هنروتجربه: جلسه نقد و بررسی فیلم «برگ جان»، عصر روز چهارشنبه اول آذر، با حضور کارگردان ابراهیم مختاری ، مدیر فیلم‌برداری مجید گرجیان و با اجرای دکتر علی آذری، با مشارکت گالری سروناز در پردیس سینمایی گلستان شیراز برگزار شد.

علی آذری جلسه را با صحبت درباره کارنامه هنری ابراهیم مختاری آغاز کرد: «ابراهیم مختاری از سال ۵۴ مستند‌سازی انجام می‌دهد و بخش مهمی ‌از تاریخ سینمای مستند‌‌ایران است. فیلم‌های چابک سوار، سبزوار، خاویار، نان بلوچی، اجاره نشینی، یک سفر صیادی، زعفران، زینت یک روز به خصوص و مکرمه خاطرات رویاها بخشی از کارنامه مستند سازی‌‌ایشان است که دو فیلم آخر از جمله فیلم‌های بی نظیر‌‌ ایشان و مورد علاقه من هستند. در برگ جان بعد از ساخت مستند زعفران در سال ۶۹، دوباره ایشان تصمیم می‌گیرد که با بازسازی شخصیت، موقعیت و مکان، روایت داستانی خود را از آن مستند به تصویر بکشد که شاید‌‌ این کار در تاریخ سینمای بی‌نظیر باشد که کارگردانی بخواهد فیلم مستند خود را بازسازی و مرور کند، شخصیت آفرینی کند و چیز‌هایی را کم یا زیاد کند.» او از ابراهیم مختاری خواست که در مورد مستند زعفران و شخصیت نوراله رمضانی در آن مستند صحبت کند و‌‌این که‌‌ایا هر دو فیلم در بجستان فیلم برداری شده است.

ابراهیم مختاری صحبت‌های خود را‌‌این گونه آغاز کرد: «من قبلا  کار مشابهی را در مورد فیلم زینت انجام داده بودم اما برعکس زعفران، یعنی ابتدا فیلم سینمایی آن را در سال ۷۲ و مستند آن را در سال ۷۹ ساختم. صحنه‌هایی در انتهای‌‌ این فیلم از آقای رمضانی پخش می‌شود که از مستند زعفران استفاده شده، مثل شخم زدن یا پیاز پاشی . مسائلی در پشت صحنه مستند زعفران اتفاق افتاد که در ذهن من باقی ماند و روی دوش من سنگینی می‌کرد و من احساس می‌کردم که باید آن پیام را به شکل داستان، به اهلش برسانم. خیلی از مفاهیم فرهنگی ما که ماندگار شدند، در غالب داستان درآمدند تا توانستند در گذر زمان ماندگار شوند و به ما برسند. فردوسی با داستان‌های جذاب و گیرایش توانسته که مفاهیم فرهنگی را منتقل کند. من هم فکر کردم اگر بتوانم آن چیزی را که کشف کرده بودم، به شکل داستان در بیاورم، شاید امکان انتقال آن به تماشاگر و اهلش صورت بگیرد.»

آذری در ادامه در مورد اختلاف نظر احتمالی بین ابراهیم مختاری و آقای رمضانی در طول ساخت فیلم پرسید و‌‌ این که‌‌ آیا نوراله رمضانی شخصیتی شبیه آقارحیم با بازی سعید پور صمیمی‌داشته است ؟ همین طور‌‌این مساله که شخصیت آقا رحیم انگار دارد به کارگردان با بازی مهدی احمدی درس زندگی می‌دهد و به او نوع تازه‌‌ای از نگاه را می‌آموزد.

مختاری پاسخ داد : «اتفاقاتی که در زمان ساخت مستند زعفران افتاد باعث شد با الهام از شخصیت آقای رمضانی، شخصیت آقارحیم را خلق کنم،البته قسمت‌های دیگری توسط فرد دیگری اتفاق افتاده بود که من همه را در غالب شخصیت آقارحیم جمع کردم. در مورد آقارحیم، مساله‌‌ این است که او قصد ندارد به کسی درس زندگی بدهد. وقتی دو نفر با شخصیت و دنیای متفاوت به هم نزدیک می‌شوند، با هم برخورد می‌کنند. شخصیت پیمان-کارگردان فیلم-‌‌این سعادت را دارد که از دنیای رحیم درس زندگی بگیرد ، شاید اگر شخص دیگری به جای پیمان بود چیزی یاد نمی‌گرفت.»

