هنروتجربه- کامبیز حضرتی: نشست نقد و بررسی فیلم «مفت آباد» ساخته پژمان تیمورتاش روز یکشنبه ۳۱ اردیبهشت در خانه هنرمندان برگزار شد. در این نشست علاوه بر پژمان تیمورتاش، حنیف سروری تهیه کننده، سجاد افشاریان بازیگر و تعدادی از عوامل فیلم حضور داشتند. اجرای این مراسم برعهده امیر پوریا منتقد سینما بود.

امیرپوریا نشست را با صحبت درباره زبان روایت در «مفت آباد» آغاز کرد: «پژمان  تیمورتاش در حوزه ادبیات و داستان‌نویسی از جمله مجموعه داستان«تهران-۲۸» و رمان «قبل از مردن چشماتو ببند» تلاش کرده زبان مخفی و زبان رایج اقشار مختلف را ثبت کند. دهه اول انقلاب به نظر می‌آمد این زبان متعلق به پایین شهر است اما امروزه این زبان عمومیت پیدا کرده است.»

او ادامه داد: «افرادی در بالای شهر و با تحصیلات بالا با ادبیاتی حرف می‌زنند که اصطلاحات بخصوصی دارد و آن‌ها نیز با این فرهنگ زیست می‌کنند. نوشته‌های تیمورتاش برای ثبت این ادبیات زیرزمینی شهرت دارد. زبانی که هیچ وقت ثبت نمی‌شود. فیلم «مفت آباد» هم ما را یاد سینمای خیابانی دهه ۵۰ می‌اندازد. البته این فیلم یک فیلم خیابانی نیست اما سینمای اجتماعی نیز سراغ این افراد مختلف نمی‌رود.»

او با اشاره فضاسازی داستان فیلم بیان کرد: «این نوع فیلم‌ها با وجود شخصیت‌های جسور و خل‌وضعی که دارند ممکن است از طرف تماشاگر پس زده شوند. اگر مخاطب با سوژه همسویی حسی نداشته باشد از فیلم جدا شده و می‌گوید نمی‌خواهم شرایط آن‌ها را فهم و درک کنم. یک راه حل برای رفع این مساله سهل‌الوصول کردن آن است که فیلم «مفت آباد» تلاشی در این جهت نمی‌کند.»

این منتقد درباره مضمون فیلم اشاره داشت: «به نظر می‌آید «مفت آباد» چهارمین ساخته یک کارگردان است. کارگردانی که در فیلم‌های قبلی قراردادهایش را گذاشته و حالا اگر مخاطب منظور او را نفهمید، برای فیلم‌ساز مهم نیست. در این فیلم یک دنیای دیوار مانند معرفی می‌شود اما دریچه کافی در آن وجود ندارد. ما شکل حاد یک دنیای نامعمول را نشان داده و در آن افراط می‌کنیم.»

مفت آباد-نشست نقدوبررسی-خانه هنرمندان (1)

پژمان تیمورتاش نیز با اشاره به زبان مخصوص عامیانه و اصطلاحات خاص آن عنوان کرد: «این زبان متعلق به یک طبقه نیست. من این آدم‌ها را می‌شناسم و درباره‌شان می‌نویسم. در واقع از کار این آدم‌ها سردر می‌آورم. آن‌ها شخصیت‌های وامانده این جامعه هستند که یا کمتر به آن‌ها پرداخته شده و یا اغلب به غلط و تیپیک آن‌ها را نشان داده‌ایم.»

او اضافه کرد: «در ادبیات پیرو هوشنگ گلشیری هستم. این نویسنده به موضوع زبان اهمیت می‌دهد. من وقتی می‌نویسم یا فیلم می‌سازم دلم می‌خواهد زبان منحصر به فردی داشته باشم. در واقع ما از زبان به دغدغه اجتماعی می‌رسیم.»

این کارگردان درباره شخصیت‌پردازی کاراکترها توضیح داد: «در ادبیات تمثیل کوه یخی داریم که بخش کمی از آن بیرون آمده است. در شخصیت‌پردازی پیرو این کوه یخ هستم و از این پشتوانه ادبی بهره گرفتم. اعتقاد داشتم نمی‌خواهم یک فیلم ابزورد، گروتسک و… بسازم بلکه خواستم موقعیت جفنگ زندگی کاراکترها را نشان دهم.»

سجاد افشاریان نیز درباره گروه بازیگران «مفت آباد» عنوان کرد: «انتخاب خود من در این فیلم بسیار دور از انتظار بود. بعد از ۸ ماه که راف کات اولیه فیلم را دیدم از دیدن خودم و این نقش تعجب کردم. چون بخش‌هایی از ظاهر و زبان آن شخصیت را فراموش کرده بودم اما ۲۰ و چند روز ساخت این فیلم برای من تجربه خوبی بود. «در «مفت آباد» اتفاقات ویژه‌ای افتاد. همکاری با این مجموعه هنرمندان و بازیگران تئاتری باعث شد تا در هر سکانس به شکل درستی بازی کنیم. به نظر من مجموع کار بازیگران باور پذیر است و بچه‌ها در کارشان طراوت دارند. آن هم در فیلمی که با بودجه ۹۰ یا ۱۰۰ میلیون تومان ساخته شده است. این فیلم اولین تجربه بازی سینمایی من است. برزو ارجمند هم در این فیلم نقش متفاوتی داشت.»

