هنر و تجربه: اولین روز از بزرگداشت سه روزه عباس کیارستمی در محل سالن شماره یک پردیس چارسو برگزار شد. روزی که با حضور و سخنرانی ویکتور اریسه فیلمساز اسپانیایی، گادفری چشایر منتقد برجسته آمریکایی، سمیح کاپلان اوغلو فیلمساز ترک و پیام‌های ویدئویی از ژولیت بینوش، اصغر فرهادی، جاناتان روزنباوم، مهرناز سعیدوفا و بسیاری دیگر همراه بود. همچنین یک اپیزود از فیلم تجربی اخیر او «۲۴ فریم» به نمایش درآمد.

در روزهای دوم بزرگداشت کیارستمی به فیلمسازی او در خارج از کشور با حضور همکاران او در ژاپن و ایتالیا پرداخته می‌شود و در روز سوم و آخر با حضور ژان میشل فرودون و شاگردان کارگاه‌های کیارستمی درباره تجربیات کیارستمی در امر آموزش هنرجویان صحبت می‌شود.

مراسم ساعت ۴ روز شنبه دوم اردیبهشت ماه و با اجرای علیرضا شجاع‌نوری آغاز شد. شجاع‌نوری به سابقه آشنایی خود با عباس کیارستمی از سفری به زوریخ برای ارائه «خانه دوست کجاست» اولین موفقیت بین‌المللی کیارستمی اشاره کرد و «خانه دوست کجاست» ترجیع‌بند مراسم بزرگداشت عباس کیارستمی بود. در کلیپی که برای این دوره از جشنواره تدارک دیده شده فیلمسازان و منتقدان زیادی از جای جای جهان به زبان‌های خود نام این فیلم را ذکر می‌کنند و در پایان رضا کیانیان رو به دوربین می‌گوید خانه دوست اینجاست، در ایران.

شجاع‌نوری گفت: «هیچ وقت فکر نمی کردم روزی در بزرگداشت کیارستمی بخواهم حرف بزنم. از اولین سفرهای خارج که برای فستیوال ها می رفت او را همراهی کردم و بسیار شیفته اش شدم و او هم مختصر توجهی به من داشت. آخرین باری که در بستر بیماری دیدمش همچنان داشت کار می کرد.  یادم است یک شبکه تلویزیونی داشت به شکل زنده مراسم حراج کارهای هنری را نمایش می‌داد با این که او به لحاظ فیزیکی در شرایط خوبی قرار نداشت٬ اما همه نقاشی‌ها و نقاش‌ها را دنبال می‌کرد و در مورد کارهایشان نظر می داد.»

کیارستمی احمد

رضا میرکریمی دبیر جشنواره و سیف‌الله صمدیان از دیگر کسانی بودند که در ابتدای مراسم به روی صحنه آمدند. میرکریمی در صحبت‌های کوتاهی گفت: «سال گذشته هنگام انجام کارهای برگزاری جشنواره، عباس کیارستمی در بستر بیماری بود. ما خیلی خوشبین بودیم که این بیماری تمام خواهد شد و همان جا تصمیم گرفتیم که جشنواره سال بعد را به بزرگداشت او اختصاص دهیم و حتی پوستر آن را هم انتخاب کردیم. اما متاسفانه او امسال به ظاهر در کنار ما نیست. کیارستمی چیزهای فراوانی به ما آموخت؛ اینکه اتفاقات شگفت انگیز برخلاف آنچه ما تصور می کنیم، کم نیستند. اینکه برخلاف آنچه ما می اندیشیم، اتفاقات عادی و تکراری بسیار کم هستند.»

میرکریمی در انهای صحبت خود از سیف‌الله صمدیان تشکر کرد که برای برگزاری این بزرگداشت وقت زیادی گذاشت. صمدیان در ابتدا توضیح داد که در مراسم امروز بیشتر قرار شده چهره‌های بین‌المللی درباره کیارستمی صحبت کنند. مهمانانی که از کشورهای مختلف برای حضور در این جشنواره به تهران آمده‌اند. او گفت: «به دلیل حجم بالای برنامه‌ها، این امکان وجود نداشت که از تمامی دوستان عباس کیارستمی دعوت کنیم که در اینجا سخن بگویند؛ کسانی مثل آیدین آغداشلو، فرشید مثقالی، بهمن فرمان آرا، امرالله فرهادی و… در این سالن حضور دارند. عباس کیارستمی ما را به شکلی آبرومند به آن سوی مرزها برد و در برنامه امروز تلاش کردیم حرف های کسانی از آنسوی مرزها را بشنویم. امیدوارم برای عباس پیام هایی حسی داشته باشیم و این شاید حداقل کاری است که می توانیم برای او انجام دهیم.»

