هنروتجربه-مرسده محمدی : هفته فیلم برزیل  همزمان با تهران و شیراز از رو شنبه ۱۵ مهر در سینما سوره اصفهان آغاز شده‌است. این سینما عصر دوشنبه هفدهم مهرماه میزبان نمایش فیلم «نیسه : دیوانگی محض» و برگزاری کارگاه آموزشی تولید فیلم در برزیل با حضور روبرتو برلینر و محسن امیریوسفی بود.

پس از نمایش فیلم جلسه نقد و بررسی برگزار شد. این جلسه را جعفر صانعی مقدم از اعضای شورای سیاست‌گذاری و مشاور بین‌الملل هنروتجربه شروع کرد و ضمن توضیح مختصری در مورد برگزاری هفته فیلم در گروه هنروتجربه اعلام کرد:«سری برنامه‌ها‌ی هفته فیلم با هفته فیلم ارمنستان آغاز شد و حالا هم از شنبه هفته فیلم برزیل را در سه شهر تهران  اصفهان و شیراز برگزار کرده‌ایم. کارگاه آموزشی تهران با همراهی شهرام مکری و روبرتو برلینر بسیار خوب برگزار شد و امیدواریم این نشست هم به خوبی برگزار شود.»

در ادامه این نشست، صانعی مقدم،مهمانان را به روی صحنه دعوت کرد. روبرتو برلینر در ابتدا به شرح زندگی و آثارش پرداخت:«۶۰ سال سن دارم و از دهه ۱۹۷۰ شروع به فیلم‌سازی کرده‌ام ، عاشق مستندسازی هستم و تحصیلاتم را در رشته روزنامه‌نگاری در برزیل به پایان رسانده‌ام. در زمان تحصیل که مصادف با زمان دیکتاتوری نظامی ‌در برزیل بود من و دوستم که یک دوربین سوپر ۸ داشت، با موتور سیکلت و یک ضبط کاست‌دار به خیابان‌ها‌ می‌رفتیم و از تظاهرات‌‌ و اکثر نمایشگاه‌ها‌ و اتفاقات مختلف فیلم تهیه می‌کردیم . بعد در تلویزیون کار کردم و آنجا تدوین را یاد گرفتم و شروع به تدوین فیلم‌ها‌ی خودم و دیگران کردم، هرگز هم فکر نمی‌کردم کارم به کارگردانی فیلم برسد. درنهایت در سال ۱۹۸۲ وارد تولید فیلم شدم . همزمان با حضور در محل تجمع هنرمندان در  ریو دوژانیرو با نام سیرک پرنده از تلویزیون خارج شدم . در حال حاضر مدیرمسئول موسسه تلویزیون صفر هستم که تهیه کننده فیلم‌ها‌ی مستند، ویدیو کلیپ،تیزر برای موسیقی و فیلم‌ها‌ی تلویزیونی است. دو فیلم داستانی هم ساخته‌ایم که یکی از آن‌ها همین فیلم است.»

روبرتو برلینر:در برزیل یک شرکت تولیدکننده فیلم به نام عباس فیلم داریم که پانزده سال است در زمینه تولید فیلم‌ها‌ی مستند فعالیت می‌کند و به دلیل علاقه‌اش به عباس کیارستمی ‌این نام را برای شرکت خود برگزیده است

اودر ادامه ضمن توضیح مفصلی در مورد فیلم «نیسه : دیوانگی محض» درباره شخصیت اصلی این فیلم گفت:«این زن یعنی نیسه سیلوییرا از چهره‌ها‌ی برجسته زنان و روان‌شناسی در برزیل است . با این‌که او چهره مهمی‌است اما حتی در برزیل هم کمتر کسی او را می‌شناسد . هدف از تهیه این فیلم هم نمایش شخصیت فوق‌العاده این زن در برزیل بود . او در اوایل قرن ۲۰ متولد شد و در سال ۱۹۹۹ فوت کرد . این زن ۸۲ سال از زندگیش را اختصاص داد به رفتار درست با بیماران اسکیزوفرنی و در برابر رفتارهای غلط و خشن با بیماران ایستادگی کرد و رفتاری نو با آنان را پیش گرفت . نیسه حتی آن‌ها را بیمار نمی‌نامید و به آن‌ها  مشتری‌ها‌ی من می‌گفت و برای‌شان ارزش و احترام قائل بود. او در دهه ۷۰ بازنشسته شد اما دوباره به صورت افتخاری به کار دعوت شد و تا پایان عمر یعنی در سن ۹۴ سالگی به کار ادامه داد . من به عنوان مستندساز باید به قابلیت‌ها‌ی این خانم به عنوان پزشک اهمیت می‌دادم . این را هم بگویم که تمام شخصیت‌ها‌ی این فیلم واقعی هستند به جز پرستاری که داستان را برای ما تعریف می‌کند.»