او درباره نقش رسول نیز عنوان کرد: «این شخصیت شخصیتی صفر و صدی است. او در یک موقعیت صددرصد عصبانی است و در موقعیتی دیگر مهربان و دلسوزترین آدم. این ویژگی متضاد به من اجازه بازی بیشتری می‌داد.»

در ادامه این نشست نوبت به حنیف سروری رسید. این تهیه‌کننده درباره عوامل فیلم توضیح داد: « تجربه انتخاب عوامل در فیلم‌های دیگر را داشته‌ام اما در «مفت آباد» گزینه دیگری جز این بازیگران به ذهن من و تیمورتاش خطور نمی‌کرد. این سبک زندگی با استفاده از سوپراستارها باور پذیر نبود. آن‌ها این زبان را بلد نبودند و نمونه‌های آن را در بایگانی ذهنی‌شان نداشتند.»

او اضافه کرد: «این فیلم سرمایه کمی نداشت. اگر این بازیگران و این عوامل نبودند ممکن بود کار به بن بست برسد و عملی نشود. سام سلیمانی مدیر فیلم‌برداری، امین اسفندیار بازیگر، روزبه کلباسی تدوین‌گر از سرمایه های اصلی و معنوی این فیلم بودند. سرمایه‌هایی که از هزینه‌های مالی نیز گران بهاتر هستند.»

او دربار این که چرا تهیه‌کنندگی  فیلم «مفت آباد» برعهده گرفت، عنوان کرد: «در کارهای داریوش مهرجویی، رضا درمیشیان و ابراهیم حاتمی کیا بخش تولید و اجرا را در دست داشتم. اما پس از خواندن کتاب و فیلم‌نامه فیلم «مفت آباد» تهیه آن را برعهده گرفتم. در ابتدا قرار بود که مجری طرح باشم اما کم‌کم تهیه کننده آن شدم.»

مفت آباد-نشست نقدوبررسی-خانه هنرمندان

سام سلیمانی مدیر فیلم‌برداری در صحبت کوتاهی درباره این فیلم اظهار داشت: «ممکن است کار کردن در فیلم «مفت آباد» برای کار اول مناسب نباشد. فیلم‌برداران دوست دارند در کار اول به فضاهای خارجی رفته تا امکان قاب بندی و نورپردازی بهتری داشته باشند. اما تجربه این فیلم برعکس است و دوربین باید خودش را قایم کند و سعی داشته باشد تماشاچی را وارد فضای آن خانه کند.»

امین اسفندیار بازیگر فیلم نیز درباره همکاری‌اش در «مفت آباد» گفت:« دانشجوی بازیگری دانشکده هنرهای زیبا بودم که از طریق پوریا کاکاوند به تیمورتاش معرفی شدم. به عنوان ببینده«مفت آباد» برای من جذاب است اما چون با این فیلم همکاری داشته‌ام نمی‌توانم خودم را از آن جدا کنم اما می‌توانست چیزهایی در ساخت فیلم بهتر باشد.»

او افزود: «زمانی که متن را خواندم از شادی شگفت‌زده شدم. خوشحال بودم که این کار به من پیشنهاد شده است. سعی کردم در فضا و حال و هوای امیرسنگ قرار بگیرم و به آن نزدیک شوم.»

در ادامه  محمدرضا جمشیدپی بازیگر و دستیار کارگردان «مفت آباد» درباره این فیلم بیان کرد: «اسم پژمان تیمورتاش در واقع به عنوان کارگردان آمده است اما او در همه بخش‌های کار زحمت کشید. او یک مقدار دیکتاتور هم بود و تاکید داشت بازیگران عین دیالوگ‌هایشان را بگویند.»

روزبه کلباسی نیز درباره تدوین این فیلم توضیح داد: «هربار که این فیلم را با تماشاچیان می‌بینم انرژی می‌گیرم. چرا که لذت می‌برم  زحمات ما دیده شده و لحظه‌ها برداشت می‌شود. زمانی که راش‌های این فیلم را دیدم فهمیدم که شبیه فیلم‌های دیگر نیست و چون کاراکترها بی‌وقفه و بدون توجه به هم حرف می‌زنند کار مونتاژ سخت بود. سعی کردم مونتاژ  فیلم خسته کننده نباشد و ترمز نداشته باشد.»

رضا آزادمنش  مدیر تولید فیلم نیز در پایان این نشست عنوان کرد: «تیمورتاش رفیق قدیمی و ۱۵ ساله من است. ما در طول سالیان زیاد فیلم دیدیم و کار کردیم. در این فیلم نیز کارمان رفاقتی بود و درعین حرفه‌ای بودن هیچ حاشیه‌ای نداشتیم.»

عکس:یاسمن ظهورطلب