هنروتجربه-مرسده محمدی: پردیس سینمایی سیتی سنتر اصفهان عصر دوشنبه نیمه مرداد ماه میزبان نمایش فیلم «دژاوو» به کارگردانی رایا نصیری بود. بعد از نمایش فیلم جلسه نقد و بررسی آن با حضور رایا نصیری کارگردان و ملودی آرام نیا بازیگر فیلم برگزار شد.

ابتدای جلسه رایا نصیری در توضیح نام  فیلمش گفت:«واژه دژاوو در لغت به معنی آشنا پنداری است و در روان‌شناسی حسی است که وقتی آدم وارد جایی می‌شود و آدم دیگری را می‌بیند و با او احساس آشنایی می‌کند، گویی قبلا او را دیده است. این بستر خوبی،برای روایت قصه ساده زندگی زن و شوهری بود که به بن بست رسیده بودند و حالا دوباره کنار هم قرار می‌گرفتند.»

او درباره چگونگی شکل گیری «دژاوو» از فیلم‌نامه تا ساخت عنوان کرد:«فیلم‌نامه اولیه هشت سال قبل نوشته شده بود و از دل مستندهایی می‌آمد که ساخته‌ام. و ایده آن در مورد مساله اکثر زوج‌های شرقی مخصوصا ایرانی است که نمی‌توانند حرف بزنند و مشکلات‌شان را با گفت‌وگو حل کنند. بستر اصلی این فیلم در مورد عدم گفت‌وگو است.»

در ادامه این نشست رایا نصیری در پاسخ به این پرسش که چطور می‌شود برای چنین فیلم‌هایی که گیشه هدف اصلی شان نیست، تهیه کننده پیدا کرد، جواب داد:«وقتی شما فیلم اولی هستید و می‌خواهید از این نوع فیلم‌ها بسازید، کار خیلی سخت می‌شود. من چون ۲۹ سال در سینما کار کرده‌ام و تجربیات عینی زیادی داشتم، می‌دانستم که نمی‌توانم برای ساخت این فیلم به تهیه کننده بدنه سینما دلخوش باشم. برای همین در مسیرم به دنبال کسی بودم که او هم دغدغه‌مند و اهل تفکر به موضوعاتی این چنین باشد. به طور اتفاقی با تهیه‌کنندگان فیلم آشنا شدم و از من فیلم‌نامه خواستند. سه فیلم‌نامه به آن‌ها دادم و دلم می‌خواست «دژاوو» را انتخاب کنند که خوشبختانه این طور هم شد. می‌دانستم شاید «دژاوو» در اجرا همانی نشود که می‌خواستیم اما انتخابش برای ساخت خیلی لذت بخش بود.»

در بخش دیگری از این جلسه ملودی آرام نیا بازیگر «دژاوو» از احساسش برای ایفای نقش ریحانه در این فیلم گفت:«اول که فیلم‌نامه به دستم رسید و آن‌را خواندم، حس بدی داشتم.چرا که  قرار بود نقش زنی را بازی کنم که زندگی کسی را به هم ریخته‌است.مادری دارد که خیلی زن نرمالی نیست.اما به هر حال باید این نقش را بازی می‌کردم، پس فکر کردم بهتر است خودم را جای او بگذارم  و تمام دلایلی که او برای انجام کارهایش دارد را در نظر بگیرم و نقش را با این دید ایفا کردم.»

رایا نصیری در پاسخ به این نقد که آیا بهتر نبود این فیلم به صورت فیلم کوتاه یا حتی تئاتر ساخته می‌شد ، عنوان کرد:«نه موافق نیستم  این فیلم اصلا تئاتر نیست لحظاتی دارد که فقط سینما است .در سراسر فیلم جاهایی هست که اگر چشم‌هایت را ببندی، لحظه را از دست می‌دهی و این سینما است. ما حتی یک پلان داریم که سکوت محض است. در مورد این‌که فیلم می‌توانست فیلم کوتاه باشد هم مخالفم. مدیوم فیلم کوتاه اجازه نمی‌دهد، لحظاتی که در این فیلم هست دربیاید. روندی که مشکلات این آدم‌ها را به وجود آورده از نظر من به اندازه سن آرش پسر ریحانه است.در واقع راهی که این زن و شوهر به بن بست رسیده، طی کرده‌اند و دچار کرختی شده‌اند را نمی‌توان در فیلم کوتاه به تصویر کشید.»

نکته دیگری که در این نشست مطرح شد در مورد دلیل انتخاب مرضیه وفامهر بود.نصیری توضیح داد:« ایشان را دورا دور می‌شناختم و چهره‌شان را بسیار دوست دارم. معتقدم بازیگر توانمندی هستند البته برای رسیدن به قله هنوز خیلی راه دارد. موقع نوشتن فیلم‌نامه او را درست در این نقش می‌دیدم. خانم رویا افشار را هم همین طور در هنگام نوشتن فیلم‌نامه او را هم در این نقش می‌دیدم. انتخاب خانم وفامهر هم ربطی به همسر آقای تقوایی بودن ندارد چون اساسا این فیلم از آن دست فیلم‌هایی نیست که برای جذب مخاطب ساخته شده باشد.»

