هنروتجربه- کامبیز حضرتی: نشست نقد و بررسی مستند «دیپلماسی شکست ناپذیر آقای نادری» ساخته بهتاش صناعی‌ها و مریم مقدم  یکشنبه ۲۴ اردیبهشت در خانه هنرمندان برگزار شد. در این نشست بهتاش صناعی‌ها، مریم مقدم، مهدی نادری و کیوان کثیریان منتقد سینما حضور داشتند.

 

کیوان کثیریان:این مستند شیوه تحلیلی را برگزیده است
کیوان کثیریان نشست را با صحبت درباره روایت‌پردازی مستند«دیپلماسی شکست ناپذیر آقای نادری» آغاز کرد: «در این مستند دو روایت با رنگ‌های متفاوت پیگیری می‌شود. از یک سو آقای نادری به عنوان یک چهره خاص و منحصربه‌فرد مورد توجه است و از طرف دیگر یادآور یک برهه از تاریخ و دیپلماسی کشور است و فیلم‌ساز به این دو مسیر توجه نشان داده. هرچند که صناعی‌ها گفته به شخصیت بیشتر توجه کرده و فرش را درحاشیه آن قرار داده است.»

او ادامه داد: «مخاطب می‌تواند در مورد اینکه چه اندازه روش آقای نادری صادقانه است قضاوت کند. به اعتقاد من فیلم‌ساز توانسته صداقت رفتار، استدلال و پایمردی او را نشان بدهد و در دستگاه دیپلماسی کشور مابه ازایی برای او پیدا کند. می‌دانیم در طول مذاکرات هسته‌ای در دیپلماسی کشور چه اتفاقی افتاد اما در فیلم نمی‌بینیم که تا چه اندازه کار آقای نادری به نتیجه مطلوبش رسیده است.»

او با اشاره به شیوه تحلیلی این مستند بیان کرد: «در این فیلم جوانب ماجرا اعم از بحث درباره فرش، قصد آقای نادری، دیپلماسی کشور و… مورد توجه قرار می‌گیرد. فیلم لحنی نه خیلی جدی و نه سخره آمیز دارد بلکه شیوه تحلیلی را برگزیده است.»

این منتقد درباره مضمون فیلم اشاره داشت: «فیلم ناخوداگاه وارد بحث‌های سیاسی می‌شود. مثلا بحث آقای نادری و منافی و صحبت کردن درباره آقای هاشمی سمت و سوهای سیاسی به قصه می‌دهد. مخصوصا که بستر اصلی داستان رابطه ایران امریکا بوده است.»

بهتاش صناعی‌ها نیز با اشاره به اینکه چرا شخصیت نادری را به موضوع فرش ترجیح داده عنوان کرد: «با آقای نادری مدام دراین مورد بحث و جدل قرار داشتم و بابت دیدگاه‌مان با هم می‌جنگیدیم. استدلال من این بود که اراده‌ و پیگیری آقای نادری برای این‌که بین دو کشور صلح برقرار شود، از کیفیت و حرفه‌ای بودن فرش مهم‌تر است. فیلم می‌تواند بخش دومی هم داشته باشد که شاید در سفر بعدی آقای نادری به امریکا همراه او رفتیم و آن را ساختیم.»

او اضافه کرد: «آقای نادری متخصص فرش نیست اما نگاهی آرتیستیک دارد. در دل هر هنرمندی ایده‌هایی غلیان می‌کند که منجر به پدیدآوردن اثری تازه می‌شود. فرش صلح آقای نادری تکنیک قالیبافی قوی‌ای ندارد اما ایده خوبی دارد. ما در اینجا با آدمی مواجه هستیم که آرتیست است و درک خوبی از شرایط زمانی خود دارد.»

مریم مقدم-بهتاش صناعی‌ها- (1)

کارگردان«احتمال باران اسیدی» با اشاره به نحوه آشنایی‌اش با آقای نادری توضیح داد: «آشنایی ما با آقای نادری اتفاقی و از طریقی دوستی صورت گرفت که قرار بود برای این فرش کارهای تبلغاتی انجام دهد. ما با او جلسه گذاشتیم و دیدیم خود آقای نادری از فرش‌ها هم جذاب‌تر است و جرقه کار در ذهن ما زده شد. به نظر می‌آمد مستند خوبی می‌شود از او تهیه کرد. چندماهی طول کشید تا او این کار را قبول کرد.»

او با اشاره به لحن فیلم توضیح داد: «از ابتدای کار بحث‌های زیادی درباره لحن فیلم داشتیم و فکر می‌کنم درست‌ترین لحن در مستندی که به موضوع ایران و امریکا می پردازد همین لحن موجود است. اگر لحن دیگری انتخاب می‌کردیم برداشت‌های غلطی درباره فیلم می‌شد که یا به آقای نادری انگ سیاسی می‌زدند یا فیلم را مانیفست یک جریان تلقی می‌کردند. لحن فیلم شوخ و شنگ است و صراحت کلام و شوخی‌های آقای نادری در آن دیده می‌شود. با این تصمیم خطر اتهام و به کمد رفتن فیلم خیلی کمتر می‌شد.»

