هنروتجربه: روزنامه ایران، دو صفحه سینمایی امروز(شنبه ۱۶ اردیبهشت) خود را به طور کامل به گروه هنروتجربه اختصاص داده و در این دو صفحه گفت‌و‌گویی با حجت‌الله ایوبی، رییس سابق سازمان سینمایی منتشر کرده و با این مدیر فرهنگی در خصوص راه‌اندازی گروه هنروتجربه صحبت کرده‌است. در ادامه بخش‌هایی از صحبت‌های حجت‌الله ایوبی را درخصوص تولد گروه هنروتجربه و ساز و کار آن مرور می‌کنیم.

 

هنروتجربه را تشکیل دادیم چون سینمای تجربی نیاز به حمایت ویژه داشت
از نخستین روز ورود به سازمان سینمایی مهم‌ترین هدفم ایجاد ارتباط بین مردم و سینما بود. معتقد بوده و هستم که اگر سینماگران برای مردم فیلم بسازند، اقتصاد سینما رونق پیدا می‌کند. فاصله گرفتن از سینمای دولتی یا سینمای پرورشی و گلخانه‌ای یکی از اهداف اصلی در این راستا بود تا سینماگرها برای مردم فیلم بسازند و مردم فیلم را ببینند. با مردمی شدن سینما اما بخش دیگر یعنی سینمای فرهنگی و تجربی یا سینمای با مخاطب خاص، نیاز به حمایت ویژه داشت؛ سینمایی که اصلا قرار نیست با سینمای بدنه رقابت کند و فیلم‌ها از همان ابتدا برای مخاطبان خاصی ساخته می‌شوند. این فیلم‌ها زیر دست و پای سینمای بدنه از بین رفته و له می‌شد؛ اتفاقی که پیش از این افتاده بود و به‌عنوان مثال سینماگران ما رغبتی برای دادن سرگروهی به سینمای کیارستمی‌ها نداشتند، چرا که سینمای کیارستمی سینمای همه مردم نیست. از عالی‌ترین سطح مثال زدم تا برسد به جوانانی که فیلم‌های تجربی می‌سازند؛ فیلم‌هایی که اتفاقا برند سینمای ایران هستند و بیشترین حضور را در جشنواره‌های خارجی دارند و دنیا، سینمای ما را با این نوع سینما می‌شناسند. بر این اساس فیلم‌هایی که شاید خیلی شانس و موفقیت اکران را در سینمای بدنه و سالن‌های بدنه نداشتند برای گروه دیگری به نام هنروتجربه جدا کردیم.

به جای پرداخت یارانه در ساخت،به اکران فیلم کمک کردیم
یکی از مسائلی که همیشه مطرح است اما در عمل سینماگران به آن وفادار نمی‌مانند، همین موضوع است که حمایت‌های پیش از تولید به حمایت‌های بعد از اکران منتقل شود. در سینمای بدنه عملی شدن این خواسته در بنیاد فارابی، به دلیل کم رونقی گیشه کار سختی بود اما در گروه هنروتجربه این آرزو به بهترین نحو برآورده شد. گروهی کارشناس در بین ده‌ها فیلم، آثار شایسته حمایت را برای اکران معرفی می‌کنند و این امر با کمک در ساخت فیلم قابل مقایسه نیست.

اگر گروه هنروتجربه نبود بسیاری از فیلم‌ها امکان نمایش نداشتند
ما در این گروه فیلم‌هایی را داریم که اگر گروه هنروتجربه نبود امکان نمایش نداشتند و کسانی را داریم که با بودجه‌های پایین فیلم می‌سازند و به درآمدهای بسیار بسیار اندک راضی هستند. حقیقتا ایده‌ها و اندیشه‌های آن‌ها دیدنی است. از سوی دیگر در سینمای بدنه بعد از تجربه خوب ارتباط‌ گیری با مخاطب، سینماگران خودشان را با ذائقه مردم تطبیق می‌دهند و بر اساس درخواست و ذوق و سلیقه مدیران سینمایی فیلم نمی‌سازند. در این میان مدیران این وظیفه را احساس کردند که از فیلم‌هایی که به‌دلیل محتوا و مضامین، هنری و تجربی بودند حمایت کند.