در ادامه رایا نصیری به توضیح سختی کارش به عنوان یک کارگردان زن اشاره کرد:«ساخت این فیلم ریسک به همراه داشت. این‌که زن باشی و فیلم بسازی و چهار شخصیت اصلی فیلمت هم زنان باشند و انگ فمینیست به معنای غلو شده‌اش نخوری، کار سختی بود.از طرفی نیفتادن به ورطه سانتی مانتال  و احساسات گرایی هم مهم بود و این خطر هم امکان داشت، پیش بیاید و من نمی‌خواستم فیلم سانتی‌مانتال باشد.»

او هم‌چنین درتوضیح نحوه بازی گرفتن از بازیگرانش شرح داد:« در این جور فیلم‌نامه‌ها بازی بازیگرها هنگام تمرین قبل از ساخت شکل می‌گیرد.اما متاسفانه این فیلم را طی ۲۳ جلسه فیلم‌برداری ساختم به جای ۴۸ جلسه. البته روخوانی کردیم و دو سه جلسه هم در لوکیشن با فیلم‌بردار و صدابردار و بازیگران تمرین کردیم. در روخوانی هم چون خودم بازیگرم و خوشم نمی‌آمد بازیگر لحن بخصوصی بگیرد، پس فقط روخوانی کردیم و کلمات را خواندیم.درواقع مهم برایم کلماتی بود که در دهان بازیگر خوب بچرخد و روی کلمات فیلم‌نامه هم خیلی اصرار نداشتم. تمرینات با دوربین و صدابردار برای همه خیلی خوب بود البته اگر تاثیر آن را از قبل می‌دانستم،همان دو جلسه را هم به فیلم‌برداری اضافه می‌کردم تا نقش‌ها بهتر دربیاید. به نظر من زبان بدن باید با لحن و بیان همراه باشد، در دورخوانی برای من فقط صدا ولحن کافی نیست، باید همه اجزا را کنار هم ببینم تا بتوانم درست کار کنم. در مورد صحنه هم همین طور است. باید صحنه‌ای که در فیلمم هست را به عینه ببینم.»

ملودی آرام نیا هم در تایید سخنان کارگردان فیلم و اهمیت تمرین در بازی و رسیدن به نقش توضیح داد:«خیلی در سینما کار نکرده‌ام و بیشتر تئاتر کار می‌کنم. در تئاتر هم بازیگر مدام تمرین می‌کند و برای من هم تمرین خیلی مهم است. برای یک بازیگری که به تمرین وابسته است خیلی سخت است که سریع جای دوربین عوض شود و دیالوگ عوض شود و بگویی سرصحنه این کار را بکن.در فیلم«عصر یخبندان»هم این اتفاق افتاد و من به خاطر مهلت کم تمرین و حفظ دیالوگ‌ها، استرس پیدا کرده بودم . اینجا خوشبختانه ما سه جلسه در لوکیشن تمرین داشتیم اما وقتی شرایط ضبط به ناچار تغییر کرد، بازهم در فشار قرار گرفتم.»

در ادامه این نشست رایا نصیری با تشکر از کیفیت خوب پخش فیلمش در پردیس سیتی سنتر اصفهان عنوان کرد:«به دلیل کمبود بودجه از کیفیت تجهیزات کارم گذشتم که تصمیم درستی نبود.شاید اگر دوربین‌مان قوی‌تر بود الان فیلم کیفیت بهتری داشت البته که سایه و روشن‌های فیلم عمدی است و در تمام فیلم نورپردازی انجام شده اما کیفیت بهتر تصویر و صدا باعث می‌شود، فیلم بیشتر و بهتر دیده شود.»

این کارگردان در پاسخ به سوالی درباره انتخاب نیما حسندوست به عنوان تدوین‌گر فیلم گفت:«فکر کردم باید به سراغ یک تدوین‌گر مرد بروم چون فیلم من با دیدی تحلیلی از چهار زن که اطراف یک مرد را گرفته‌اند، ساخته شده و یک تدوینگرمرد به من کمک می‌کرد، دید بهتری به موضوع داشته باشم و انتخاب درستی بود. خیلی صحنه‌ها به دلیل طولانی شدن فیلم حذف شد، با وجود این‌که شاید به درآمدن کاراکترها کمک بیشتری می‌کرد.»

درپایان رایا نصیری به درخواست یکی از حضار درباره نظر ناصرتقوایی درباره «دژاوو» توضیح داد:« چون همسر ایشان فیلم را بازی کرده و ایشان هم سرصحنه نیامده بودند، بعد از تدوین، فیلم را بردم تا ببینند . وقتی فیلم را دیدند گفتند تو فیلم‌ساز خوبی می‌شوی و همین کلی خستگی‌ام را برطرف کرد.»