هنروتجربه:راه‌اندازی گروه سینمایی هنروتجربه از همان بدو تاسیس تا به امروز محلی برای مناقشه میان منتقدان و موافقان این گروه بوده و نظرات متفاوتی نسبت به شکل‌گیری و نحوه اداره آن داشته و دارند. روزنامه اعتماد امروز(یکشنبه ۱۳ خرداد) در گفت‌وگو با سینماگران به عملکرد این گروه سینمایی پرداخته است.بخش هایی از این گزارش را مرور می‌کنیم.

 

کیانوش عیاری:امیدی که موثر است
کیانوش عیاری که این روزها فیلم«بیدارشو آرزو» را در گروه هنروتجربه در حال اکران دارد، ذات شکل‌گیری گروه هنروتجربه را یک اتفاق خوب برای اکران و نمایش فیلم‌های هنری و تجربی می‌داند:« البته این گروه هنری و تجربی مخالفان جدی خود را دارد اما آن دسته از فیلمسازانی که برای ساخت فیلم‌های تجربی خود از چندرغاز پولی که دارند هزینه می‌کنند این طرح فوق‌العاده است.»
این کارگردان سرشناس از طرفداران پروپاقرص گروه سینمایی هنر و تجربه است از دید او این گروه برای فیلم‌سازان تازه‌کار و فیلم‌هایی که حرفی برای گفتن دارند به نوعی اعتمادبه‌نفس و یک‌جور پشتوانه برای فیلم‌پسازی است.
ازآنجایی‌که اصل و اساس این کار بر پایه امید شکل‌گرفته و امید به ادامه فعالیت فیلمسازان در سینما منجر می‌شود، کیانوش عیاری معتقد است: «برای کسانی که در ابتدای مسیر فیلمسازی گام برمی‌دارند و تمایل دارند فعالیت جدی‌تری در سینمای ایران داشته باشند این امید موثر واقع می‌شود.»
به اعتقاد این فیلمساز مخالفت‌های جدی هم که شامل این گروه می‌شود بیشتر به این خاطر است که این گروه را به چشم مزاحم می‌بینند.
اما کارگردان فیلم‌«خانه پدری» گلایه‌مند است: «فیلم «بیدار شو آرزو» را ساخته‌ام با کمترین و حداقل‌ترین تبلیغات در این گروه به نمایش درآمد حتی می‌توان گفت این فیلم به‌صورت چراغ خاموش به نمایش درآمد. ولی او پشت گروه هنر وتجربه را خالی نمی‌کند: «معتقدم کارایی‌ای که گروه هنر و تجربه از بدو تاسیس داشته بسیار مثمر ثمر بوده و تیم این گروه دلسوزانه کارشان را انجام می‌دهند.»

علیرضا رییسیان:ایده خوبی که اجرا نشد
اما دیدگاه علیرضا رییسیان، کارگردان سینما هم قابل‌توجه است: «به نظر من فیلم‌هایی که با مفاهیم هنروتجربه ساخته می‌شود از یک نوع آگاهی سرچشمه می‌گیرد که اگر این آگاهی به تجربه تبدیل شود هنر واقعی متجلی می‌شود. اینکه یکسری کارگردانان فیلم اولی؛ اولین تولیدات خود را با پروانه ساخت ویدئویی که هیچ تجربه‌ای در آن وجود ندارد و فاقد ساختار مناسب و تعاریف تجربی است در گروه هنروتجربه به نمایش درمی‌آورند این کاملا غیرحرفه‌ای و از عدم آگاهی به ساختار سینمایی ناشی می‌شود. هر فیلمی که قابلیت نمایش در گروه هنروتجربه را ندارد.»
ازنظر رییسیان فلسفه وجودی گروه هنر و تجربه از اصل و اساس این است که برای فیلم‌های تجربی و هنری وضعیت ویژه نمایش به وجود آورند: «یا فیلم‌ها در این گروه نمایشی قابلیت نمایش دارند یا ندارند. اگر فیلم‌ها در این گروه اکران قرار نمی‌گیرند پس چرا برای تشکیل این گروه هزینه شده و اگر ارزش نمایش در این گروه رادارند پس چرا برای اطلاع‌رسانی آن‌ها تلاشی نمی‌شود. فیلم‌هایی که برای نمایش در این گروه انتخاب می‌شود به‌صورت تک‌سانس آن‌هم گردشی نمایش داده می‌شود. دوستداران این نوع فیلم‌ها نمی‌دانند در کدام سالن باید فیلم‌های‌شان را تماشا کنند. این فیلم‌ها از کمبود وحشتناک تماشاگر رنج می‌برند.»
اما این کارگردان برای موفقیت و ادامه مسیر این گروه سینمایی راهکار ارایه می‌دهد: «به نظر من بهتر است پایگاه‌هایی برای نمایش این فیلم‌ها ایجاد کرد دو یا سه سالن را همچون سینما تک‌ها؛ آن‌هم خارج از جریان چرخه عمومی به این فیلم‌ها اختصاص داد.»
این کارگردان در ادامه به مشاهدات و تجربیات خود اشاره می‌کند: «آنچه من در فرانسه و بعضی کشورهای اروپایی دیدم برای ساخت فیلم‌های هنری تجربی سرمایه‌گذاری می‌کنند. نمونه آن ساخته‌های آقای کیارستمی، نانی مورتی و… ضمن اینکه ٣٠ سالن را برای نمایش این نوع فیلم‌ها انتخاب می‌کنند. به‌صورت کارشناسی شده فیلم‌های هنری و تجربی در جریان نمایش قرار می‌گیرند. فیلم‌ها برای نمایش در این گروه با دقت انتخاب می‌شوند درحالی که می‌بینیم گروه هنر و تجربه تعداد زیادی فیلم بدون وجاهت ساختاری را نمایش می‌دهد و نکته مهم اینکه به‌صورت کارمندی اداره می‌شود و بدتر اینکه کارمندان هیچ انگیزه‌ای برای اداره این گروه هم ندارند»