بهترین اسم همین عنوان «هنروتجربه» است
قبل از ورود به این عرصه تجربیات کشورهای مختلف درباره تعارض بین سینمای هنری و تجاری یا سینمای گیشه و اندیشه را مرور کردم. در برخی کشورها سینمای تجاری موفق و پیروز شد و سینمای هنری و فرهنگی به کلی از بین رفت اما برخی از کشورها مثل فرانسه و لهستان تصمیم گرفتند در کنار سینمای تجاری و پرفروش از سینمای هنری‌شان هم حمایت کنند. در زمان مطرح شدن ایده شکل‌گیری هنروتجربه، در جلسات متعدد و کارگروه‌هایی که داشتیم برخی از افراد که الان هم عضو شورای سیاستگذاری این گروه هستند اسامی مختلفی را مطرح کردند اما درنهایت در این کارگروه‌ها بهترین اسمی که پیشنهاد شد همین گروه هنروتجربه بود. در شورای سیاستگذاری علاوه بر فیلم‌هایی که فیلم‌های مخاطب خاص هستند تصمیم بر این بود که گاهی فیلم‌های پرفروشی را که جزو سینمای بدنه محسوب می‌شود اما وجه هنری و تجربی‌شان محسوس است هم در این گروه نمایش بدهند اما بعدها شورای صنفی تفکیک قائل شد و اعلام کرد فیلم‌هایی که از سوی شورا برای آن‌ها سالن‌ نمایش اختصاص می‌یابد دیگر در این گروه حق نمایش ندارند.

کل هزینه گروه هنروتجربه در سال گذشته، حدود دو تا دو و نیم میلیارد تومان بود
کل یارانه‌ای که این گروه سینمایی از دولت می‌گیرد به اندازه یک فیلم متوسط نه چندان پر هزینه نیست. کل هزینه گروه «هنر و تجربه» از سینمایی با بودجه ۱۵۰ میلیارد تومانی در سال گذشته، حدود ۲ تا دو و نیم میلیارد تومان بود. با هزینه ساخت یک فیلم بیش از صد فیلم در سال حمایت می‌شود و این فیلم‌ها با احترام در کشور به نمایش در می‌آیند. شخصاًبه جاهای مختلف رفتم و آن ذوق و شوق جوان‌هایی را که احساس می‌کردند هیچ فرصتی در کشورشان برای اکران احترام‌آمیز فیلم‌شان وجود ندارد دیده‌ام؛ گروهی از نسلی که تصمیم داشتند از ایران بروند اما با هنروتجربه در این کشور ماندند. هنروتجربه به سرعت به یک برند تبدیل شد هم برای مخاطبان خاص و هم برای کسانی که فیلم‌شان در گروه هنرو تجربه مورد پذیرش هستند. من از خانم بنی اعتماد نقل می‌کنم که ایشان می‌گقتند هر وقت فیلم‌هایمان را نمایش می‌دهیم، جوان‌ها می‌آیند و می‌گویند خب ما هم دوست داریم فیلم‌هایمان دیده شود ما چه کار کنیم و من همیشه ناراحت بودم جوانانی که فیلم‌های فرهنگی و هنری و تجربی می‌سازند کجا می‌توانند فیلم‌هایشان را اکران کنند؛ به عبارت دیگر ما با هزینه ساخت یک فیلم متوسط در سال فرش قرمزی را که سینماگران در کشورهای خارجی به دنبالشان می‌گشتند در خانه پدری، در منزل‌شان، زیر پایشان پهن کردیم.