او افزود: «ما به شدت متوجه این موضوع بودیم که کاراکتر اصلی فیلم از طرف مخاطب به سخره گرفته نشود. در یک سو خنده‌دار شدن موضوع بود و از طرف دیگر  خطر انگ سیاسی وجود داشت. ما در این مستند روی طناب باریکی حرکت کردیم. یکی از دلایل نام‌گذاری اسم فیلم تاکید روی اراده این شخص بود که با وجود مخالفت های دولت ایران و امریکا ۱۵ سال درمورد رساندن پیام صلح به امریکا اراده به خرج داده بود.»

این کارگردان درباره سختی مستندسازی اشاره داشت: «در این کار خیلی از اتفاقات تحت‌کنترل و پیش بینی من نبود. من کنترلی روی موضوعات و مواجه افراد نداشتم اما اگر دیالوگی در فیلم مشکل‌ساز بود آن را در تدوین کنار گذاشتم. برای این کار مزاحمت دوربین را به حداقل رساندم. این فیلم با «احتمال باران اسیدی» و دکوپاژ سینمای داستانی فرق زیادی داشت. ما حتی مجوز فیلم‌برداری نداشتیم چون توضیح دادن داستان کسی که به دنبال هدیه دادن فرش به امریکا است سخت و نپذیرفتنی بود. خوشبختانه ۹۰ درصد دیالوگ‌های فیلم باقی ماند و ما توانستیم مشکلات را حل کنیم. ما در حدود ۵۰ ساعت راش داشتیم.»

صناعی‌ها درباره ساختگی بودن یا نبودن پلان آخر فیلم بیان کرد: «پایان این فیلم و آشتی کاراکتر اصلی با فیلم‌ساز اتفاقی بود که در همان لحظه پدید آمد. علاوه بر آن به نظر من اصولا در سینمای مستند درام و اوج دراماتیک اهمیت دارد. اگر این پلان ساختگی هم باشد اوج دراماتیک داستان است و مخاطبان با دست زدن و خوشحالی بازگشت قهرمان را طلب می‌کردند. ما می‌توانیم این موضوعات را از سینمای داستانی وام بگیریم.»

در ادامه این مراسم نوبت به مریم مقدم رسید. او درباره این فیلم توضیح داد: «تحسین می‌کنم کسانی را که در ازدحام تهران برای دیدن مستند در این سالن جمع شده‌اند. ما دوست داشتیم در قالب یک مستند نه به موضوع یک فرش بلکه اراده یک آدم در شهرمان بپردازیم. آدمی که قصد داشت همانند یک اثر مفهومی پیامش را به جهان صادر کند. تمام آدم‌هایی که در این روند دیده می‌شوند بخشی از جامعه ما هستند که اتفاقات زمان خودشان را با زبانی نمادین ارائه می‌کنند.»

او اضافه کرد: «در مستندسازی خطر قضاوت و داوری فیلم‌ساز وجود دارد. ما سعی داشتیم که به هیچ وجه سوژه را قضاوت نکنیم. این عدم قضاوت راه و مسیر را برای ما دشوار می‌کرد. در انتهای فیلم قرار بود دوربین را به سمت خودمان بچرخانیم و دیالوگ‌هایی که آماده کرده بودیم را بگوییم اما آقای نادری برگشت و فکر کردیم همین پلان را برای آخر فیلم استفاده کنیم.»

دیپلماسی شکست ناپذیر آقای نادری-نشست خانه هنرمندان

مهدی نادری:به نظرمن مهم فرش بود نه شخص نادری
مهدی نادری نیز درباره مستند «دیپلماسی شکست ناپذیر آقای نادری» عنوان کرد:  «با آقای صناعی‌ها بحث های زیادی داشتم و او هنوز نتوانسته اهمیت موضوع فرش را درک کند. نشان دادن قیافه من چه اهمیتی داشت او باید خود فرش را توضیح می‌داد. مهم فرش بود نه شخص نادری. این فرش ۱۶ میلیون گره دارد و دو رو است و در دنیا نظیر ندارد.»

او اضافه کرد: «تا امروز دو یا سه رئیس جمهور رفته‌اند و آمده‌اند اما فرش من در گنجه نمی‌ماند و آن را به مقصد می‌رسانم. من تا ۶-۵ ماه دیگر فرش را چهارم را به نتیجه رسانده و آن را به کاخ سفید می‌دهم.»

او ادامه داد: «درحال حاضر اوضاع آینده سیاست جهان را بسیار بد می‌بینم. به همین دلیل با این فرش‌ها پازلی ساختم که ناقص بود و فرش ترامپ در آن جایی نداشت. در حال حاضر قصد بافتن فرش جدیدی را دارم که بی‍نظیرترین فرشی خواهد بود که در دنیا بافته می‌شود.»

بهتاش صناعی‌ها در پایان این نشست بیان کرد:«جریان سیاسی و فرهنگی موجود به ما کمک کرد که این فیلم و فیلم‌های مشابه آن اکران شود. ما امروز فضای باز را در سینما می‌بینیم و پیشتر نمی‌توانستیم آن را تصور کنیم. قصد کنیم که از این دولت حمایت کرده تا با خیال راحت فیلم بسازیم و اکران کنیم. شرایط قبل از دولت یازدهم سخت بود.»

عکس:یاسمن ظهورطلب