هنروتجربه- کامبیز حضرتی: نشست نقد وبررسی مستند «نسیان» ساخته حسن آخوندپور روز یکشنبه ششم اسفندماه در خانه هنرمندان برگزار شد. در این نشست حسن آخوندپور و شادی حاجی مشهدی حضور داشتند.

شادی حاجی مشهدی در ابتدای این نشست عنوان کرد: «این مستند ساختاری مردم نگار و مصاحبه محور دارد. کارگردان توانسته یک سفارش را به یک دغدغه تبدیل کند. فیلم مستند «نسیان» به سفارش پژوهشکده ثامن ساخته شده است. وقتی فیلمی سفارشی ساخته شد ملاحظه کاری در ساخت و تولید فیلم دیده می‌شود و باید خط قرمزهای سفارش دهنده در کار لحاظ شود.»

او اضافه کرد: «ساخت وساز اطراف حرم در مشهد بسیار گسترده است. وقتی پروژه‌ای عظیم باشد فاز به فاز جلو می‌رود. در حالی که در این پروژه عظیم در هکتارهای بزرگ این فازبندی وجود ندارد. آن چه که در فیلم تاحدی آزار دهنده است تکرار پلان‌های هوایی است.»

حسن آخوندپور در این نشست درباره تولید این مستند بیان کرد: «این فیلم به سفارش پژوهشکده ثامن که یک مرکز دانشگاهی است و تجربه سینمایی ندارند، ساخته شده است. احساس آن‌ها این بود که کسانی نمی‌گذارند این فیلم اکران شود و برای همین ملاحظات مختلفی داشتند و من با آن‌ها کلنجار داشتم.»

او افزود: «من تجربه ساخت فیلم داستانی و سریال دارم و «نسیان» اولین تجربه من در سینمای مستند است. این فیلم را دلی و برای روشن کردن و آگاهی دادن ساختم. تلاش کردم این فیلم به اذهان خراش بیاندازد تا مشهد را به شکل توریستی نگاه نکنند. بابت این فیلم تبعات زیادی را متحمل شدم  و از من شکایت کردند و بارها به کلانتری رفتم.»

این کارگردان با یادآوری این نکته که برای ساخت این فیم به واتیکان هم سفر کرده‌است، از عدم تغییر بافت قدیمی و تاریخی این شهر گفت. او در ادامه ضمن انتقاد از تخریب یک مسجد ۹۰ ساله در اطراف حرم بیان کرد: «من به عنوان یک فیلم‌ساز که پژوهش کردم و درگیری حسی با این سوژه دارم فکر می‌کنم باید جلو هر نوع تخریبی گرفته شود و به جای آن به فکر بازگشت مردم به محله‌شان باشند. هرچند که این محل دیگر مسکونی نیست و تجاری شده است و سپردن آن به مردم از نظر اقتصادی سودی ندارد اما این کار مانع فساد و نارضایتی می‌شود. چون عده‌ای پشت درهای بسته برای زندگی مردم تصمیم گرفتند.»

آخوندپور درباره داستانی شدن این فیلم نیز توضیح داد: «در اواسط فیلم به این فکر افتادم که فیلم می‌تواند رگه‌های داستانی داشته باشد اما پژوهشکده سفارش دهنده من بود و اگر قرار نبود آن ایده‌های پژوهشی را اثبات کنم حتما فیلم دیگری می‌ساختم.»

درادامه نکته‌ای پیرامون یک جانبه بودن نگاه مستندساز در این فیلم عنوان شد. آخوندپور در پاسخ گفت: «من هم تا پیش از ساخت این مستند وقتی به ساخت وسازها نگاه می‌کردم آن را نشانه رونق شهر می‌دانستم اما کشف حقیقت نیاز به پژوهش دارد. در این فیلم جوانب مختلف موضوع را دیدم و خیلی از مدیران مستقیم پروژه در فیلم حضور دارند. آن‌ها نیز چندسالی است که به اشتباهات‌شان پی بردند و متولیان پروژه هم آن را نقد می‌کنند. من طی ۱۰ ماه تولید فیلم صدای مخالفان را نشنیدم و تا امروز هم ترجیح دادند سکوت کنند.»

این کارگردان اضافه کرد: «ایرادی ندارد که فیلم‌ساز نگاه و دیدگاه خودش را بسازد. فیلم می‌تواند قضاوت من باشد. البته فیلم به خاطر ارتباطات تهیه کننده با مسئولان شهری دچار خودسانسوری شد. مطمئن باشید اگر فیلم یک طرفه بود مخالفان نمی‌گذاشتند فیلم اکران شود. من طوری روایت فیلم را پیش بردم که مخالفان پرقدرت فیلم به سکوت در قبال آن مجاب شدند. اگر این پروژه به سود می‌رسید آن‌ها حتما فیلم را می‌زدند و می‌گفتند این پروژه رونق اقتصادی به بار آورده است.»

او درباره حضور مردم در فیلم نیز اشاره داشت: «صحبت‌های احساسی را زبان مردم و اهالی این محلات می‌شنویم تا با مشکلات مردم پیرامون حرم و تخریب خانه‌هایشان آشنا شویم. من بارعطف فیلم را به دوش مردم گذاشتم و احساس مردم قطعا مهم است. تامین آرامش در زندگی اهالی شهر بخش مهمی در مدیریت شهری است. برخی از آن‌ها ترجیح دادند برای دوربین من گریه کنند.»

این کارگردان افزود: «در تدوین این فیلم اشتباه کردم. چون این کار پژوهشی بود و برای اکران در یک زمان محدود دوباره تدوین شد و کاستی‌هایی در آن وجود دارد. مثلا پلان‌های هوایی فیلم زیاد است. این فیلم برای اکران در سینما ساخته نشده است اما هنروتجربه لطف کرد و آن را نمایش داد.»

پدرام اکبری مستندساز نیز دراین نشست عنوان کرد: «این فیلم نوعی ادای دین به شهر مادری است. به نظر من پژوهشکده نمی‌خواسته است که موضوع به جد ریشه‌یابی شود. در پایان فیلم می‌فهمیم که فراموشی به افراد غالب شده است. چه کسانی دچار فراموشی شده‌اند؟ مجریان طرح چه کسانی بودند؟ چه کسانی از آن منتفع شدند؟ فیلم این موارد را نمی‌گوید.»

عکس:یاسمن ظهورطلب