سینمای هنروتجربه نماد سینمای امید و امیدواری برای جوانان است
به واقع سینمای هنروتجربه را نماد سینمای امید و امیدواری برای جوانان کشور می‌دانم و به اعتقاد من اینکه چقدر برای آن هزینه می‌کنیم یک بحث کاملاً حاشیه‌ای است. ضمن اینکه فراموش نکنیم گروه هنروتجربه در حال حاضر حدود ۱۰ سالن بیشتر ندارد و اطمینان داشته باشید اگر این تعداد به ۵۰ سالن افزایش پیدا کند هنروتجربه دیگر نیازی به همین اندک مساعدت دولت هم نخواهد داشت و می‌تواند روی پای خودش بایستد. خیلی علاقه‌مند نیستم که درباره سینما صحبت کنم و دلم می‌خواهد مدیریت جدید سینما که هم دانش و هم تجربه این کار را دارند با خاطری آسوده مسائل را بررسی کنند و راجع به سینمای ایران تصمیم بگیرند، اما در گذشته برای سینمای فاخر حدود ۵۰ و ۶۰ میلیارد هزینه می‌شد در حالی که نهایتا بیش از ۶ میلیارد هم فروش نداشت. آن… زمان که بیش از ۵۰ میلیارد برای فیلم‌هایی هزینه می‌شد که کسی آن‌ها را نمی‌دید صدای کسی به اعتراض بلند نمی‌شد اما الان از هزینه شدن سالانه حدود دو میلیارد تومان برای ۱۰۰ فیلمی که با اکران آن موج شادی و شعف و امیدواری به آینده ایجاد شده است برخی انتقاد می‌کنند. آن هم فیلم‌های خوبی مثل «خواب تلخ» محسن امیر یوسفی که ۱۲ سال اکران نشده بود یا «ماهی و گربه» شهرام مکری و… که همه بر شایستگی آن تأکید دارند.

باید یک مجتمع را به عنوان پاتوقی برای هنروتجربه در نظر بگیریم
یکی از مطالبات گروه سیاستگذاری هنروتجربه همین بود که ساختمانی برای آن در نظر گرفته شود و اگر ممکن است مجتمعی ایجاد کنیم تا مرکز و پاتوقی در تهران برای این گروه شکل بگیرد و آرام آرام در شهرستان‌های مختلف هم این اتفاق بیفتد. به اعتقاد من زمینه آن هم وجود داشت اما به هر حال این گروه جدید و امکانات ما محدود بود. چندین بار سراغ سالن‌هایی رفتیم که می‌شد آن‌ها را خرید، این ماجرا در دست اقدام بود ولی خب فرصت نشد. معتقدم اگر امروز شاهد رونق فروش سینمای ایران هستیم یکی از دلایل آن همین راه‌اندازی گروه هنروتجربه است که با تخصیص یافتن به سانس‌ها و سالن‌های خاص فرصت اکران برای دیگر فیلم‌های پرفروش هم ایجاد شد. همیشه گفته‌ام که سینمای هنروتجربه را نباید با تعداد مخاطبانش سنجید؛ مثل کتاب‌های علمی و دانشگاهی که قرار نیست همه مردم آن را بخوانند. بر این اساس در ازای یکی دو میلیاردی که صرف این گروه می‌شود چندین برابرش در سال به سینماداران هم برمی‌گردد لذا باید قدر هنروتجربه را بدانند.

سینما فرهنگ مناسب این گروه است
بله روزگاری سینما فرهنگ جزو سالن‌های پر فروش سینما بود ولی آن روزها سپری شده است و الان با وجود پردیس‌های سینمایی عملا دیگر سینما فرهنگ به هیچ وجه معنا و مفهوم و کارکرد فروش را ندارد. اتفاقاً این سینما متناسب با عنوانش مناسب این گروه است. صد سالن سینما شبیه کوروش در حال ساخت و ساز است. شاید به آرامی جامعه سینمایی کشور خودشان پیشنهاد بدهند که کل سینمای گروه هنروتجربه را به سینما فرهنگ بیاورید و کل سینما فرهنگ را به این گروه اختصاص دهید. اگر از دست من عصبانی نمی‌شوند من به این دوستان سینمایی که خیلی هم دوستشان دارم می‌گویم که خوشحال باشند که من رفتم اگر می‌ماندم کل سینما فرهنگ را به نام گروه هنروتجربه می‌کردم. (با شوخی و خنده)