روبرتو برلینر درمورد مکان و مدت زمان فیلم‌برداری فیلمش هم توضیح داد:«بیمارستان محل فیلم‌برداری همان بیمارستانی است که نیسه در آن کار می‌کرد . موزه‌ای در این بیمارستان وجود دارد به نام تصاویر ناخودآگاه که شامل ۳۵۰ اثر نقاشی از بیماران اسکیزوفرنی این بیمارستان است . وجود این موزه باعث شد، بتوانم با همکاران خانم نیسه هم ارتباط برقرار کنم و از آن‌ها اطلاعاتی درباره او بگیرم. فیلم‌نامه این فیلم را هفت بار در خانه‌ای که در کنار بیمارستان کرایه کرده بودم،بازنویسی کردم. فیلم‌نامه را طی چهار ماه نوشتم و سپس به مدت دو ماه با گروه در بیمارستان تمرین کردیم. در این دو ماه هنرپیشه‌ها‌ رفتار بیماران را می‌دیدند و از نحوه پوشش و رفتار آن‌ها تأثیر می‌پذیرفتند . ما روزی ۱۲ ساعت کار می‌کردیم و در پروسه‌ای شش هفته‌ای فیلم‌برداری انجام شد.»

در بخش دیگری از  این نشست محسن امیریوسفی هم وارد بحث در مورد فیلم شد. او ضمن توضیحی مختصر درباره فیلم،موضوع آن‌را ارتباط و تقابل عنوان کرد:«موضوع این فیلم درمورد ارتباط است و تقابل. تقابل دو چیز مختلف یعنی دیوانگی و همدلی. نکته جالب‌تر این که داستان این فیلم واقعی است.»

    

او در ادامه به انواع سینما در ایران اشاره داشت:« ما در ایران سه نوع سینما داریم سینمای دولتی، تجاری و مستقل که در دو نوع اول واژه‌ها‌ی تهیه‌کننده و کارگردان و عوامل تعریف شده هستند؛ اما در سینمای مستقل به دلیل کمبود امکانات مالی، مشکلات با ترکیب کردن عناوین و مسئولیت‌ها‌ی دو پست کارگردان و تهیه کننده حل می‌شود.» و سپس از روبرتو برلینر خواست تا در مورد چگونگی تولید فیلمش توضیح بیشتری بدهد.

روبرتو برلینر  با ذکر این نکته که در تولید این فیلم تنها نبوده،گفت:«تولید فیلم خیلی مهم است البته من در تولید این فیلم تنها نبودم و از گروهی بزرگ استفاده کردم . گروهی که اولین خصوصیت افرادش علاقه‌مندی به کار بود. در این فیلم خیلی از افراد برجسته و دوستانم را کنار گذاشتم و افراد علاقه‌مند را انتخاب کردم و برای انتخاب این افراد مصاحبه‌ها‌ و تست‌ها‌ی مختلفی گرفتم.»

در ادامه برنامه، محسن امیریوسفی از تأثیر این فیلم بر روی مردم برزیل پرسید و در پاسخ برلینر توضیح داد:«عکس العمل مردم به این فیلم خوب بود. ما مشکل پخش کننده داشتیم،چرا که او فکر می‌کرد این فیلم مورد علاقه مردم نیست و فروش موفقی نخواهد داشت اما فیلم ما با اولین نمایش‌ها‌یش سینه به سینه نقل محافل شد و همین امر باعث شد شش ماه متوالی روی پرده باشد. توزیع تجاری فیلم به تماشاگر وابسته است و فیلم‌ها‌ معمولا بین دو تا سه هفته روی پرده هستند و فروش می‌کنند . در برزیل هم قدرت نمایش در دست فیلم‌ها‌ی آمریکایی است تا سینمای داخلی . البته ما در برابر سینمای تجاری، سینمای هنری هم داریم که بیشتر با استفاده از فضای مجازی و اینترنت تبلیغ می‌شوند. مثلا ما از شهرهای کوچکی در برزیل که سینماهای کمی‌دارند، درخواست نمایش فیلم‌مان را داشتیم، آن‌ها از طریق اینترنت و در فضای مجازی،مطالبی در مورد فیلم خوانده و قسمت‌ها‌یی از آن را دیده بودند و از ما درخواست پخش فیلم درسینماهای شهرشان را داشتند. بدین طریق ما در ۶۰ شهر مختلف به مدت شش ماه این فیلم را نمایش دادیم .در برزیل برای فروش فیلم، تبلیغ در تلویزیونی به نام گولوبو  مهم است که خوشبختانه فیلم ما در این تلویزیون هم تبلیغ شد.»

