هنروتجربه -عاطفه محرابی: با نزدیک شدن به سال ۱۳۹۶، تمامی بخش‌های فرهنگی به دنبال جمع‌بندی و بررسی نقاط قوت و ضعف خود هستند تا بتوانند برنامه‌ای مدون برای سال جدید طراحی کنند. گروه هنروتجربه نیز که با فرارسیدن سال جدید، چهارمین سال فعالیت خود را در سینمای ایران آغاز می‌کند، سعی دارد با تمرکز روی نکات مثبت و تحقیق و بررسی درباره نقاط ضعف خود، سال نو را با ایده‌ها و برنامه‌ریزی‌هایی دقیق‌تر آغاز کند. به همین بهانه سراغ فرهاد توحیدی، نویسنده و مدیر سینمایی رفتیم و  از او خواستیم از عملکرد گروه هنروتجربه بگوید و پیشنهادهایش را برای سال پیش رو مطرح کند.

 

به عنوان سینماگری که سال‌هاست در کشور ما فعالیت می‌کند، به نظرتان می‌شود تشکیل گروهی چون هنروتجربه را که در آستانه چهارمین سال فعالیتش است، رشدی در سینمای‌مان بدانیم؟
کاملا همین‌طور است. قبل از تشکیل گروه هنروتجربه نسخه‌های دیگری از آن را داشتیم و در اوایل دهه ۸۰ طرحی به اسم «آسمان باز» وجود داشت که با نیت پرداختن به فیلم‌های مستقل تشکیل شده‌بود.  در چرخه اکران سینمای بدنه، عملا مجالی برای اکران شدن فیلم‌های هنری و تجربی باقی نمی‌ماند و این فیلم‌ها صف طویلی را به‌وجود آورده بودند، این موضوع هم سرمایه تهیه‌کنندگان را خوابانده بود و هم خود هنرمندان و فیلم‌سازان، نمی‌توانستند از بازخورد مخاطب در روبه‌رویی با اثرشان بهره‌مند شوند. این اتفاق نه به نفع سینما و نه به نفع مخاطبان آن بود. بهتر بود شرایطی اندیشه شود تا این آثار به نمایش دربیایند. چرا که نمایش این نوع فیلم‌ها در تداوم فعالیت بسیاری از هنرمندان مؤثر بود و از این طریق می‌توانستند ارزیابی واقع‌بینانه‌تری نسبت به آنچه ساختند، به‌دست بیاورند. تا اینکه گروه هنروتجربه تشکیل شد؛ خوشبختانه این گروه که اشکالات طرح‌های قبلی را به دقت مطالعه کرده و آسیب‌هایی که در آن‌ها وجود داشت را شناسایی کرده بود، در این چهار سال نشان داد که هم نگاه حمایت‌گرانه و هم مشوقانه نسبت به کارها دارد. در طول این دوران که هنروتجربه فعالیت خودش را آغاز کرده است، بسیاری از آثار سینمای ایران امکان اکران پیدا کردند و رنگ پرده را به خود دیدند، آثاری که مطمئنم اگر گروه هنروتجربه به وجود نمی‌آمد، هیچ امکانی برای نمایش آن‌ها به‌وجود نمی‌آمد جز اینکه در مراکز و جشنواره‌های فرهنگی، یک یا دو اکران داشته باشند. هرچقدر دولت تعداد سالن‌های بیشتری را برای گروه هنروتجربه فراهم کند، شیوه برنامه‌ریزی گروه هم مطلوب‌تر می‌شود. شاید الان شیوه رپرتواری و نمایش فیلم‌ها به شکل نامتناوب، کمی لطمه وارد و برنامه‌ریزی‌ها را با اشکال روبه‌رو کند و به این واسطه کسانی‌ که متقاضی دیدن یک فیلم هستند، نتوانند در ساعاتی که فرصت و مجال کافی دارند، فیلم موردنظرشان را در سینما ببینند، ولی تا موقعی که قرار باشد این گروه با همین اندازه امکانات به کارش ادامه دهد، ظاهرا ناگزیر به این نوع برنامه‌ریزی است. با این حساب من مجموعا عملکرد هنروتجربه را بسیار مثبت می‌دانم. چون باعث شده سرمایه‌های سینمای ایران از حالت رکود خارج شوند و مخاطبانی که به این نوع از سینما علاقه دارند، این امکان برایشان فراهم می‌شود که آثاری که می‌پسندند را در گروه هنروتجربه دنبال کنند.

برای بهبود فعالیت هنروتجربه، باید همّ‌وغم را روی گسترش تعداد سالن‌ها بگذارند، مطمئنا از این راه می‌توانند تعداد بیشتری فیلم را به اکران برسانند. شاید هم با افزایش تعداد سالن‌ها بتوانند گروه‌بندیی کنند تا دوستان ما در گروه هنروتجربه بتوانند با دست باز و خیال جمع برنامه‌ریزی کنند