هنروتجربه در حال تبدیل شدن به یک پاتوق است
برای من جالب است که تشکیل گروه هنر و تجربه در ماه‌های آخر مدیریت من جزو مطالبات استان‌های مختلف شد. یکی از خواسته‌های بسیاری از مدیران کل از بنده و حتی نمایندگان مجلس، تأسیس گروه هنروتجربه در استان‌های مختلف بود. هنگام بازدید از سالن‌های سینمایی در دست ساخت یک سالن VIP با تعداد صندلی‌های کمتر و یک سن هم وجود داشت که برای گروه هنروتجربه در نظر گرفته شده بود. عملاً هنروتجربه حتی در ساخت و ساز سالن‌های سینمایی هم دارد جای خودش را پیدا می‌کند. الان هم فضای نمایش آثار این گروه متفاوت است؛ صاحبان فیلم نقد و بررسی و گفت‌و‌گو دارند و هنروتجربه در حال تبدیل شدن به یک پاتوق است. به هیچ وجه این مطلوب من و اعضای گروه نیست که در سینماهای معمولی یکی دو سانس هم به هنروتجربه اختصاص پیدا کند. هنروتجربه در درجه اول یک پاتوق است یعنی جایی است که سینمادوستان، کسانی که سینما را می‌فهمند و نگاهشان به سینما نگاه عالمانه‌تری است در فضایی متفاوت فیلم را ببینند؛ این آرزویی است که کم کم به آن خواهیم رسید.

هنروتجربه می‌تواند جشنواره‌ای مستقل و متعلق به خودش داشته باشد
پیشنهاد و خواسته من این بود که برای گروه هنروتجربه جشنواره‌ای جدا از جشنواره فیلم فجر برگزار شود حتی دوستان برای محل برگزاری در بازدید‌های مختلف استان‌ها را مورد بررسی قرار دادند و در نهایت به این نتیجه رسیدند که رشت محل مناسبی برای برگزاری جشنواره این گروه است. همچنان هم به اختصاص جشنواره ویژه این گروه معتقدم اما با توجه به اهمیت جشنواره فجر و اینکه همه گروه‌ها می‌خواهند در فجر دیده شوند و به دلایل دیگر این امکان میسر نشد. باز هم معتقدم که گروه هنروتجربه می‌تواند جشنواره‌ای مستقل و متعلق به خودش داشته باشد و اتفاقاً بهتر است که در تهران نباشد.

هنروتجربه یک سینما- مدرسه است
در کل سینمای ایران سالن‌سازی یک اولویت است و در آن تردیدی نیست. در برخی از شهرها مثل شیراز سالن‌های هنروتجربه در محل مناسبی نبود اما وقتی وارد یک مجموعه سینمایی با کافه و رستوران و باغ شد استقبال از آن هم دو چندان شد. در بازدید آخری که داشتم بلیت‌ها تا یک هفته، پیش فروش شده بود. گروه هنروتجربه در ساخت سالن‌های سینما باید متفاوت از بقیه سالن‌ها باشد و محل گفت‌وگو شود. می‌تواند حتی یک لابی برای نمایشگاه پشت صحنه‌های فیلم داشته باشد و کارگاه‌های کوچکی برگزار کند. هنروتجربه یک سینما- مدرسه است و می‌تواند با انجمن سینمای جوان همکاری کند. سالن‌سازی یکی از اولویت‌ها است اما اولویت مهم‌تر جا افتادن این گروه در ذهن مخاطبان است. همه بناهای بزرگ باید اول در جان و دل و ذهن مردم خلق شوند و بعد راحت‌تر می‌شود برای فضای بیرونی آن اقدام کرد. ما گاهی بناهایی را در بیرون خلق می‌کنیم اما راهی برای ورود به ذهن و اندیشه مردم پیدا نمی‌کند. این بنا در ذهن مردم ایجاد شده است و مهم‌تر از همه کارهای نرم افزاری است که به‌خوبی صورت می‌پذیرد از جمله دقت در انتخاب فیلم‌ها، تبلیغات مناسب و برگزاری حلقه‌های گفت‌و‌گو که تا به الان هم خوب بوده‌است.