محسن امیر یوسفی:امیدواریم سینمای ایران و برزیل نه در ارتباط با پایتخت‌ها‌ی‌شان بلکه در ارتباط با سینمای بومی‌ دو کشور شاهد تولیدات مشترکی باشند. این تولیدات مشترک هم فقط به همت فیلم‌سازان برمی‌گردد

بعد از صحبت‌های این دوکارگردان، صانعی مقدم ضمن تشکر از توضیحات برلینر از تماشاگران خواست تا سوالات خود را پیرامون فیلم«نیسه : دیوانگی محض» مطرح کنند. یکی از حضار از چگونگی ساخت موسیقی این فیلم پرسید و برلینر در پاسخ به او توضیح داد:«فیلم‌برداری این فیلم بعد از دوماه تمرین بدون دوربین انجام شد. در تمام این مدت تلاش کردم که فیلم حالتی مستندگونه داشته‌باشد و صحنه‌ها‌ دوربین را به دنبال خودش بکشد. من صحنه‌ها‌ و سکانس‌ها‌ را به طور کامل می‌گرفتم. البته  این روش، هنرپیشه‌ها‌ را خسته می‌کرد اما باعث می‌شد تا نیاز کمتری به مونتاژ حس شود و حس هنرپیشه‌ها‌ هم تداوم پیدا کند. به خاطر همین امر از اول می‌دانستم قرار است موسیقی فیلم چگونه باشد و چه می‌خواهم . موسیقی این فیلم را ژاک مورل لنوار ساخته است.»

او هم‌چنین درپاسخ به پرسش یکی از تماشاگران که از میزان شناخت برلینر درباره سینمای ایران و کارگردانانش پرسیده بود ،گفت:«شناخت عمیقی از سینمای ایران ندارم اما در قالب سینمای هنری فیلم‌ها‌ی ایرانی هنری در برزیل هم مطرح هستند . من حس می‌کنم ما مشترکات زیادی داریم .شخصیت‌ها‌یی چون عباس کیارستمی‌که فیلم‌ها‌ی زیادی در سطح جهان دارد، در برزیل هم مطرح است . ما در برزیل یک شرکت تولیدکننده فیلم به نام عباس فیلم داریم که پانزده سال است در زمینه تولید فیلم‌ها‌ی مستند فعالیت می‌کند و به دلیل علاقه‌اش به عباس کیارستمی ‌این نام را برای شرکت خود برگزیده است.»

و در مورد فیلم‌های ایرانی که دیده افزود:«فیلم «ماهی و گربه» را دیدم اما وقت نشد با کارگردانش صحبت کنم . اصغر فرهادی را نمی‌شناسم اما فیلمش را دیده‌ام ولی شناخت عمیقی از سینمای ایران ندارم.»

روبرتو برلینر در جواب تماشاگر دیگری ‌که از میزان شهرت و محبوبیت هنرپیشگان فیلمش پرسیده بود، عنوان کرد:«هنرپیشه نقش اصلی این فیلم یعنی گلوریا پیریش در برزیل شناخته شده است اما باقی هنرپیشه‌ها‌ از گروه تئاتری که در خود بیمارستان فعالیت می‌کرد، انتخاب شده اند. من هم قصد نداشتم همه هنرپیشه‌ها‌ حرفه‌ای باشند.»

سوال بعدی که مطرح شد، درباره فضای نمایش فیلم‌های هنری در برزیل بود و این‌که آیا در این کشور هم گروهی همانند هنروتجربه فعالیت می‌کند. برلینر در توضیحاتش درباره گروه‌ها‌ی نمایش دهنده فیلم در برزیل ضمن اشاره به داشتن دو گروه نمایش فیلم هنری به نام‌ها‌ی گروه ایستگاه در شهر ریو و گروه فضای سینما در شهر سائوپائولو،توضیح داد:« گروه اول پانزده سینما و گروه دوم که وابسته به بانک‌ها‌ هست، چهل سینما برای نمایش فیلم‌ها‌ی هنری دارند. هر دو گروه جشنواره‌ای با نام شهرشان برپا می‌کنند و در کنار نمایش فیلم‌ها‌ی‌شان جلسات نقد و بررسی و گفت‌و‌گو هم دارند.»

برلینر درباره چگونگی انتخاب اسم فیلمش «نیسه : دیوانگی محض» هم گفت:« اسم‌ها‌ی زیادی به ذهنم خطور کرد مثلا نام محله‌ای که نیسه در آن زندگی می‌کرد اما در جایی، مصاحبه‌ای از نیسه خواندم که در آن او را قلب دیوانه خوانده بودند و من هم از این نام خوشم آمد و اسم فیلم را همین گذاشتم.»

در ادامه نشست محسن امیریوسفی نیز ضمن اشاره به دو فیلم ایرانی تجاری که در برزیل ساخته شده‌است،اظهار امیدواری کرد:«امیدواریم سینمای ایران و برزیل نه در ارتباط با پایتخت‌ها‌ی‌شان بلکه در ارتباط با سینمای بومی‌ دو کشور شاهد تولیدات مشترکی باشند. این تولیدات مشترک هم فقط به همت فیلم‌سازان برمی‌گردد .البته همان دو فیلم تجاری که در برزیل ساخته شد را هم باید به فال نیک گرفت.»

در پایان جلسه صانعی مقدم ضمن تشکر از تمام کسانی که تلاش‌ها‌ی‌شان باعث برگزاری هر چه بهتر هفته فیلم برزیل می‌‌شود، از تماشاگران برای گرفتن عکس یادگاری با محسن امیریوسفی و روبرتو برلینر دعوت کرد تا به روی صحنه بروند.

عکس:دامون درخشانی