هنروتجربه:  نشست نقد و بررسی فیلم مستند «پناهگاه» چهارشنبه چهارم بهمن، با حضور عباس سندی کارگردان و یزدان سلحشور (منتقد) در خانه هنرمندان برگزار شد.

در ابتدا سندی درخصوص هزینه‌های این مستند که شخصا متحمل شده است توضیحاتی داد و گفت: «این فیلم در نسخه ابتدایی که در جشنواره فجر به نمایش درآمد، هنوز موسیقی اورجینال نداشت و آن موقع از موسیقی انتخابی استفاده شده بود. بعد از جشنواره کارهای مربوط به صداگذاری و میکس و مسترینگ انجام شد که همه این‌ها برای من هزینه‌هایی را به دنبال داشت. البته با توجه به این‌که پخش بین‌المللی فیلم نیز برعهده خودم بود، برای این موضوع هم یک سری هزینه‌هایی شد.»

سندی در ادامه به بازخورد مخاطبان در جشنواره‌های خارجی اشاره کرد:«پس از نمایش فیلم در جشنواره‌هایی چون بیگ‌اسکای، آناپولیس، لچه ایتالیا و… مخاطبانی که فیلم را دیده بودند از طریق فضای مجازی به من پیام‌هایی فرستادند، اکثر آن‌ها دوست داشتند بیشتر با شخص خانم محجوب آشنا شوند. آن‌ها می‌خواستند کمک‌‌های خودشان را به ایشان برسانند و تا جایی که من اطلاع دارم به واسطه آن‌ها یک سری کمک برای خانم محجوب فرستاده شد.»

در ادامه جلسه، یزدان سلحشور درخصوص این موضوع که چرا در طول فیلم به منبع درآمد پناهگاه اشاره نشده است پرسید. سندی در پاسخ توضیح داد:«همیشه دوست داشتم فیلمی کار کنم که دوربینم مشاهده‌گر باشد. بنابراین در این فیلم که قالب مشاهده‌گر را انتخاب کرده بودم، تا مقداری که برایم مقدور بود سعی کردم اطلاعات بدهم. نمی‌خواستم برای دادن اطلاعات با خانم محجوب مصاحبه کنم و یا صحنه‌ای را طراحی کنم تا ایشان برای من اجرا کند. به همین خاطر مقداری با کمبود اطلاعات در فیلم روبه‌رو هستیم. شاید به نظر منطقی نیاید ولی حقیقتا تنها دلیلش همین بود.»

او ادامه داد: «من در طول یک سال‌ونیم، سه روز در هفته به پناهگاه می‌رفتم و از اتفاقات روزمره در آنجا فیلم‌برداری می‌کردم. ما هیچ طراحی دیالوگی نداشتیم و هر آنچه در فیلم می‌بینید به صورت خودانگیخته اتفاق افتاده است. با خودم قرار گذاشته بودم به هیچ‌وجه به آن‌ها نگویم این کار را بکنید، آن کار را نکنید، از اینجا بروید، از آنجا نروید. بلکه خود ایشان که بعد از گذشت مدتی متوجه سبک کار من شده بود، به من پیشنهاد می‌داد یک سری صحنه‌ها را ضبط کنم و می‌گفت مثلا امروز یک شغال برای ما آوردند، بیا آن را ببین شاید به درد فیلمت بخورد.»

سپس سلحشور درخصوص حضور حیوانات در فیلم و این‌که بخش عمده‌ای از سکانس‌ها مربوط به حیوانات است توضیح داد. این منتقد از سندی خواست درخصوص چگونگی بازی گرفتن از حیوانات بگوید. سندی در این باره گفت: « هیچ بازی‌ای از آن‌ها نمی‌گرفتم، بلکه مدت‌ها صبر می‌کردم تا واکنشی نشان دهند و دوربینم این واکنش را ثبت کند. از آنجایی که خودم فیلم‌برداری کار را برعهده داشتم و دوربینم یک دوربین هندی‌کم کوچک بود، به سرعت تصمیم می‌گرفتم دوربین را روی موضوع خاصی ببرم. با صبوری می‌شود تصاویر جذابی از حیوانات گرفت.»

