هنروتجربه:نشست نقد و بررسی مستند «ناپدید» عصر روز چهارشنبه ۱۰ مرداد با حضور فرحناز شریفی، کارگردان و با اجرای علی آذری در پردیس سینمایی گلستان شیراز برگزار شد.

این نشست با طرح سوالی پیرامون دغدغه کارگردان از ساخت این فیلم و چگونگی شکل‌گیری ایده آن آغاز شد.فرحناز شریفی عنوان کرد:«در روند ساخت مستند «ایران در ایران» آگهی گمشدگان سال ۵۷ را دیدم و ازآن زمان این ایده در ذهنم شکل که بعدها حتما در این مورد فیلم بسازم. حدود دو سال بعد فیلمی‌ساختم با این موضوع که مردی در جریان انقلاب سال ۵۷ در همراهی با زن مورد علاقه‌اش، گم شده بود. صابر ابر آن فیلم را دید و از من خواست برای نمایشگاهی که داشتند، فیلمی ‌با موضوع گمشدگان بسازم و من با این شرط که فیلم خودم را بسازم، قبول کردم.»

در ادامه علی آذری با توضیح این نکته که:«فرم فیلم و استفاده از تصاویر قدیمی ‌بسیار جذاب است و حس نوستالژی را به خوبی منتقل می‌کند.» از شریفی خواست تا درباره فرم فیلم صحبت کند. شریفی پاسخ داد:«به نظر من در یک فیلم بهترین حالت این است که فرم و محتوا با هم پیش روند. برای تحقق این مساله، فیلم‌ها‌یم را خودم تدوین می‌کنم. در ابتدا قرار بود راوی داشته‌باشیم، اما بعدا نتیجه گرفتم اگراز کپشن استفاده کنم، بهتر با محتوای فیلم جوردرمی‌آید.»

نکته دیگری که در این نشست مطرح شد،پیرامون پژوهش فیلم بود.کارگردان در این‌باره عنوان کرد:«به شکل کلاسیک فیلم‌ها‌ی مستند، پژوهش انجام ندادم، فقط در حد پژوهش میدانی و صحبت با افراد. به جز آگهی‌ها‌یی که در فیلم دیدید، مقدار زیادی آگهی در اختیار داشتم که از همه آن‌ها استفاده نکردم و آن‌هایی را انتخاب کردم که تکراری نبود و هر کدام نکته متفاوتی داشت.»

در بخش دیگری از این نشست آذری در مورد اپیزود‌ها‌ی این مستند توضیح داد: «یکی از بهترین اپیزود‌ها‌، خسرو است، چون تصاویر و روایت‌ها‌ و حتی موسیقی خیلی با هم جور هستند. در مورد خسرو نوشته‌ها‌ی کپشن از دفتر خاطرات او انتخاب شده است. در مورد اپیزود ژوبین این فکر به ذهن مخاطب می‌رسد که شاید او از اختلالات روانی رنج می‌برده است. اما در مورد خسرو، به واسطه غیر قابل پیش بینی بودن این آدم، می‌توان حدس زد که به هر کدام از سرنوشت‌ها‌یی که در تصاویر نشان دادید، دچار شده باشد.»

شریفی در ارتباط با این اپیزود گفت:«در خانواده خسرو یک دفتر نظرخواهی خانوادگی داشتند که همه خانواده در مورد مسائل مختلف نظر داده بودند و من کپشن اپیزود خسرو را از نوشته‌ها‌ی او در آن دفتر انتخاب کردم. موزیک مربوط به آن اپیزود، قطعه‌ای بود که به گفته خانواده‌اش هر روز از اتاق او صدایش شنیده می‌شده است.»

جذابیت حاشیه صوتی فیلم و تناسب آن با هر اپیزود، نکته دیگر مطرح شده در این نشست بود.شریفی توضیح داد:«به جز موزیک قسمت خسرو که به درخواست خانواده‌اش بود، بقیه موزیک‌ها‌ را خودم انتخاب کردم. در مورد حاشیه صوتی، در روند فیلم برداری هرجا که می‌رفتم با موبایل صداهای افراد و محیط را ضبط می‌کردم و بعدا برای فیلم از آن‌ها استفاده شد.»

در ادامه آذری به استفاده از پرده سبز در مستند اشاره داشت:« مساله جذاب دیگر، گذاشتن آدم‌ها‌ جلوی پرده سبز است. انگار که هر چیزی را می‌توان به پس زمینه آن‌ها اضافه یا کم کرد و گویی تماشاگر خودش متصدی جلوه‌ها‌ی ویژه بود، برای اضافه کردن تاریخچه افراد به آن پرده‌ها‌ی سبز.»

کارگردان «ناپدید» در این ارتباط عنوان کرد:« ایده اولیه این بود که تصاویر آرشیوی مربوط به گمشدگان روی پرده سبز پشت سر افراد اضافه شود. اما وقتی راش‌ها‌ را دیدم و پشیمان شدم و تصمیم گرفتم همان طور سبز بماند.»

در بخش دیگری از این نشست یکی از حاضرین جلسه در مورد اپیزود ژوبین سوالی را مطرح کرد. شریفی پاسخ داد:«خواهر ژوبین دوبلور است و کلاً با صدایش بازی می‌کند و متاسفانه به نظر خیلی‌ها‌ این‌طور رسیده که این اپیزود با فیلم نامه بوده و مستند نبوده، حالی که این‌طور نبود.»

فرحناز شریفی هم‌چنین درباره  اپیزود پویا (کوهنورد) هم که اپیزودی بسیار جداب عنوان شد، گفت:«از چند سال پیش که این کوهنوردان گم شدند، خیلی درگیر این ماجرا بودم. به طوری ‌که خانواده دو نفرشان را پیدا کردم. یکی از آن‌ها به دلایلی از حضور در این فیلم امتناع کرد، اما خانواده پویا قبول کردند و همه آرشیوی را که می‌بینید، مادر پویا به من داد. آن پلانی که دوربین کاشته می‌شود، مال لحظه قبل از گم شدن نبود ، چون آن لحظه دوربین را خاموش کرده و در کمپ گذاشته بود. در تدوین این پلان را این‌طور قرار دادم.»

در ادامه این نشست کارگردان مستند «ناپدید» در پاسخ به سوالی درباره مفهوم گمشدگی تاکید کرد:«وقتی کسی می‌میرد، برای اطرافیانش تمام می‌شود. اما وقتی کسی گم می‌شود و نمی‌بینند که مرده ، یک انتظار فرساینده به وجود می‌آید که کشدار می‌شود و تا آخر عمر ادامه پیدا می‌کند.»

در پایان این نشست شریفی در مورد فیلم بعدی‌اش توضیح داد:«فیلم بعدی‌ام داستانی است که دارم فیلم‌نامه‌اش را می‌نویسم، البته هم زمان روی یک فیلم کمدی هم کار می‌کنم.»