هنروتجربه- قاسم فتحی: اولین نشست نقدو بررسی فیلم‌های گروه هنروتجربه در فصل زمستان، به فیلم «هجوم» اختصاص پیدا کرد. عصر روز دوم دی ماه سالن شماره پنج سینما هویزه مشهد میزبان شهرام مکری(کارگردان) و علیرضا برازنده( مدیرفیلم‌برداری) این فیلم بود تا بعد از نمایش آن و در کنار مخاطبان پرتعداد مشهدی،  نقد و بررسید شود.

گسترده کردن زبان فیلم را دوست داشته و دارم
شهرام مکری در ابتدای جلسه درباره چرایی تک پلان‌ بودن فیلمش صحبت کرد: «از ابتدای ساختن فیلم‌های کوتاهم تا حالا جدی‌ترین سوالی که از من شده موضوع یک پلان بودن فیلم‌هایم است. خب از آن‌جایی که می‌دانم این سوال پرسیده می‌شود، جواب‌های آماده شده‌ای برایش دارم. با این حال، همیشه با خودم فکر می‌کنم چی بگویم که حرف جدید داشته باشم و تکراری نباشد. ببینید! فکر می‌کنم آیا تماشاچیِ «هجوم» نسبت به «ماهی و گربه»، نیازی به برش پیدا کرده یا نه؟ با این حال واقعیتش این است که مکانیستم فیلم «هجوم» طوری چیده شده که ایده روایت در یک پلان واحد را دوباره گسترش بدهد. ما بعضی وقت‌ها باید کار هنری را با تکرار کردن گسترده‌تَرش بکنیم. شخصا به آرتیست‌هایی علاقه‌ دارم که این ممارست را در آن‌ها می‌بینم. اصولا از هنرمندانی که به شاخه‌های مختلفی پریده‌اند و در انواع و اقسام ژانرها فیلم ساخته‌اند، ممکن است یک کارشان را دوست داشته باشم و باقی کارهایشان را نه. ولی تکرار به مفهوم گسترده کردن زبان فیلم را دوست داشته و دارم.»

فیلم‌نامه را خواندم و دو ماه گیج بودم
در ادامه جلسه، علیرضا برازنده از حضور در این فیلم و مواجهه‌اش با فیلم‌نامه صحبت کرد: «از همان ابتدا درگیر قصه‌ای شدم که خیلی دوستش داشتم. رنجی احساس نکردم و تماما برایم موهبت بود و لذت‌بخش. اساسا وقتی ذوق و شوق پیدا می‌کنم که به چالش کشیده شوم. این لذت حرفه ما است که بتوانیم کار جدیدی بکنیم. فکر می‌کنم اگر «هجوم» شکل دیگری پرداخت می‌شد، شاید جذابیت و تاثیرگذاری الان را نداشت چرا که تماشاگر بُرش و تقطیع اضافه‌ای را حس نمی‌کند.»

برازنده افزود: «همیشه وقتی فیلم‌نامه‌ای به من پیشنهاد می‌شود، بلافاصله ذهنم می‌رود سمت این‌که چطوری درباره‌اش فکر و آن‌را تخیل کنم. اما وقتی فیلم‌نامه «هجوم» را خواندم دو ماه گیج بودم. درواقع  قبل از این‌که بخواهم به چطور تخیل کردن برسم، به این فکر می‌کردم که چطور می‌توانم این فیلم را با رزولوشن و ابعادی که آقای مکری تعریف کرده بود، اجرا کنم.»

مکری در ادامه درباره ایده اولیه ساخت «هجوم» گفت: «من این فیلم‌نامه را با نسیم احمدپور نوشتم. از طرفی، واقعا آدم نمی‌تواند مقطع مشخصی برای ایده‌اش پیدا کند. اما اگر مشخصا بخواهم جواب بدهم، خانم احمدپور داشت تئاتری برای یک کمپانی در سوئیس انجام می‌داد درباره داستان تل و ضحاک. تمرکز کار آنجا درباره ایده کشتن و قربانی شدن بود. ایده خانم احمدپور حتی جایزه بخش بین‌الملل جشنواره تئاتر فجر را به همراه داشت اما همان ایده بهانه‌ای شد تا ما درباره ایده مرگ و کشتن، کارهایی انجام بدهیم. می‌خواستیم عمل کشتن را به یک فرآیند تبدیل بکنیم و این تکرار باعث جدایی معنی اولیه‌اش شود. نقطه اولیه داستان از اینجا شروع شد. یک نکته دیگری که می‌خواهم بگویم ناظر به سوال یکی از دوستان درباره برداشت‌های‌شان از فیلم بود. این‌که می‌گفت این برداشت من درست است یا غلط. راستش گاهی اوقات فکر می‌کنم تفسیر خالق اثر اجازه برداشت‌های متفاوت را از مخاطب می‌گیرد. همین قدر بگویم که روایت این فیلم، یک روایت سوبژکتیو است و از زاویه دید علی. منتها ایده‌ای که در شیوه روایت وجود دارد، چگونگی تغییر نقش‌های کاراکترهاست.»

