی‌اش در اصفهان به نمایش درآورد.»

عکس:دامون درخشانی