علی آذری در مورد فیلم‌برداری «برگ جان» عنوان کرد: « بعد از مدت‌ها در یک فیلم نور و رنگ را حس کردم و محیط فیلم‌برداری به دور از فضاهای دود گرفته و بسته بود. به نظر می‌رسد که فیلم‌بردار تلاش کرده با یک نگاه کاملا زیبا شناسانه در خدمت داستان پیش برود.»

مجید گرجیان، مدیر‌فیلم‌برداری «برگ جان» در این باره  گفت  : «این فیلم با دو دوربین روایت می‌شود که بخشی از آن مستند خود آقای مختاری، زعفران است که در‌‌این فیلم بازسازی می‌شود .یکی از چالش‌های فیلم بازسازی فضاهای فیلم زعفران به خاطر فصل و زمان بندی کشت در بجستان بود. باید  صحنه‌های آن مستند در کنار قصه درام برگ جان به شکلی  قرار می‌گرفت که هیچ یک از  دو بخش از کلیت فیلم بیرون نزند. باید یک سری از پلان‌ها را صبح و یک سری را عصر‌فیلم‌برداری می‌کردیم .‌‌این مساله که پیشنهاد من بود  تا حدی روند تولید را سخت می‌کرد. اما مطمئن بودم که  نتیجه خوب خواهد شد  و خوشبختانه آقای مختاری پذیرفتند. رنگ فیلم هم همانی بود که از ابتدا در نظر گرفته بودیم .»

مجید گرجیان در ادامه جلسه در مورد صدابرداری فیلم صحبت کرد: « جای آقای بشاش صدابردار محترم فیلم در‌‌این جلسه خالی است. معمولا در سینما صدابردارها و فیلم‌بردارها با هم مشکل دارند، اما‌‌ ایشان با صبوری همکاری کردند و صدابرداری فیلم بسیار تمیز و دقیق انجام شد.»

در ادامه جلسه سئوالی و بحثی درباره فیلم‌برداری صحنه‌های چیدن زعفران مطرح شد که گرجیان توضیح داد: « چیدن زعفران در فیلم بسیار گسترده بود و شب‌ها در بجستان آنقدر سرد بود که امکان‌فیلم‌برداری نبود و با وجود‌‌ این که امکانات فنی دوربین ما بسیار خوب بود، نتوانستیم شب‌‌ این پلان را‌ فیلم‌برداری کنیم. من اعتقاد داشتم که باید ‌‌این پلان را در زمانی در انتهای روز  ‌فیلم‌برداری کنیم که به اصطلاح به آن شب آمریکایی می‌گویند . البته بعد‌‌این پلان در اصلاح رنگ و نور تصحیح شد. »

ابراهیم مختاری در تکمیل صحبت‌های گرجیان ادامه داد :« گرجیان اصرار داشت برای‌‌ اینکه مشخص نباشد که نور مصنوعی است حتما باید فانوس در‌‌این پلان باشد و حتی همیشه سایه فانوس دیده می‌شود.»

مختاری در پاسخ به سوال یکی از تماشاگران درمورد لزوم استفاده از نی و آواز در فیلم عنوان کرد : « نی زدن و آواز خواندن در آن منطقه کارکرد دارد .این ساز و آواز  مردم خسته را در طول شب سر حال نگه می‌دارد که نخوابند چون اگر در زمان چیدن گل زعفران تاخیر بوجود بیاید گل‌ها پژمرده و پوسیده می‌شوند. در ‌‌این آواز‌ها که من در مستند زعفران متوجه آن شدم ، داستان‌های آن منطقه برای مردم یادآوری می‌شود، البته اکنون با صنعتی شدن کشت و برداشت زعفران ‌‌این سنت در منطقه از بین رفته است . »

علی آذری در پاسخ به سوال یکی از تماشاگران در مورد پایان فیلم توضیح داد : «لازم است به دو کات فیلم دقت شود ، کات اول و کات آخر . باید به فاصله تغییرات آدم‌ها و هم چنین تغییر جنس دوربین و به همان نسبت تغییر نوع نگاه پیمان در آخر فیلم نسبت به ابتدای آن توجه شود . با توجه به این فالصله می‌توان دو دیدگاه را  کنار هم گذاشت . دیدگاهی که به ما ‌‌این اختیار را می‌دهد که بواسطه تغییر اطراف خود به هر صورتی سعی در زنده ماندن یا به اصطلاح جاودانه شدن داشته باشیم و دیدگاه دوم ‌‌این‌که چطور آدم‌هایی خودشان را بخشی از طبیعت می‌دانند.کسانی که خود را صاحب اختیار نمی‌دانند که در مورد طبیعت هر کاری انجام دهند.»