سید جمال ساداتیان:بچه ناتنی که حق حیات دارد
اما سید جمال ساداتیان نظر متفاوت دیگری دارد: «ممکن است صحبت‌هایی که مطرح می‌کنیم کمی تکراری به نظر برسد اما واقعیت را باید گفت و آن این نکته است که ظرفیت تولید سینمای ایران بیش از نمایش فیلم‌هاست و درنهایت فیلم‌هایی که اقبال عمومی بیشتری برای نمایش دارند بخش اعظمی از سالن‌های سینما به آنها اختصاص داده می‌شود.»
این تهیه‌کننده به نمونه‌های مشابه این گروه در دنیا اشاره می‌کند: «در تمام دنیا چه امریکا چه اروپا یک‌سری فیلم‌های خاص در کانون‌های فرهنگی هنری نمایش داده می‌شوند ازآنجایی‌که آنها بالغ ‌بر ۴٠ هزار سالن نمایش اکران عمومی و ٢ هزار سالن برای نمایش فیلم‌های فرهنگی دارند نمایش فیلم‌های‌شان با مشکلی مواجه نمی‌شود. اما در ایران از همان ٢ هزار سالن نمایش فیلم فرهنگی هم برخوردار نیستیم درنتیجه چنین مشکلاتی برای نمایش فیلم‌ها به وجود می‌آید.»
امروزه برای معرفی هر کالای تولیدی به مردم تبلیغات حرف اول را در بحث عرضه مطرح می‌کند چه برسد به فیلم که بحث بازگشت سرمایه در آن اهمیت دوچندان دارد. ساداتیان در همین رابطه می‌گوید: «جریان هنر و تجربه با مخاطب خاص همراه است به همین جهت برای جذب مخاطب خود باید ابتکارات و تحرکات تبلیغاتی داشته باشند ازآنجایی‌که این نوع فیلم‌ها با هزینه و سرمایه‌های اندک ساخته می‌شود بضاعت مالی برای تبلیغات هم ندارند، طبیعی است که فیلم‌ها به‌درستی نزد مخاطب معرفی نمی‌شوند.»
ساداتیان به عملکرد امیرحسین علم الهدی اشاره می‌کند: «نمی‌توانیم تلاش تیم آقای علم‌الهدی را نادیده بگیریم چون بالاخره در این مدت آن‌ها تلاش‌های زیادی کردند تا این گروه در این مدت سرپا باشد. بپذیریم که بخش اعظمی از خود فیلم‌ها هم باید قابلیت جذب مخاطب را داشته باشند و این بر کیفیت کار این گروه تاثیر می‌گذارد؛ درنهایت می‌توان گفت گروه هنروتجربه همچون بچه ناتنی سینماست که حق حیات دارد و باید از حقوق اجتماعی برخوردار باشد.»