قبول دارم که فیلمم پیچیده است
این کارگردان هم‌چنین در پاسخ به این‌ سوال که، فیلم به نظر زیادی پیچیده می‌آید، توضیح داد:«راستش قبول دارم که این فیلم برای مخاطب، پیچیده‌تر از یک فیلم است. برای هر سطحی از مخاطب که من فیلم را نمایش دادم، چه ایرانی چه غیرایرانی در جشنواره‌های مختلف، به هر حال با مدلی از این سوال که فیلم پیچیده است، مواجه شدم. این را بگذارید یک جور واکنش نسبت به سینمایی که این روزها می‌بینید. ولی من فکر می‌کنم این پیچیدگی تا وقتی که توجهی در منطق داستان دارد، منطقی است.»

مکری در ادامه همین بحث افزود: «ما جامعه محافطه‌کاری داریم. محافظه‌کار از این نظر که نمی‌خواهند ثبات خودشان را به‌هم بریزند و ترجیح می‌دهند همان روال قبلی را بدون دردسر ادامه دهند. حتی منتقد ما که عادت کرده با هم روش همیشگی خودش با فیلم‌ها مواجه شود، در مواجهه با این فیلم سکوت می‌کند، چون بلد نیست شیوه نقدش را تغییر دهد در نتیجه، فیلم را بایکوت می‌کند. بله از این جهت من با کلمه‌ «یاغی» که یکی از مخاطبان درباره من به کار برد، خیلی موافقم.»

برازنده هم «هجوم» را یک اثر هنری متعلق به آینده دانست: «شما نمی‌توانید با داده‌های جریان اصلی سینمای ایران «هجوم» را ببینید. به عنوان مثال، اصلی‌ترین سوالی که از من به عنوان فیلم‌بردار می‌پرسند این است که چرا یک پلان؟! مثل این است که بپرسی چرا فقط رنگ زرد را برای این نقاش استفاده کرده‌ای! یعنی انگار همه فیلم و مضمون و محتوایش را نادیده گرفته‌اند یا از درکش عاجزند! این فیلم متعلق به حالا نیست بلکه ۱۰سال آینده ارزش آن مشخص می‌شود. «هجوم» برای من یک اثر هنری است. شما خیلی از فیلم‌های سینمای ایران را اگر نیم ساعتش را نبینید، اتفاقی نمی‌افتد ولی «هجوم» مدام دارد اطلاعات می‌دهد و تو نمی‌توانی سرت حتی برای چند ثانیه را از روی پرده برگردانی.»

فیلم تجربی پیشنهاد جدیدی برای سینما دارد
در انتهای این نشست مکری در پاسخ به این سوال که نام فیلم از کجا نشات گرفته‌است، عنوان کرد«: اسم فیلم را خیلی مشخص از فیلم «هجوم ربایندگان جسد» گرفتم. فیلمی که سعی کردم یک نشانه از آن در کارم نشان بدهم. داخل ان فیلم ایده‌ای وجود دارد درباره بدل؛ این‌که عده‌ای به نوعی توسط آدم فضایی‌ها تسخیر شده‌اند. علاوه بر این، فیلم دارد حجم زیادی از اطلاعات را می‌دهد و شما نمی‌توانی از آن فاصله بگیری. این اسم تناسب بیشتری با فیلم دارد.»

کارگردان «اشکان، انگشتر متبرک و چند داستان دیگر» در پایان درباره تعریف فیلم تجربی هم صحبت کرد: «فیلم تجربی یعنی فیلمی که دارد پیشنهاد جدیدی برای دستور زبان سینما ارائه می‌دهد. خب «هجوم» فیلم تجربی است. در این شرایط چه فیلمی که در یک پلان یا صد پلان ساخته شود، فرقی نمی‌کند. مهم پیشنهادی جدید است که ارائه می‌دهد.»