اولین پیام تصویری مراسم متعلق به احمد کیارستمی پسر بزرگ کارگردان بود. شجاع‌نوری اشاره کرد که کیارستمی در دهه شصت در جشنواره‌ای به علتی بسیار ساده
حضور پیدا نکرد و گفت درگیر بزرگ کردن فرزندانم هستم و وقت ندارم. و سپس افزود حالا پیام تصویری احمد کیارستمی را به نمایندگی از بهمن، خواهرهای مرحوم کیارستمی و خانواده او شاهد هستیم.

احمد کیارستمی به بیان خاطره ای از زنده یاد عباس کیارستمی پرداخت : «ده سال پیش و در فستیوال فیلم مراکش که مراسم بزرگداشتی برای پدر برگزار شد و او در آنجا ورک‌شاپ‌هایی برگزار می‌کرد، شاهد بودم که چطور ورکشاپ های پدر به سادگی و صمیمیت برگزار می شد و ورکشاپ های کسی مانند مارتین اسکورسیزی به شکلی عظیم. زمانی که این مساله را با پدرم در میان گذاشتم، او گفت اسکورسیزی همانطور که فیلم‌های عظیم می سازد، حضورش نیز عظیم است. من ساده و مثل خودم فیلم می سازم. نه او می تواند مانند من باشد و نه من می توانم مثل او کار کنم. موفقیت هر دوی ما به این دلیل است که به واقعیت خود وفادار بوده ایم و به مدل خودمان فیلم ساخته‌ایم.»

احمد کیارستمی همچنین دو خبر خوش برای دوستداران پدرش داشت. یکی نمایش و رونمایی از فیلم «۲۴ فریم» در جشنواره کن که پیش از این هم خبر آن اعلام شده بود و دیگری واگذاری حق پخش آثار کانونی کیارستمی به کمپانی mk2 و مرمت این آثار. خبری که نشان از دور جدیدی از دیده شدن آثار کیارستمی در جهان خواهد داشت.

اریسه

ویکتور اریسه فیلم‌ساز اسپانیایی سخنران بعدی مراسم بود. کسی که نامه‌نگاری‌های تصویری او با کیارستمی بعدها تبدیل به فیلمی آوانگارد به نام «نامه‌ها» شد. اریسه به زبان اسپانیایی سخن گفت و حرف‌هایش برای حاضران در سالن ترجمه شد. « سینمای کیارستمی جایی فوران کرد که سینمای اروپا خسته و از پا درآمده بود. او فرهنگی سینمایی داشت که تمام فصل هایی که می توانست برای یک سینماگر طی شود را پشت سر گذاشته بود. زمانی رسیده بود که گویی فیلمسازان صرفا برای دیگر فیلمسازان فیلم می ساختند و نویسندگان برای دیگر نویسندگان می نوشتند و نقاشان برای بقیه نقاشان نقاشی می کردند. ولی هیچکدام از این نشانه ها در عباس کیارستمی وجود نداشت. او احساس و مفهوم «جمع» را در وجود خود داشت.»

اریسه کارگردان فیلم «روح کندوی عسل» در پایان به بیان خاطره ای از عباس کیارستمی پرداخت و گفت: در کنار هم در موزه پرادو مادرید قدم می زدیم و آنجا احساس کردم عباس بیشتر از موزه، به چیزهایی علاقه دارد که خارج از دیوارهای آن اتفاق می افتد. آنجا بود که متوجه این حرف کیارستمی شدم که می گفت «تمام دنیا کارگاه من است». دنیا فقیر می شود وقتی کسی مانند عباس کیارستمی ناپدید می شود. اما کارهای او باقی مانده است؛ آثاری که اکنون جزو میراث بشری محسوب می شوند. در این آثار شاهد یک تواضع عظیم انسانی و یک نفسِ ابدیت هستیم.

ادامه مراسم به پخش ویدئویی از ژولیت بینوش بازیگر فرانسوی و همکار کیارستمی در «کپی برابر اصل»، سخنرانی فردریک تور فردریکسون، پیام ویدئویی ژیل ژاکوب مدیرهنری جشنواره کن برای سال‌هایی طولانی و پیام لوکا بیگاتزی فیلمبردار فیلم«کپی برابر اصل» اختصاص پیدا کرد.