مصطفی جلالی فخر:اگر گروه هنروتجربه نبود،چه می‌شد؟
مصطفی جلالی فخر، منتقد و نویسنده سینمایی می‌گوید: «قطعا راه‌اندازی گروه هنر و تجربه برای نمایش فیلم‌هایی که رویکرد تجربی دارند لازم و ضروری است و راه‌اندازی چنین گروه‌هایی در برخی کشورهای دنیا اتفاق افتاده است.»
او یکی از دلایل موفقیت این گروه را در استمرار فعالیت‌شان می‌داند: «طرح‌هایی از این جنس سالیان متمادی و گذشته اجرا شد که همه آن‌ها عمر کوتاهی داشتند و عملا در اجرای برنامه‌های خود ناموفق بودند اما این گروه سال‌هاست که توانسته فعالیت خود را پی بگیرد جای خود را در میان مخاطبان و حتی جشنواره‌ها باز کنند.»
همان‌طوری که در ابتدای بحث مطرح شد انتقاداتی به این گروه سینمایی وارد است امری که جلالی فخر هم به آن تاکید دارد: «طبعا به نحوه انتخاب فیلم‌ها برای نمایش در این گروه نقدهایی وارد است؛ کما اینکه تنها ٣٠ درصد فیلم‌های متقاضی صلاحیت پخش در گروه هنروتجربه را کسب کرده‌اند و تصمیم‌گیری تعداد افرادی که در این شورا حضور دارند قطعا در انتخاب این تعداد فیلم‌ها دخیل است. اگر شورای سیاستگذاری گروه هنروتجربه از افراد دیگری تشکیل می‌شد آنها بر اساس سلیقه خود فیلم‌های دیگری را انتخاب می‌کردند. اینها نمونه و مصادیق سلیقه است که همواره وجود داشته است.»
جلالی فخر هجمه‌هایی که به این گروه سینمایی وارد می‌شود را حاصل حسادت می‌داند: «متاسفانه یکی از خصوصیات شایع، مهم و تاثیرگذار در مملکت ما، حسادت است و اگر گروه یا آدم‌هایی در هر زمینه‌ای موفق شوند مورد حسادت قرار می‌گیرند.»
از دیدگاه جلالی فخر پشت همه این انتقادهایی که به گروه هنروتجربه یا جشنواره جهانی می‌شود خیرخواهی نیست بلکه عده‌ای قصدشان تسخیر و تخریب است و می‌خواهند عده‌ای را که توانایی اجرایی و فهم و شعور کارشان رادارند کنار بگذارند: «به‌هیچ‌عنوان من مدافع بلامنازع این گروه سینمایی نیستم اما این حرف را که می‌گویند گروه هنروتجربه به ملک شخصی افراد تبدیل‌شده قبول ندارم چون مدعیان این اتهام مصادیق شفافی در این زمینه ارایه ندادند. اگر عده‌ای از فیلمسازان معتقدند که فیلم‌شان فیلم خوبی بوده که اجازه نمایش در این گروه را نداشته امکان نمایش خصوصی را برای منتقدان فراهم کند. ما منتقدان اگر بدانیم حق با اوست قطعا به این گروه نقد می‌کنیم تا انحصاری عمل نکنند اتهامات کلی و بدون مدرک به عملکرد این گروه را وارد نمی‌دانم.»
این منتقد نگرانی خود را از بر هم خوردن گروه هنروتجربه اینگونه ابراز می‌کند: «بیشتر نگران این هستم که با تغییر مدیریت‌ها کم‌کم تصمیم بر این باشد که بدون جنجال بخواهند به فعالیت این گروه پایان دهند. اما من همچنان سوالی از مسوولان دارم که اگر گروه هنرو تجربه نبود سرانجام فیلم‌هایی چون «ماهی وگربه» و «پرویز» یا «کوپال» چه می‌شد؟ آیا این فیلم‌ها می‌توانستند در مقابل فیلم‌های سخیفی چون «آینه‌بغل»، «اکسیدان» یا «تگزاس» مجال دیده شدن داشته باشند؟ فیلم‌های هنروتجربه را همچون ماهی‌های قرمز کوچکی می‌دانم که در صورت فقدان حمایت کافی توسط کوسه‌های بی‌رحم بلعیده می‌شوند. امیدوارم تصمیم مدیران سینمایی به سمتی نرود که درنهایت با تعطیلی گروه هنروتجربه مواجه باشیم.»