سندی در ادامه این نشست درباره عدم حضور صدابردار در این پروژه عنوان کرد: «فیلم صدابردار حرفه‌ای نداشت و فقط صدای شاهدی که خود دوربین ضبط می‌کرد تنها وسیله‌ای بود که صدا را ضبط می‌کرد. برای همین ما نویز خیلی زیادی داشتیم. البته در مرحله صداگذاری ادیت‌های زیادی را روی صدا انجام دادیم. ما آمبیانس زیادی داشتیم و و در صداگذاری این صداها را کات می‌زدیم و جابجا می‌کردیم.»

در ادامه سلحشور به یکی از ابهاماتی که در فیلم وجود دارد اشاره کرد. این‌که چرا در فیلم حیوانات گوشت‌خوار مورد حمایت قرار می‌گیرند و در مقابل حیوانات گیاه‌خوار کشته می‌شوند تا طعمه گوشت‌خواران باشند. او در همین خصوص پرسید: «آیا این فیلم هدفش حمایت از حیوانات گوشت‌خوار با ضربه زدن به حیوانات گیاه‌خواربوده است؟ چون به نظر می‌رسد شما از عمد این تناقض را نشان داده‌اید.»

کارگردان مستند«پناهگاه» در این رابطه توضیح داد: «البته این مربوط به امور روزانه پناهگاه می‌شود و تأمین غذای حیوانات آنجا به همین شیوه است. بنابراین عمدی نداشتم که روی خورده شدن گیاه‌خوران توسط گوشت‌خواران تأکید کنم. ولی حرف شما را قبول دارم و این ضعف فیلم من است که این‌گونه به نظر می‌رسد.در واقع به‌دلیل نوع روایتی که انتخاب کردم، نتوانستم درست این روند را به تصویر بکشم. حقیقتش این است که خانم محجوب برای غذا دادن به گوشت‌خواران هیچ گیاه‌خواری را نمی‌کشد، بلکه آن‌ها با یک مرغداری صحبت کرده بودند تا تلفات مرغ‌شان را به شکل رایگان در اختیار پناهگاه قرار دهند. متاسفانه این امکان نبود که من در فیلم این موضوع را بیان کنم. همین باعث شده است به نظر بیاید مرغ‌هایی که در فضای پناهگاه هستند، غذای حیوانات آنجا را تأمین می‌کنند ولی در واقع این‌طور نبود.»

عباس سندی هم‌چنینی در بخش دیگری از این نشست به مقدار زیادی راش که برای ساخت این مستند گرفته شده است اشاره کرد: «من ۲۵ ساعت راش برای این فیلم داشتم. به نظرم مهم‌ترین دلیل موفقیت این مستند سوژه آن بوده است و من منکر این موضوع نیستم. سال‌ها بود که دلم می‌خواست با شیوه مشاهده‌گر مستندی بسازم و به دنبال سوژه‌ای می‌گشتم که بشود آن را به چنین شیوه‌ای نشان داد. تا اینکه با تیم خانم محجوب و پناهگاهش آشنا شدم.»

سپس سلحشور از سندی پرسید آیا برای ساخت این مستند فیلم «گوریل‌ها در مه» را دیده است یا خیر، چرا که آن فیلم به لحاظ مضمونی بی‌شباهت با «پناهگاه» نیست. سندی در پاسخ گفت: «من این فیلم را خیلی وقت پیش دیده بودم و این‌طور نبود که بخواهم برای این مستند دوباره سراغش بروم. راستش اصلا یادم نبود که چنین شباهتی وجود دارد، ممکن است به شکل ناخودآگاه از آن فیلم الهاماتی گرفته باشم ولی به شکل خودآگاه اصلا. البته من برای ساخت «پناهگاه» فیلم‌های زیادی دیدم. مثل «زنجموره» به کارگردانی محمدحسن دامن‌زن. این مستند نیز درباره حمایت از حیوانات بود. جالب است بدانید قبل از من آقای دامن‌زن برای ساخت مستندی از زندگی خانم محجوب اقدام کرده بودند ولی شانس با من یار بود و برای ساخت این مستند قرعه به نامم افتاد.»

در پایان سلحشور از اینکه چرا در فیلم خانواده محجوب به زبان گیلکی با هم صحبت نمی‌کنند سئوال پرسید و سندی توضیح داد که این خانواده در فضای خانه و به غیر از زمان فیلم‌برداری هم با هم فارسی صحبت می‌کردند و فارسی حرف زدن آن‌ها در فیلم موردی نبوده که کارگردان از آن‌ها خواسته باشد.

عکس:یاسمن ظهورطلب