اگر نکات قوت یا ضعفی در این گروه دیده‌اید، لطفا به آن اشاره کنید.
وقتی گروه هنروتجربه به راه افتاد، کارش را با فیلم‌هایی شروع کرد که با اقبال عمومی خوبی روبه‌رو بودند؛ مثل فیلم «ماهی‌و‌گربه» از شهرام مکری که هم خوب دیده شد و هم به خوبی فروخت. گروه هنروتجربه با فیلم‌های این‌چنینی مجال پیدا کرد تا خودش را خوب به مخاطبان معرفی کند. یکی از مزایای این گروه در اوایل کارش این بود که نمایش‌ها با برنامه‌های منسجم‌تر همراه بودند و سانس فیلم‌ها به گونه‌ای بود که مخاطب خیلی راحت‌تر می‌توانست فیلم مورد نظرش را تماشا کند و در نتیجه فروش بهتری هم برای هنروتجربه به همراه داشت. اما در ادامه راه چیزی که به گروه هنروتجربه لطمه زد، این بود که به‌خاطر وسواس یا فشاری که از بیرون بر مدیران آن وارد شد، کمیت بر کیفیت اهمیت پیدا کرد. به همین دلیل دوستان فکر کردند بهتر است برنامه نمایش را طوری تنظیم کنند که تعداد بیشتری فیلم بتواند به نمایش دربیاید. البته این ممکن است از یک زاویه خوب باشد؛ چون تعداد فیلم‌های بیشتری نمایش داده می‌شود و صف طولانی از فیلم‌های مستقل که در این سال‌ها مجال نمایش پیدا نکرده بودند، کوتاه‌تر خواهد شد، اما این ملزم به داشتن تعداد سالن‌های بیشتری است.
البته این را خوب می‌فهمم که گرفتن سالن‌ها از دست بخش خصوصی و یا حتی دولتی که به شکل معمول سالن‌هایشان به خوبی می‌فروشد، کار سخت و دشواری است. اما در بیشتر شهرها سالن‌هایی وجود دارد که سال تا سال هم درش باز نمی‌شود. برخی از دوستان با تجهیز کردن این نوع سالن‌های متروکه، به نمایش فیلم‌ها و رونق گرفتن سینما‌ کمک کرده‌اند. می‌توان به عنوان یک نمونه خیلی موفق از این اقدام به بازسازی سینمایی که در شهر بابل بود اشاره کرد، در آنجا هم یک آدم حرفه‌ای سینما – نادر مقدس – این کار را انجام داده و توانسته است با موفقیت روبه‌رو شود.
به نظرم نقطه ضعفی که در حال حاضر گروه هنروتجربه را رنج می‌دهد، عطش برای اکران کردن تعداد بیشتری فیلم است و باید این را کمی کنترل شده‌تر پیش ببرد. از طرفی تبلیغات روی فیلم‌هایی که امکان بهتری برای جذب مخاطب و فروش دارند، باید بیشتر شود، چون تبلیغات فیلم‌های این گروه هنوز به نقطه مطلوب نرسیده است. برای بهبود فعالیت هنروتجربه، باید همّ‌وغم را روی گسترش تعداد سالن‌ها بگذارند، مطمئنا از این راه می‌توانند تعداد بیشتری فیلم را به اکران برسانند. شاید هم با افزایش تعداد سالن‌ها بتوانند گروه‌بندی کنند تا دوستان ما در گروه هنروتجربه بتوانند با دست باز و خیال جمع برنامه‌ریزی کنند.

چه پیشنهادهای قابل اجرایی دارید که هنروتجربه بتواند در چهارمین سال حیاتش با به کارگیری آن، عملکردش را بهبود ببخشد؟ا
چند پیشنهاد دارم ولی مطمئنم تازگی ندارد و شاید گفتن آن «زیره به کرمان بردن» باشد. چون خود دوستان ما در گروه هنروتجربه، به تمام این امور فکر کرده‌اند و گاهی تا حد زیادی به اجرای آن نزدیک شده‌اند. در همه شهرهای فرهنگی دنیا مثل پاریس، برلین و… سینماهایی وجود دارند که به شکل دائمی، آثار کلاسیک سینما را به نمایش می‌گذارند. در سینمای ایران هم هنوز آثار بسیار زیادی داریم که مخاطبان نسل جوان ما مشتاق دیدار آن هستند. بسیاری از این آثار هنوز خوب دیده نشده‌اند. برای مثال، در حال حاضر موزه هنرهای معاصر، مرور فیلم‌های شهید ثالث را در برنامه خود قرار داده است. خیلی بیشتر از این می‌شود از این نوع برنامه‌ها طراحی کرد و به طور متمرکز به کارنامه کاری فیلم‌سازان گذشته پرداخت و آثاری که برای نسل جدید جذابیت دارد را به نمایش گذاشت. مستندهای بسیار جذابی داریم که هنوز فرصت اکران پیدا نکرده‌اند. سهم مستند در گروه هنروتجربه اندک است. به نظرم با کمی تمرکزِ بیشتر روی این آثار و پرداختن به آن‌ها، این گونه سینمایی هم به تدریج مخاطب خودش را پیدا خواهد کرد. در نهایت همان چیزی که در سوال قبل به آن اشاره کردم را دوباره تکرار می‌کنم. افزایش تعداد سالن‌ها و رفتن به سمت تجهیز سالن‌هایی که چه در تهران و چه در سایر استان‌های ما قابلیت این را دارند که تجهیز شوند، از مهم‌ترین اقداماتی است که می‌تواند به رونق کار هنروتجربه کمک کند.

 

عکس: یاسمن ظهور طلب