سپس انیس دویکتور، پژوهشگر سینمای ایران از فرانسه  درباره کیارستمی صحبت کرد و گفت: «عباس کیارستمی را  ۲۴ سال پیش در پروژه فیلم «مشق شب» در شهر کوچکی در فرانسه دیدم. هیچ چیزی از سینما و ایران نمی دانستم با این وجود این فیلم بود که مرا وداشت که سوژه دکترای خود را درباره سینمای ایران انتخاب کنم. کیارستمی مرا به ایران هدایت کرد. او عمیقا ایران را دوست داشت و می دانست چطور این عشق را به دیگران منتقل کند. فیلم های او ما را به سفری با خود می برد، سفری درباره آموزش و یادگیری.» دوویکتور جملات ابتدایی سخنرانی‌اش را به زبان فارسی ایراد کرد. چیزی که عشق فراوان او به ایران از طریق سینمای کیارستمی را نشان می‌داد. دو ویکتور در پایان سخنرانی‌اش گفت دنیا بدون هنرمندانی از قبیل کیارستمی فقیر می‌شود.

سمیح کاپلان اوغلو، کارگردان ترکیه ای هنرمند بعدی بود که در این مراسم صحبت کرد و گفت: از مرحوم کیارستمی تشکر می‌کنم که باعث شده در این جمع همدیگر را ببینم. برای اولین بار با او در یک فستیوال آشنا شدم که به خاطر فیلم «شیرین» به آنجا آمده بود و من هم به خاطر فیلم «شیر» به این جشنواره رفته بودم. با یک هواپیما به آنجا پرواز کردیم و از ترمینال هوایی، با یک قایق در حالی که رو به روی هم نشسته بودیم به آنجا رفتیم. کسی که جسارت ساخت فیلم را به من بخشیده بود؛ عباس کیارستمی رو به روی ام نشسته بود، بدون این که با هم صحبت کنیم. من  شاهد نوع نگرش او به شهر در آن لحظات بی صدا بودم. خیلی کم حرف زدیم.»

کاپلان اوغلو که سینماگری الهام‌گرفته از کیارستمی توصیف می‌شود خاطره‌ای بیان کرد: «در کافه‌ای نشسته بودیم و بستنی روی زمین ریخته بود که مردم دائم سعی می کردند که از اطراف آن رد شوند و نمی خواستند رویش پا بگذارند. وسط بستنی به تدریج در حال ذوب شدن بود. در نهایت یکی پایش را به اشتباه روی بستنی ذوب شده گذاشت و لیز خورد. البته سریع هم خودش را جمع کرد. از حاصل ذوب شدن آن بستنی دایره ای ایجاد شد که همه شروع کردن از اطراف آن عبور کردن. در آن ده دقیقه ای که آنجا نشستیم احساس می کردم داخل فیلمی از کیارستمی رفتم. بعد او گفت که فیلم همین جا کف خیابان خوابیده است.»

این فیلمساز ترکیه ای گفت: «آنجا متوجه شدم کسی که آن آشغال را انداخته برای ما مهم نیست. و این همان جایی هست که تماشاچی در فیلم های کیارستمی وارد جریان می شود. چون هر کدام از ما یک بار برایمان پیش آمده که بستنی روی زمین بیاندازیم و این طوری است که فیلم های کیارستمی ما را به زندگی خودمان برمی گرداند. ما را به خانه خودمان برمی گرداند. فیلم هایش با ما تمام می شود. از همه هیجان انگیزتر برای من این است که او ما را به درون خودمان می برد.»

گادفری چشایر منتقد برجسته آمریکایی سخنران بعدی مراسم بود که اشاره به چگونگی آشنایی خود با سینمای کیارستمی در جشنواره نیویورک کرد و از قانون مهاجرت ترامپ هم گفت. او اشاره کرد که اگر افغانستان و عراق هم سینماگری سرشناس داشتند و جهان را با زندگی کشورهای خود آشنا می‌کردند شاید جنگی اتفاق نمی‌افتاد.

جف اندرو، منتقد سینمایی انگلیسی و دبورا یانگ، منتقد سینمایی هالیوود ریپورترز هم پیام هایی برای این مراسم فرستاده بودند. و در نهایت فیلم صحبت های مارتین اسکورسیزی در بزرگداشت کیارستمی در جشنواره مراکش پخش شد.•